Vì sao Bộ trưởng Giao thông Anh từ chức?

Trả giá đắt cho sai lầm trong quá khứ

Thủ tướng Anh Keir Starmer đã phải chấp nhận đơn từ chức đầu tiên trong nội các của mình vào ngày 29/11 khi Bộ trưởng Giao thông Louise Haigh quyết định rút lui khỏi cương vị này chỉ vài giờ sau khi có thông tin bà đã bị kết tội khai man cách đây một thập kỷ.

Sự ra đi này là một đòn giáng đối với Thủ tướng Starmer, người đã phải hứng chịu một loạt thất bại kể từ khi Công đảng giành chiến thắng trong cuộc bầu cử vào tháng 7, dù tốc độ bà Haigh từ chức cho thấy Phố Downing đang hy vọng giảm thiểu hậu quả chính trị.

Với tư cách là Bộ trưởng Giao thông, bà Haigh đã giám sát một trong những chính sách chủ chốt của Công đảng nhằm đưa mạng lưới đường sắt tư nhân đang gặp khó khăn của Anh trở lại sở hữu công cộng, điều vừa được Quốc hội nước này thông qua.

Quyết định từ chức của bà Haigh được đưa ra ngày 29/11 sau khi hãng tin Sky News và Báo The Times of London loan tin vào tối hôm trước rằng bà đã nhận tội gian lận hồi năm 2013. Khi đó, bà 24 tuổi, đang làm việc cho Aviva, một công ty bảo hiểm, và bị cướp ở London.

Trong đơn từ chức, bà Haigh cho biết “trải nghiệm đó thật kinh hoàng” và nói rằng “ngay sau đó, tôi đã báo cáo vụ việc với cảnh sát. Tôi đã đưa cho cảnh sát danh sách những đồ vật mà tôi tin là đã bị đánh cắp, bao gồm cả điện thoại dùng cho công việc của tôi”.

Nữ chính trị gia 37 tuổi nói thêm: “Một thời gian sau, tôi phát hiện ra rằng chiếc điện thoại đó vẫn còn trong nhà tôi. Tôi nên thông báo ngay cho chủ lao động của mình và việc không làm ngay lập tức điều đó là một sai lầm”.

Trong một tuyên bố riêng gửi cho Sky News trước khi từ chức, bà Haigh giải thích rằng sau khi công ty đưa cho bà một chiếc điện thoại mới, bà phát hiện chiếc điện thoại bị mất vẫn còn ở nhà. Bà đã bật điện thoại lên và việc này thu hút sự chú ý của cảnh sát, dẫn đến việc bà bị triệu tập để thẩm vấn. Bộ trưởng Haigh cho biết, theo lời khuyên của luật sư, bà đã nhận tội khi vụ việc được đưa ra tòa án cấp sơ thẩm vào năm 2014 và được tha bổng. Nhưng, bây giờ, khi vụ việc được “xới lại”, nữ chính trị gia 37 tuổi vẫn phải trả giá cho sai lầm ấy, theo một cách khác và đắt giá hơn nhiều.

Trong lá thư từ chức gửi Thủ tướng Starmer, bà Haigh cho biết tin tức về vụ án này “chắc chắn sẽ làm mất tập trung vào việc thực hiện công việc của chính phủ”. Bà nói thêm: “Tôi vẫn hoàn toàn cam kết với dự án chính trị của chúng ta, nhưng giờ đây tôi tin rằng sẽ tốt hơn nếu tôi ủng hộ thủ tướng từ bên ngoài chính phủ”.

Thêm áp lực cho Thủ tướng Starmer

Phố Downing đã nhanh chóng hành động để thay thế bà Haigh bằng một nhà lập pháp trung dung, Heidi Alexander, người từng giữ chức phó thị trưởng phụ trách giao thông tại London từ năm 2018 đến năm 2021. Một động thái cho thấy Thủ tướng Keir Starmer dường như đã sẵn có phương án cho sự ra đi của bà Louise Haigh. 

