Chỉnh trị dòng sông - áp dụng phương án nào?
Một vấn đề "nóng" được các cơ quan chuyên môn và các nhà khoa học bàn thảo nhiều nhất, liên quan đến dự án xây dựng thành phố ven sông Hồng chính là vấn đề thoát nước của dòng sông khi có lũ.
Theo ông Koo Yo Han, Trưởng văn phòng đại diện Tổ dự án sông Hồng tại Hà Nội, thì việc lập quy hoạch này sẽ ưu tiên đảm bảo an toàn của các tuyến đê, các công trình thủy điện, tạo tuyến đê mới, trong đó tính toán kỹ lưỡng đến việc chỉnh trị lòng dẫn thông qua kè mực nước thấp và bãi giữa.
Đặc biệt, theo nhận định của các chuyên gia Hàn Quốc, độ cao nền đất của khu vực thành phố chỉ từ 5-7m, trong trường hợp lũ tràn ngập tương ứng mực nước 13,4m tại Trạm quan trắc thủy văn Hà Nội thì phần lớn các đường phố trung tâm hiện tại sẽ bị ngập khoảng 6 - 8m.
Trong phương án phòng chống lũ cho TP Hà Nội, Tổ dự án cũng đưa ra phương án xây dựng đê mới với tổng chiều dài 75,5km (bờ trái 38,6km, bờ phải 36,9km). Trên cơ sở xem xét về tính kinh tế, các yếu tố thủy lực trong khu vực đánh giá quy hoạch chỉnh trị, các chuyên gia Hàn Quốc đã đưa ra các phương án: Mở rộng, nạo vét lòng sông, lòng dẫn thượng lưu cầu Thăng Long, cầu Chương Dương, chỉnh trị địa điểm phân lưu sông Đuống, thu hẹp lòng dẫn Kim Lan - Văn Đức...
Như vậy, theo phương án của các chuyên gia Hàn Quốc thì ngoài tuyến đê cũ, sẽ đắp tuyến đê mới dài 41,7km hai bên tả và hữu sông Hồng. Phương án này sẽ tạo ra nhiều tranh cãi vì lòng dẫn của sông sẽ thu hẹp tại 4 điểm là thượng lưu cầu Thăng Long, ngã ba sông Đuống, khu vực cầu Vĩnh Tuy và khu vực Bát Tràng.
Liên quan đến vấn đề này, ông Trần Nhơn, nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy lợi cho rằng: Việc thu hẹp 4 điểm trên giống như những nút thắt cổ chai. Khi lũ về, tại 4 nút này sẽ bị nước lũ tàn phá dữ dội.
Theo ông Vũ Hồng Châu - Viện Quy hoạch thủy lợi: Phương án nạo vét lòng sông và cắt gọt bãi sông (khối lượng hơn 21 triệu m3) của các chuyên gia Hàn Quốc ít có tính khả thi và khó kiểm soát sau này. Vì sông Hồng có lượng phù sa rất lớn, và việc bị bồi lại trong thời gian ngắn là không thể tránh khỏi. Hơn nữa, việc nạo vét lòng sông sẽ làm hạ thấp mực nước mùa kiệt, do đó ảnh hưởng xấu tới các công trình lấy nước dọc sông Hồng.
Cùng chung quan điểm trên, Giáo sư Nguyễn Thế Bá - Hội Quy hoạch phát triển đô thị cho biết, ông đã sang Hàn Quốc, tận mắt thấy hai bên bờ sông Hàn là núi, trong khi hai bên bờ sông Hồng là đồng bằng. Nước sông Hàn rất trong, ít phù sa, trong khi nước sông Hồng quanh năm đục ngầu, lượng phù sa trung bình gần 100 triệu tấn/năm.
PGS-TS Tạ Hòa Phương, Khoa Địa chất, ĐHQG Hà Nội kết luận: "Sông Hồng dài hơn sông Hàn rất nhiều. Nó lại hung dữ. Chế độ thủy văn của hai con sông này cũng khác nhau một trời một vực"… Từ những so sánh trên, các nhà khoa học đều cho rằng, giải pháp nạo vét lòng sông Hồng nhằm thoát lũ được đề xuất là thiếu tính thực tế cần phải tính toán lại.
