Vì sao thị trường vàng khó kiểm soát?

Thị trường vàng méo mó, người dân chịu thiệt

Bằng kinh nghiệm nhiều năm tham gia chống lạm phát và đổi mới quản lý kinh tế theo cơ chế thị trường, chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Thị Hiền, nguyên thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng, cho rằng, trước đây, thị trường vàng đã hình thành và phát triển tương đối ổn định, bám sát giá thế giới. Đáng lý phải tiếp tục phát triển thị trường vàng như vậy nhưng mọi sự can thiệp đã dẫn tới sự chênh lệch giá tới mức vô lý.

Theo vị chuyên gia này, nên ngăn cấm bán vàng miếng trên thị trường và chuyển sang vàng nữ trang như thị trường của các nước. Còn việc kinh doanh vàng vẫn để phát triển theo cơ chế thị trường, tức là để những tổ chức tín dụng, doanh nghiệp kinh doanh vàng có nguồn ngoại tệ có quyền nhập vàng để chế tác vàng nữ trang như những năm trước đây. “Việc NHNN đứng ra thâu tóm từ nhập nguyên liệu, cho đến chế tác vàng miếng cũng giao độc quyền cho một doanh nghiệp, rồi đứng ra đấu thầu bán vàng, thì tôi cho rằng là sai quy luật thị trường. Can thiệp thị trường bằng các biện pháp hành chính sẽ càng làm méo mó thị trường chứ không bên nào được lợi”, TS Hiền nói.

Cũng theo TS Hiền, việc độc quyền làm xáo trộn thị trường gây thiệt hại cho người dân có nhu cầu mua vàng như một giải pháp duy trì giá trị của đồng tiền. Chính những động thái theo kiểu độc quyền như thế làm thị trường biến động và NHNN không quản lý nổi diễn biến của thị trường vàng, cũng như không thực hiện được mục tiêu đưa giá vàng trong nước xích gần với giá vàng thế giới, mà càng ngày càng xa. “Trong khi giá vàng chênh lệch lớn như vậy mà không nói gì đến tình trạng buôn lậu vàng là một sai lầm. Bởi vì khi chênh lệch lớn thì USD bị hút vào buôn lậu vàng và làm cho tỷ giá biến động, bằng chứng là USD tăng lên quá mức trong thời gian qua”, TS Hiền nhận định.

Về các phiên đấu thầu vàng miếng, theo phân tích của chuyên gia này, đấu thầu vàng vừa qua của NHNN chỉ giúp cho các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp kinh doanh vàng cân bằng trạng thái chứ không phải là tăng cung ra thị trường.

“Có tiếp tục đấu thầu thì cũng không cải thiện được tình hình mà như rất nhiều chuyên gia đã nói, cần trả lại thị trường cho vàng. Hãy để các doanh nghiệp có nguồn ngoại tệ chính đáng tham gia vào việc nhập khẩu và chế tác vàng, để tăng cung một cách thực chất cho thị trường. Đấy mới là giải pháp căn nguyên. Thị trường vàng trở nên khó kiểm soát là hệ quả của sự can thiệp hành chính quá mức của NHNN. Những phê phán của công luận về tình trạng độc quyền trong nhập khẩu vàng nguyên liệu, chế tác và đấu giá vàng miếng cũng như kiến nghị NHNN “trả lại thị trường cho vàng” là có cơ sở và cần được lắng nghe. Chính sách đem lại thiệt thòi cho người tiêu dùng thì chính sách đó cần phải được xem lại. Chính sách có sai lầm thì cần phải sửa, nếu việc sửa chữa có lợi cho thị trường thì cần thiết phải sửa và tôi tin dư luận sẽ ủng hộ”, TS Hiền góp ý.

Có hiện tượng đầu cơ và lợi ích nhóm

“Mục tiêu đấu thầu vàng là bình ổn thị trường vàng, nhưng cơ quan quản lý lại rất mơ hồ về khái niệm “bình ổn thị trường”. Đại diện NHNN khẳng định chỉ “bình ổn thị trường chứ không bình ổn giá”. Nói như vậy là không nắm được bản chất của “bình ổn thị trường” là gì. Thực chất bình ổn thị trường là bình ổn giá. Bất kỳ một thị trường hàng hóa nào, nếu muốn đánh giá sự ổn định của thị trường phải thông qua chỉ tiêu gì, đó chỉ có thể là chỉ số giá. Thông qua biến động giá cả thị trường, người ta có thể biết thị trường đó ổn định hay không ổn định. Như vậy, có thể thấy mục tiêu “bình ổn thị trường chứ không bình ổn giá” của NHNN rất mơ hồ. Và khi mục tiêu mơ hồ, sẽ có hành động và biện pháp mơ hồ, kết quả mơ hồ”, chuyên gia kinh tế, TS Ngô Trí Long phân tích.

Theo TS Long, giá vàng chênh gần 7 triệu đồng/lượng, thiệt thòi lớn nhất là người dân, người mua vàng. Vì vậy cần xem lại chính sách đã thực sự ổn định hay chưa. “Có nhiều câu hỏi cần được đặt ra: Liệu có lợi ích nhóm hay không, liệu có hiện tượng đầu cơ hay không, liệu chính sách có khả thi hay không? Qua gần 1 năm thực hiện Nghị định 24, có thể trả lời các vấn đề nêu trên đều có. Thị trường vàng thời gian qua trở thành “điểm nóng” nên thanh tra chính phủ đã quyết định vào cuộc. Theo tôi, để thực sự bình ổn được thị trường vàng, NHNN không nên tiếp tục cơ chế quản lý “một mình, một chợ”, điều tiết chủ yếu bằng biện pháp hành chính như vừa qua.

Cách quản lý này Trung Quốc đã áp dụng cách đây 10 năm và đã thất bại. NHNN nên trở về với các nhiệm vụ cố hữu của một ngân hàng Trung ương trong việc điều tiết chính sách tiền tệ và cải thiện tình trạng vĩ mô, không tham gia sản xuất kinh doanh. Hãy trả lại việc kinh doanh vàng miếng cho doanh nghiệp. Các doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện sản xuất – kinh doanh thì phải để họ tự hoạt động theo cơ chế thị trường. Nhà nước chỉ quản lý chất lượng (tuổi vàng), trọng lượng, nhãn hiệu như các doanh nghiệp đã đăng ký, cho phép nhiều thương hiệu cùng tồn tại thay vì độc quyền. Bên cạnh đó, nên thành lập sở giao dịch vàng quốc gia, chuyển hướng từ giao dịch vàng miếng sang giao dịch các sản phẩm khác của vàng (chứng chỉ vàng, vàng tài khoản...) trên một trung tâm giao dịch tập trung. Cho phép thành lập các quỹ tín thác bằng vàng như một công cụ tài chính quốc tế. Tạo lập một hệ thống phân phối trên thị trường cho phép người dân ở mọi vùng miền đều được hưởng lợi, có điều kiện giao dịch thuận lợi”.