Ông Hellmut Kapfenberger, 77 tuổi, là nhà văn, nhà báo nổi tiếng ở Đức. Những năm 1960, ông từng cùng sinh viên xuống đường phản đối cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam, sau đó, nhiều năm công tác ở Việt Nam với vai trò là phóng viên và đã tiếp xúc với nhiều tướng lĩnh Việt Nam để viết về cuộc chiến. Nhân dịp ông đến Hà Nội, chúng tôi đã có cuộc trao đổi cùng ông:
PV: Lý do nào đưa ông đi sâu tìm hiểu và viết về vị lãnh tụ của Việt Nam?
Ông Hellmut Kapfenberger: Không một lãnh tụ nào có nhân cách vĩ đại như Hồ Chí Minh. Việt Nam khi đó chưa thống nhất, nên Người đã từ chối Huân chương Sao Vàng và Huân chương Lê Nin của Liên Xô. Đó là một trong muôn vàn điều chứng minh sự trong sáng, khiêm tốn và giản dị của Người. Tới cuối đời mình, Người vẫn từ chối nói về mình. Ngay cả những người bạn cùng chiến đấu và những đồng chí của Người cũng không biết nhiều về cuộc sống cá nhân của Người. Đất nước và nhân dân Việt Nam rất hạnh phúc khi có một con người như vậy.
Vì thế, năm 2008, khi một NXB ở Berlin đề nghị tôi viết về Hồ Chí Minh, tôi đã đồng ý, vì tôi đã viết nhiều về Hồ Chủ tịch. Tôi tăng cường sưu tầm tư liệu, tìm hiểu cặn kẽ cuộc sống riêng của người. Công việc khó khăn nhưng mang lại cho tôi nhiều niềm vui, tự hào, vì CHDC Đức trước kia và CHLB Đức chưa có tác giả nào viết về Hồ Chủ tịch, nên tôi chấp nhận đòi hỏi yêu cầu viết về Người. Là người gắn bó với Việt Nam nên tôi xác định mình phải viết nhiều hơn về Việt Nam, không ai được phép quên Hồ Chí Minh, người đã cống hiến cả đời cho đất nước. Hy vọng, những thế hệ thanh niên sau này tìm hiểu và biết thêm về Hồ Chí Minh.
Sau khi sách được xuất bản, ĐSQ Việt Nam ở Đức đề nghị được dịch cuốn sách ra tiếng Việt. Tôi tự hào vì các bạn cũng quan tâm đến cuốn sách này và hạnh phúc khi sách được giới thiệu với công chúng.
PV: Ông đã mất bao lâu và đi lại Việt Nam bao nhiêu lần thu thập tư liệu để hoàn thành cuốn sách?
Ông Hellmut Kapfenberger: Tôi mất 2 năm để viết xong cuốn sách. Nhưng thời gian này, vì sức khỏe nên tôi không thể sang Việt Nam, cũng như khi sách được xuất bản ở Việt Nam, nên tôi tìm kiếm nhiều nguồn tư liệu ở Berlin. Hơn nữa, khi về nước năm 1984, tôi đã mang theo nhiều tư liệu về Việt Nam, về Bác Hồ.
Thời CHDC Đức có một cuốn tư liệu viết về cuộc đời Người và những năm 60-70, ở Tây Đức có một cuốn viết về Hồ Chí Minh, nhưng tư tưởng trong cuốn sách này rất mâu thuẫn. Chỗ thì chống cộng, chỗ lại dành tình cảm cho đất nước Việt Nam. Có một cuốn của một tác giả người Pháp đã cung cấp cho tôi nhiều tư liệu tốt về tiểu sử Hồ Chí Minh. Quá trình tìm kiếm tôi luôn đặt câu hỏi “Hồ Chí Minh là ai” và đã trả lời được trong cuốn sách. Nước Đức hiện chưa quan tâm nhiều đến Việt Nam, nên tôi mong muốn và nỗ lực để Việt Nam được biết đến nhiều hơn ở Đức.
