Theo ông Nguyễn Thành Long, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam, từ nhiều năm qua nguồn đường ăn nhập lậu cung cấp cho thị trường trong nước đã lên đến 200.000 tấn/năm. Số lượng đường nhập lậu này tăng dần do nhu cầu tiêu thụ trong nước tăng lên mỗi năm trong khi sản lượng đường sản xuất trong nước 10 năm qua chỉ dừng lại ở ngưỡng 1 triệu tấn/năm.
Trước kia buôn lậu đường chủ yếu bằng sức người mang vác băng đồng, nay mỗi ngày có từ vài chục đến hàng trăm tấn và việc chuyển đường lậu thuế vào Việt Nam đã công khai bằng ghe tải loại lớn vào sâu trong nội địa các tỉnh biên giới Tây Nam. Từ đây, lượng đường nhập lậu khá lớn này được phân phối một cách nhanh chóng bằng xe tải lớn nhỏ đủ loại để tỏa đi các tỉnh.
Ông Long cho rằng không ai khác, chính các khách hàng trong hệ thống phân phối đường của các nhà máy sản xuất đường là những người tham gia tiêu thụ đường nhập lậu. Họ đồng thời mua đường trực tiếp hoặc gián tiếp từ nhà máy và của người nhập lậu để tiêu thụ lẫn lộn. Nguồn cung cấp đường nhập lậu qua biên giới Campuchia và các tỉnh miền Tây Nam bộ chủ yếu là đường của Thái Lan và lúc cao điểm, lượng đường nhập lậu có khi lên đến 700 - 1.000 tấn/ngày.
Trước thực trạng nhức nhối này, Hiệp hội Mía đường Việt Nam và các nhà máy đường đã rất nhiều lần phản ánh, làm việc với địa phương; với cơ quan chống buôn lậu, gian lận thương mại… tuy nhiên, tình hình buôn lậu đường chẳng những không được kiểm soát mà còn gia tăng về số lượng, công khai về phương thức.
Ông Long nhận định, lượng đường nhập lậu từ Thái Lan qua Campuchia rồi vào Việt Nam có nguồn gốc là đường dư thừa thuộc quota C sau khi đã đáp ứng nhu cầu trong nước (quota A) và cung cấp cho các hợp đồng dài hạn với các quốc gia theo Hiệp thương (quota B). Nói khác hơn, quota C là phần lợi nhuận, mà chi phí sản xuất đã dồn cho quota A và B. Do đó nhà sản xuất ở Thái Lan có thể tiêu thụ đường thuộc quota C bằng mọi giá để chốt lời.
Đồng thời khi sang tới thị trường Việt Nam, số đường nhập lậu được trốn thuế 2 đầu: Thuế nhập khẩu 5% và thuế VAT 5%. Trốn được 2 loại thuế này, đường nhập lậu có lợi thế rẻ hơn gần 2.000 đồng/kg để cạnh tranh, chưa kể giá đường nhập lậu đã rẻ do mua được từ quota C.
Ông Long tính toán rằng, hiện nay đường ăn là một mặt hàng đã được liệt vào danh sách kiểm soát giá nên về phía người tiêu dùng ai cũng thích mua hàng giá rẻ. Nhưng để duy trì một ngành sản xuất, với gần hai triệu nông dân trồng mía, chưa kể gần 20.000 người lao động tại 38 nhà máy, công ty đường và các lực lượng làm dịch vụ đi theo, thì dẫu giá đường có tăng thêm 5.000 đồng/kg đi nữa, thì mỗi năm một người nội trợ mua chừng 10kg cũng chỉ sẽ tốn thêm 50.000 đồng/người/năm. Số tiền này sẽ chẳng đáng kể gì trong tổng số tiền phải chi hàng năm của người tiêu dùng.