Dự án đã có nhưng không quyết liệt sẽ khó khăn trong thực hiện
Sau nhiều lần bàn thảo, đến nay quy hoạch về thành phố ven sông Hồng cũng đã đưa vào quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội và trình lên Thủ tướng Chính phủ chờ xem xét, phê duyệt.
Khác với những ý tưởng ban đầu, dự án thành phố bên sông Hồng được đề xuất và xem như phương án cuối cùng này ưu tiên phát triển không gian xanh. Mục tiêu chính của dự án được đưa ra là hạn chế công trình cao tầng, giãn mật độ xây dựng và biến nhiều đoạn hai bên sông Hồng trở thành công viên cảnh quan…
Một vấn đề nóng và được dư luận quan tâm nhất đó là vấn đề di dời, tái định cư cho 39.000 hộ với khoảng 170.000 nhân khẩu tại đây cũng đã được ông Dương Đức Tuấn - Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội khẳng định sau khi quy hoạch chung được Thủ tướng phê duyệt, các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục tiến hành quy hoạch các lớp sau.
Theo đó dự án thành phố ven sông Hồng sẽ phải lập quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết. Tương ứng với mỗi quy hoạch chi tiết có một dự án đầu tư và 39.000 hộ dân sẽ được ưu tiên tái định cư tại chỗ…
Tuy nhiên vấn đề rất đáng quan tâm theo lãnh đạo Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội thì trước khi tính đến việc di dời dân cư, công việc quan trọng hàng đầu hiện nay là phải kiểm soát được mật độ xây dựng ở những khu vực này. Khoanh vùng các đối tượng có nguồn gốc đất khác nhau. Đồng thời không cấp bất cứ thỏa thuận nào có thể dẫn đến việc bổ sung thêm dân, chuyển đổi mục đích sử dụng đất gây phức tạp cho quá trình thực hiện của dự án…
Đại diện Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cũng khuyến cáo người dân, các nhà đầu tư nên tìm hiểu kỹ các vấn đề liên quan đến quy hoạch và thận trọng khi bỏ tiền đầu tư vào các bất động sản ven sông Hồng…
Xử lý dứt điểm những vi phạm và nghiêm cấm việc phát sinh vi phạm mới liên quan đến diện tích đất bãi sông Hồng, đang là vấn đề đặt ra và thách thức với cơ quan chức năng. Trên thực tế nhiều năm qua, tình trạng lấn chiếm bãi sông, hành lang thoát lũ sông Hồng diễn ra khá ồ ạt trên một phạm vi rộng.
Theo Chi cục Đê điều và Phòng chống lụt bão Hà Nội thì bên cạnh tình trạng lấn chiếm hành lang thoát lũ, vấn đề nóng nhất là tình trạng vi phạm hành lang thoát lũ mở các bến bãi để khai thác, kinh doanh cát sỏi vật liệu xây dựng trái phép.
Thống kê của đơn vị này cho thấy đến cuối năm 2010, trên tuyến sông Hồng có tới 157 bến bãi kinh doanh vật liệu, trong đó có tới 117 điểm không phép tập trung nhiều ở các địa bàn như: Từ Liêm, Hai Bà Trưng, Hoàng Mai, Sóc Sơn, Đông Anh… Ngoài số lượng bến bãi còn có hơn chục bãi khai thác cát trên sông cũng góp phần làm cho tình hình thêm phức tạp.
Giải bài toán về phương án thoát lũ cho sông Hồng gắn với dự án thành phố ven sông đang là một vấn đề đau đầu đối với các cơ quan chuyên môn và các nhà khoa học. Đây là một vấn đề lớn đụng chạm đến hàng chục ngàn hộ dân với một khối lượng công việc đồ sộ cũng như nguồn kinh phí lớn khi bắt tay thực hiện.
Điều quan trọng là trong khi các phương án đang tiếp tục được hoàn thiện và cân nhắc thì việc lập lại trật tự tuyến hành lang thoát lũ hai bên sông Hồng, xử lý dứt điểm các vi phạm tại đây là vấn đề cần được TP Hà Nội chỉ đạo các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương tiến hành một cách quyết liệt