PV: Ông có gặp khó khăn gì trong quá trình tìm kiếm tư liệu về Hồ Chí Minh?
Ông Hellmut Kapfenberger: Tôi không gặp phải vấn đề gì lớn. Có điều cuộc đời Người có nhiều khoảng trống, chưa được đề cập đến như giai đoạn 1911- 1917 Người ở nước ngoài, nên chưa biết chính xác Người đã ở đâu, làm gì. Tôi phải tìm hiểu xem các tác giả khác nói gì và tôi cũng tự tìm hiểu, dựa trên các tư liệu của người khác. Và tôi đã có câu trả lời: Người từng ở Anh, Mỹ, riêng việc Người ở Mỹ Latinh, Nam Mỹ… mới chỉ là phỏng đoán.
Về cuốn “Đường mòn Hồ Chí Minh” tôi đang viết, vào năm 1984 tôi đã được trò chuyện với Tướng Võ Bẩm, vị Tư lệnh đầu tiên được Hồ Chủ tịch trao quyết định mở đường mòn Hồ Chí Minh, nhưng nay ông không còn nữa. Tôi quyết định xin gặp Tướng Đồng Sĩ Nguyên và sáng nay, 14/4, đã được ông cung cấp nhiều tư liệu quí báu về đường mòn Hồ Chí Minh đã xuất hiện như thế nào và vai trò của ông ra sao.
PV: Nghiên cứu về Hồ Chí Minh, ông ấn tượng nhất với quãng đời nào của vị lãnh tụ?
Ông Hellmut Kapfenberger: Từ thời niên thiếu, Người đã sống trong chế độ thực dân Pháp. Tôi rất ấn tượng khi trong tay không có gì cả, mà năm 1911 Người vẫn dám lên tàu của Pháp và rồi, Người đã phải làm việc rất vất vả ở Anh và Pháp; hay quãng đời người ở Hồng Kông, sáng lập ra Đảng Cộng sản, hay ở Thái Lan vv…
Cả cuộc đời Người đều cố gắng đấu tranh để giải phóng dân tộc và đến năm 1941, Người trở lại đất nước để lãnh đạo dân tộc Việt Nam giành độc lập với vô vàn khó khăn. Tôi đã cố gắng nhưng cũng chưa hiểu được quãng thời gian Người vừa trở về nước ở Cao Bằng. Từ 1941 đến cuối đời, Người không hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng tôi rất ngạc nhiên là với đời sống khó khăn như thế, mà Người vẫn trở thành một nhà cách mạng lỗi lạc.
PV: Dành nhiều thời gian nghiên cứu về vị lãnh tụ thiên tài của Việt Nam, ông thấy, tư tưởng bao trùm của Hồ Chí Minh là gì?
Ông Hellmut Kapfenberger: Đó là tư tưởng tin ở nhân dân và vì nhân dân. Thời gian ở Pháp và khi tìm hiểu về cuộc cách mạng của Lê Nin, Người cũng hiểu rằng, chỉ có một Đảng mạnh thì mới lãnh đạo được cách mạng thành công. Cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh trải dài khắp các châu lục và cho đến cuối đời, Người chưa khi nào quên vai trò của một chiến sỹ cộng sản thấm nhuần sâu sắc tinh thần Chủ nghĩa Quốc tế vô sản cao cả.
PV: Thưa ông, bản dịch tiếng Việt cuốn “Hồ Chí Minh – Một biên niên sử”có làm ông hài lòng?
Ông Hellmut Kapfenberger: Khi đề nghị in ra tiếng Việt, ĐSQ Việt Nam ở Đức khẳng định cuốn sách sẽ được dịch tốt nhất nên tôi rất hài lòng. Một nữ dịch giả công tác tại ĐSQ Việt Nam ở Đức, có cha cũng từng công tác ở đó, đã đóng góp rất nhiều cho cuốn sách.
PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!