Dài gần 30km, nối liền giữa sông Tiền và sông Vàm Cỏ Tây, kênh Chợ Gạo (nằm chủ yếu trên địa phận Tiền Giang) được người Pháp đào từ năm 1877 và khai thác đầu những năm 1900, là tuyến giao thông thủy huyết mạch, giữ vai trò rất quan trọng trong giao thương hàng hóa giữa các tỉnh vùng ĐBSCL với TP Hồ Chí Minh và miền Đông Nam Bộ. Với trên 2.000 lượt phương tiện vận tải thủy mỗi ngày, vận chuyển hàng hóa khoảng 20 triệu tấn/năm, từ nhiều năm nay, kênh Chợ Gạo đã quá tải; kèm theo đó là tình trạng sạt lở hai bên bờ đến mức báo động, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người dân.
Bức xúc chuyện quá tải và sạt lở
Bám theo phương tiện tuần tra của Trạm tuần tra, kiểm soát vàm Kỳ Hôn (thuộc Phòng Cảnh sát giao thông đường thủy - Công an Tiền Giang), chúng tôi có dịp quan sát thực trạng dọc theo hai bên bờ kênh Chợ Gạo. Một cán bộ tuần tra cho biết, đoạn từ xã Tân Thuận Bình, Quơn Long, Bình Phan, Bình Phục Nhứt (huyện Chợ Gạo) xuống tới Đồng Sơn (huyện Gò Công Tây) tiềm ẩn nhiều tai nạn, nhất là trong những tháng mùa mưa. Nguyên nhân là do tình trạng sạt lở hai bờ kênh ngày càng trầm trọng. Kết quả khảo sát chưa đầy đủ của ngành chức năng tỉnh Tiền Giang cho thấy cả tuyến kênh Chợ Gạo đã có hơn 150 điểm sạt lở, lấn vào bờ từ 2 đến 20m. Tốc độ sạt lở chung khoảng 2-3m/năm, đặc biệt khu vực ấp Long Thạnh, xã Quơn Long, tốc độ lở lên đến 4m/năm...
Đi sâu tìm hiểu nguyên nhân sạt lở, chúng tôi được biết khi thực hiện chủ trương ngọt hóa khu vực huyện Gò Công và Chợ Gạo, nhiều kênh rạch hai bên tuyến Chợ Gạo bị ngăn lại, dẫn tới vào mùa lũ hoặc thủy triều lên xuống, dòng chảy chỉ tập trung trên kênh Chợ Gạo khiến dòng chảy trở nên mạnh hơn trước và tất yếu dẫn đến sự xói lở. Một nguyên nhân khác mà ai cũng có thể nhận ra khi đi trên tuyến kênh Chợ Gạo là mật độ giao thông thủy ngày càng dày đặc. Để đảm bảo ATGT cho cả tuyến kênh Chợ Gạo, lực lượng CSGT đường thủy - Công an Tiền Giang nhiều năm qua đã thực sự vất vả, nhất là mỗi khi xảy ra sự cố trên mặt kênh dẫn đến ùn tắc…
Cần khẩn trương thực hiện dự án nâng cấp
Cuối tháng 10/2009, Bộ GTVT đã có Quyết định số 3178/QĐ-BGTVT, phê duyệt Dự án "Nâng cấp tuyến kênh Chợ Gạo". Theo thiết kế, dự án có tổng chiều dài hơn 27km, đi qua địa bàn hai tỉnh Tiền Giang và Long An do Cục Đường thủy nội địa Việt Nam làm chủ đầu tư. Thế nhưng, đã gần 3 năm trôi qua kể từ ngày dự án được phê duyệt, ngành chức năng chỉ mới tiến hành một số công việc như: Đo đạc, kiểm kê, áp giá, làm thủ tục di dời các công trình công cộng, thủ tục xây dựng các khu tái định cư. Vướng mắc của dự án là do BQL các dự án đường thủy không tạm ứng kinh phí cho địa phương; địa phương phải tự bỏ vốn ra tiến hành nhiều việc.
Lãnh đạo Sở GTVT tỉnh Tiền Giang cho biết, tổng số hộ bị ảnh hưởng khi triển khai dự án này là 2.105 hộ, trong đó huyện Chợ Gạo là 1.739 hộ, Gò Công Tây là 366 hộ, số hộ đủ điều kiện tái định cư là 702 hộ. Hiện huyện Chợ Gạo đang thực hiện công tác áp giá, làm thủ tục di dời các công trình công cộng, thủ tục xây dựng các khu tái định cư. "Trong thời gian chờ dự án được triền khai, hiểm họa sạt lở đang ngày một gia tăng nên UBND tỉnh đã chỉ đạo hỗ trợ kinh phí di dời và kè chắn cho 42 hộ ở vùng nóng sạt lở" - bà Nguyễn Thị Minh Thủy - Phó Giám đốc Sở GTVT cho biết thêm.
Trong chuyến thăm và làm việc tại tỉnh Tiền Giang cách nay 2 tháng, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã yêu cầu Bộ Kế hoạch - Đầu tư, Bộ GTVT phải tìm kiếm nguồn vốn, đẩy nhanh dự án kênh Chợ Gạo, đến năm 2015 giải quyết dứt điểm dự án này bởi đây đã được xác định là dự án trọng điểm về giao thông giữa TP Hồ Chí Minh và các tỉnh ĐBSCL.
Mới đây, vào sáng 20/7, sau khi cùng lãnh đạo tỉnh Tiền Giang và nhiều cục, vụ, Viện thuộc Bộ GTVT khảo sát kênh Chợ Gạo, Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng cho biết trước thực trạng tuyến kênh Chợ Gạo hiện nay đang sạt lở rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cuộc sống người dân và tình hình lưu thông của tàu thuyền trên tuyến kênh huyết mạch này, sau khi có chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ GTVT đã xem xét sắp xếp vốn để thực hiện trong giai đoạn từ nay đến 2015. Theo đó, Bộ GTVT trình Chính phủ hai phương án để triển khai Dự án nâng cấp tuyến kênh Chợ Gạo gồm: phương án 1 là phân bổ đủ kinh phí để triển khai dự án là 4.600 tỷ đồng; phương án 2 là triển khai dự án theo phương thức BOT nếu Chính phủ không phân bổ đủ kinh phí