Nhưng, theo báo chí Anh, tâm trạng chung của đảng Lao động và Thủ tướng Starmer vẫn là bối rối. Bởi sự ra đi của bà Haigh có thể xem như một đòn giáng nữa vào nhà lãnh đạo Công đảng, người đã chứng kiến tỷ lệ ủng hộ đảng của mình giảm mạnh kể từ khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử vào tháng 7, do một loạt quyết sách tăng thuế nhắm vào các doanh nghiệp, nông dân, người về hưu. Và, tốc độ của việc bà Haigh từ chức cho thấy Phố Downing đang hy vọng giảm thiểu hậu quả chính trị.

Theo BBC, đảng Bảo thủ đã biết được câu chuyện này trong chiến dịch bầu cử năm nay và hy vọng có thể tiết lộ nó để gây khó cho Công đảng. Thế nhưng, thông tin mà đảng Bảo thủ được cung cấp lại chỉ ra một tòa án cấp dưới khác với tòa án mà bà Haigh đã trình diện, vì vậy đảng này không thể có được hồ sơ chính xác để chứng minh câu chuyện.

Bây giờ, khi những tin tức về bản án của bà Haigh được đăng tải trên truyền thông dẫn tới việc nữ bộ trưởng của Công đảng từ chức, đảng Bảo thủ nhắm đến việc Thủ tướng Keir Starmer đã biết về ít nhất một phần câu chuyện này để đặt ra câu hỏi về phán đoán của ông khi bổ nhiệm một người có tiền án. “Giờ đây, Thủ tướng Keir Starmer có trách nhiệm giải thích sự thất bại rõ ràng trong phán đoán này với công chúng Anh”, người phát ngôn của đảng Bảo thủ nhấn mạnh.

Câu hỏi mà đảng Bảo thủ đưa ra sẽ đặc biệt khó xử với ông Stamer. Bởi, khi đang là lãnh đạo phe đối lập trong các cuộc tranh cãi về “Partygate” (vụ các quan chức tiệc tùng ở hoặc gần Phố Downing trong suốt thời gian xảy ra đại dịch năm 2021), ông Starmer từng khẳng định rằng những người vi phạm pháp luật không thể trở thành nhà lập pháp. Vậy nhưng, khi trở thành thủ tướng, ông lại bổ nhiệm một người vào nội các của mình dù đó là người đã bị kết án trước khi trở thành nghị sĩ.

Tại cuộc họp báo ngày 29/11, đại diện Chính phủ Anh giải thích rằng toàn bộ sự việc của vụ án trước đó chưa được biết đến và “thông tin bổ sung được đưa ra ánh sáng” đã dẫn đến việc bà Haigh từ chức. Trong khi đó, một nguồn tin từ Phố Downing nói với BBC rằng bà Haigh thông báo bản án đã hết hiệu lực với Sir Keir Starmer lúc gia nhập nhóm chính trị cấp cao của ông trong phe đối lập vào năm 2020. Nhưng, bà lại không thông báo với bộ phận Đạo đức và Chuẩn mực của chính phủ về vấn đề này khi trở thành Bộ trưởng Giao thông vào tháng 7 năm nay. 

Một kết cục không bất ngờ

Một số thành viên Công đảng cho rằng nguyên nhân khiến bà Haigh phải ra đi  - một bản án nhẹ xảy ra cách đây một thập kỷ - đã đặt ra giới hạn khá thấp cho các bộ trưởng khác từ chức trong tương lai. Họ cũng ca ngợi bà Haigh, thành viên trẻ nhất trong nội các của Thủ tướng Starmer, là một bộ trưởng năng nổ và hiệu quả. 

Nhưng, một số người ở Phố Downing có thể không bất ngờ khi thấy bà từ chức. Bà Haigh là bộ trưởng đầu tiên bị ông Starmer khiển trách công khai sau khi bà mô tả Công ty P&O Ferries là “một nhà điều hành gian dối” vì quyết định sa thải 800 nhân viên. Phát biểu đó đã gây ra phản ứng tiêu cực nơi công ty mẹ của P&O Ferries, dẫn tới việc họ đe dọa tẩy chay một hội nghị đầu tư của chính phủ. Khúc mắc chỉ được giải tỏa khi ông Starmer phê phán bộ trưởng của mình và nói rằng bình luận của bà Haigh “không phải là quan điểm của chính phủ”.