Giá đường sẽ quyết định giá mía và đời sống nông dân trồng mía, từ đó quyết định sản lượng đường sản xuất hàng năm và dài hạn bởi sản lượng đường do người trồng mía quyết định. Diện tích mía cả nước hiện nay khoảng 250.000ha, đã thấp hơn 50.000ha so với quy hoạch. Nếu bình quân mỗi hộ gồm 5 nhân khẩu canh tác mía 0,7ha sẽ có 357.143 hộ, với 1.785.715 người trồng mía, và thu nhập mong đợi của các hộ tối thiểu khoảng 30 triệu đồng/hộ/năm. Thì lợi nhuận trên mỗi kilôgam mía sẽ vào khoảng 500 - 600 đồng. Cộng với chi phí sản xuất khoảng 500 - 650 đồng/kg, giá mía loại tốt để nông dân có thể "sống" được phải tương đương 1.000 - 1.200 đồng/kg bán tại ruộng.
Trong khi các DN thành viên của Hiệp hội mía đường đều thực hiện thu mua mía sát giá chỉ đạo của Bộ NN và PTNT, giá thu mua mía này đã đẩy giá thành sản xuất đường của các nhà máy lên đến 16.000 - 17.000 đồng/kg chưa kể chi phí bán hàng, lãi suất ngân hàng do tồn trữ bất đắc dĩ như hiện nay.
Theo quy hoạch, đến năm 2020 diện tích mía của cả nước sẽ đạt 300.000 ha và sản lượng đường trong nước sản xuất được là 2 triệu tấn. Sản lượng này sẽ cơ bản đáp ứng yêu cầu trong nước và bắt đầu có dư để xuất khẩu. Tuy nhiên, các biện pháp nhằm thực hiện định hướng trên chưa rõ ràng, sản lượng đường sản xuất trong nước vẫn chỉ dừng lại ở ngưỡng 1 triệu tấn đường từ năm 2000 đến nay. Ngành mía đường vẫn chưa hấp dẫn nông dân tăng diện tích trồng mía trong khi người trồng mía mới thực sự là người quyết định tăng trưởng sản lượng đường sản xuất trong nước.
Khi đường có giá hấp dẫn, các nhà máy mới có điều kiện mua mía giá tốt cho dân. Vì vậy, ông Long cho rằng để bảo vệ quyền lợi cho người trồng mía, không gì tốt hơn là duy trì giá đường ở mức chấp nhận được, khi đó mới có thể nói tới chuyện tự chủ về sản xuất đường. Tuy nhiên để làm được như vậy cần một loạt các biện pháp hỗ trợ ngành mía đường, trong đó có việc tập trung ngăn chặn dòng chảy đường nhập lậu vào thị trường nội địa và tính toán bảo đảm giá đường để người trồng mía và DN sản xuất đường đều có lãi.
| Hoạt động sản xuất kinh doanh mía, đường: Giá đường giảm mạnh Báo cáo với Bộ Công thương và Bộ NN & PTNT về tình hình trồng mía, sản xuất và tiêu thụ đường trên cả nước từ đầu năm tới nay, ông Nguyễn Thành Long, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho biết: Giá thu mua mía 4 tháng đầu năm cao gấp 1,5 lần so với giá cùng thời gian này năm ngoái đã kéo theo giá đường tăng 15 - 20%. Dù vậy, giá đường sản xuất bán ra trong nước vẫn rẻ hơn so với giá đường thế giới khoảng 2.000 đồng/kg. Từ đầu năm tới nay, sản lượng đường sản xuất ra cũng đã tăng hơn gần 1/3 so với năm ngoái, đạt tổng cộng 878 ngàn tấn. Trong khi bình quân mỗi tháng thị trường nội địa chỉ tiêu thụ khoảng 100 ngàn tấn đã dẫn đến lượng đường còn tồn trong kho của các nhà máy cũng tăng lên, cao hơn 37% so với cùng kỳ năm trước. Trước thực trạng giá đường trong nước giảm mạnh nhằm bảo đảm quyền lợi cho các DN sản xuất đường và người trồng mía, Hiệp hội Mía đường Việt Nam đã kiến nghị Bộ Công thương và Bộ NN & PTNT cho phép hoãn tiến độ nhập khẩu đường năm nay, chỉ thực hiện vào thời điểm từ tháng 8 trở đi hoặc chuyển hẳn sang vụ sau. Đức Thắng |
