Trong vụ việc liên quan đến ma túy, người thuộc hộ nghèo, người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, trẻ em, người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, người có công với cách mạng hoặc người thuộc diện được TGPL khác theo quy định của pháp luật sẽ được TGPL miễn phí.
Ngày 23/4/2026, tại kỳ họp thứ 1, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL. Theo đó, từ ngày 1/1/2027, diện người được TGPL được mở rộng hơn, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Các diện người sau sẽ được TGPL miễn phí trong các vụ việc pháp luật nói chung và các vụ việc có liên quan đến ma túy nói riêng:
- Người có công với cách mạng; cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ.
- Người thuộc hộ nghèo, người thuộc hộ cận nghèo.
- Người nhiễm chất độc da cam.
- Người khuyết tật.
- Trẻ em.
- Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; người dân tộc thiểu số rất ít người.
- Người được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng là người cao tuổi, người bị bạo lực trong vụ việc bạo lực gia đình, người nhiễm HIV.
- Người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại.
- Người có khó khăn đột xuất do gặp thiên tai hoặc hỏa hoạn được trợ giúp pháp lý trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả xảy ra với họ bởi sự kiện này.
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.
- Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người.
- Cá nhân bị thiệt hại mà không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
- Người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định được TGPL.
- Người được TGPL khác theo quy định của pháp luật.
Trong các vụ việc, vụ án có liên quan đến ma túy này, người thuộc diện được TGPL được cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý theo các hình thức sau:
- Tư vấn pháp luật: Là việc người thực hiện TGPL hướng dẫn, đưa ra ý kiến, giúp soạn thảo văn bản liên quan đến tranh chấp, khiếu nại, vướng mắc pháp luật; hướng dẫn giúp các bên hòa giải, thương lượng, thống nhất hướng giải quyết vụ việc, vụ án liên quan đến ma túy.
- Tham gia tố tụng: Trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng với tư cách là người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp pháp lý theo quy định trong các vụ việc, vụ án liên quan đến ma túy.
- Đại diện ngoài tố tụng: Trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện TGPL đại diện ngoài tố tụng cho người được trợ giúp pháp lý trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền (ví dụ như UBND xã, phường…) trong các vụ việc, vụ án liên quan đến ma túy.
Trong thời gian qua, nhiều vụ việc TGPL có liên quan đến ma túy đã được cung cấp cho người được TGPL. Chỉ riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, các trung tâm TGPL nhà nước tại các tỉnh, thành phố đã thụ lý và giải quyết 2.118 vụ việc TGPL liên quan đến ma túy cho 2.118 người là người vi phạm pháp luật về ma túy, người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người sau cai nghiện ma túy.
Có thể nói rằng, trong cuộc chiến phòng, chống ma túy, các diện người nghèo, trẻ em, và diện người yếu thế khác trong xã hội không đơn độc mà còn có sự giúp đỡ của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật.
Như vậy, TGPL chính là một điểm tựa pháp lý thiết thực, đồng hành cùng người nghèo và những người thuộc diện được TGPL khác theo quy định trước các nguy cơ vi phạm và chủ động phòng tránh tệ nạn ma túy. Khi vướng vào vụ việc, vụ án liên quan đến ma túy, TGPL sẽ giúp họ được tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định, góp phần bảo đảm mọi người đều được tiếp cận công lý một cách bình đẳng. Đồng hành trong quá trình “giảm cầu”, “giảm tác hại”, TGPL góp phần tích cực trong công tác phòng, chống ma túy chung tay xây dựng một cộng đồng an toàn, lành mạnh, không ma túy.