Sự kiện này cho thấy bà Haigh và Thủ tướng Starmer không phải lúc nào cũng đồng điệu về mặt chính trị. Trong một bài bình luận cuối tuần trước, nhật báo Telegraph nhận định rằng với tư cách là một bộ trưởng cánh tả nhất trong nội các, bà Haigh đã trở thành một yếu tố gây bất ổn cho ông Starmer. Ví dụ mới nhất là khi bà Haigh đề nghị tăng lương tới 15% cho những người lái tàu hỏa hồi tháng 8. Vào thời điểm đó, bà bị cáo buộc đã đưa ra lời đề nghị nâng lương - được các thành viên của Công đoàn Aslef vui vẻ chấp nhận - mà không thông qua Bộ Tài chính trước. Thậm chí, còn có tin đồn rằng Thủ tướng Starmer chỉ biết về điều này khi nghe trên đài phát thanh.

Nhiều người trong Công đảng cho rằng sự sụp đổ của bà Haigh bắt nguồn từ khoảnh khắc đó và số phận chính trị của bà đã được định đoạt ngay khi bà “làm khó” Phố Downing và Bộ Tài chính về vấn đề tiền lương của công nhân lái tàu. Đấy là chưa kể bà Haigh cũng là một rào cản tiềm tàng đối với việc xây dựng đường băng thứ ba tại sân bay Heathrow khi không chấp nhận các chỉ tiêu về môi trường của dự án, khiến giới chủ Heathrow đe dọa từ bỏ kế hoạch này.

Lập luận của Telegraph được củng cố bởi câu hỏi tại sao bà Haigh phải từ chức sau khi bà đã nói với ông Starmer về bản án của mình cách đây 4 năm, và tại sao hồi đáp của thủ tướng cho đơn từ chức của bà lại ngắn gọn đến mức gợi lên cảm giác rằng ông không muốn níu kéo chút nào. Đáp lại lá thư dài cả một trang của bà Haigh, phản hồi của Thủ tướng Starmer chỉ dài 66 từ, với nội dung cảm ơn nữ bộ trưởng vì những đóng góp cho chính phủ và nói rằng bà vẫn còn một tương lai tươi sáng ở phía trước.

Theo nhật báo Telegraph, toàn bộ sự việc đã khắc họa rõ hơn những chia rẽ sâu sắc tồn tại trong Công đảng. Trong thời gian làm lãnh đạo Công đảng, ông Starmer đã thanh trừng người tiền nhiệm của mình - Jeremy Corbyn, một nhà lập pháp cực tả bị phát hiện đã không hành động theo chủ nghĩa bài Do Thái trong đảng. Sau này, khi ông Starmer đã đưa đảng Lao động vào thế trung dung chính trị, bà Haigh, người đã ủng hộ nỗ lực giành quyền lãnh đạo của ông Corbyn vào năm 2015, được coi là một trong những người cầm cờ còn sống sót của phe cánh tả.

Ông Gordon Rayner, Phó Tổng biên tập Báo Telegraph cho biết, những người theo chủ nghĩa trung dung của Công đảng vẫn cảnh giác với bất kỳ ai thuộc phe cánh tả, và bà Haigh luôn bị họ coi là một gánh nặng. Về phần mình, bà Haigh tin rằng việc thông báo về bản án đã xóa của mình với Thủ tướng Starmer khi Công đảng còn ở vị trí đảng đối lập là đủ. 

Theo “Đạo luật Phục hồi tội phạm” của Anh, các bản án đã hết hiệu lực vẫn sẽ được ghi vào lý lịch tư pháp của một cá nhân suốt đời, nhưng họ không phải tiết lộ thông tin này trong đơn xin việc. Dù vậy, bà Haigh vẫn chọn từ chức sau khi bản án của bà được báo chí “xới lại”, có lẽ cũng vì cảm thấy quá mệt mỏi trước việc bị cô lập.