Những ngày tháng bảy này, liên tiếp những tin vui bay về từ các đội tuyển Olympic Việt Nam tham dự Olympic quốc tế. Mỗi một lần được viết dòng tin nhỏ về những chiếc huy chương mà các em đã chắt chiu tất cả trí tuệ và sức vóc nhỏ bé của mình để giành được là trong tôi lại nhen một xúc cảm khâm phục. Tôi hình dung, ở một đất nước xa xôi nào đó, những “chàng trai vàng, bạc, đồng” của Việt Nam đang kiêu hãnh nhìn lên lá cờ Tổ quốc tung bay trên bục vinh quang. Đó cũng là xúc cảm khi tôi được trò chuyện với em Bùi Quang Tú, chủ nhân hai chiếc huy chương vàng Olympic vật lý quốc tế và châu Á.
Bùi Quang Tú là học sinh lớp 12 của Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam. Một thầy giáo trong đoàn đưa học sinh đi dự Olympic vật lý quốc tế khi nói với tôi về Tú chỉ vỏn vẹn: “Không hổ danh dân Amser!”. Còn cô giáo Đào Phương Thảo, cô giáo chủ nhiệm của Tú đã nói về cậu học trò “hết sức đặc biệt của mình”. Dù mới là học sinh THPT nhưng ở em đã hội tụ khá nhiều phẩm chất của một người làm khoa học. Đó là một sự điềm tĩnh cần thiết, một tư duy sáng rõ, một sự nghiêm cẩn đến bài bản và cả một sự đam mê sâu sắc. Ở phía sau những bài toán hóc búa mà Tú theo đuổi đến tận cùng, cô luôn cảm nhận rất rõ mọi cung bậc xúc cảm mà học trò của mình gửi gắm ở trong đó, bởi cô biết, Tú không chỉ có đam mê sâu sắc, mà còn có một ý chí quyết liệt luôn đi tới tận cùng.
Làm khoa học, say mê môn vật lý nhưng ở “chàng trai vàng” này lại là một tâm hồn hết sức lãng mạn, tài hoa. Kỷ niệm của cô giáo Đào Phương Thảo về Tú còn là những điệu nhảy mà Tú trình diễn, ở những vai kịch mà Tú đã “nhập vai” một cách hoàn hảo và cả những bản tình ca mà Tú đánh ghita hay như một nhạc sỹ thực thụ.
Chia sẻ với tôi, Tú cho hay, mẹ em là giảng viên đại học, còn bố em là nhân viên văn phòng, bố mẹ em không cho em nhiều của cải vật chất nhưng bằng tình yêu thương con vô bờ bến, họ chính là những người khơi lên trong Tú khát vọng học hành ngay từ khi em học tiểu học. Họ không áp đặt con, tôn trọng tới mức tối đa nhu cầu và sở thích học tập của con. Cấp hai, Tú rất thích học toán, nhưng lên cấp ba, Tú đã chuyển hướng sang môn vật lý. Một sự thay đổi lớn như vậy nhưng bố mẹ đều ủng hộ em.
Chuyển từ toán sang lý, Bùi Quang Tú cũng nhanh chóng bị chinh phục bởi môn học này, em đã nhận ra được tính ứng dụng thực tiễn thiết thực của vật lý. Em lao vào nghiên cứu các bài toán vật lý, cuốn sách nào được bố mẹ mua hay tự mình sưu tầm được, em đều đọc một cách kỹ lưỡng.
Ngoài năng khiếu thiên bẩm, nhưng tôi biết để có được một “bộ sưu tập” giải thưởng lớn như hôm nay, Bùi Quang Tú đã phải chăm chỉ cần mẫn miệt mài như thế nào. Em học một cách tỏa sáng, nhưng cũng có những lúc Tú phải cần mẫn như một “chú ong thợ” để tìm tòi sáng tạo. Có một điều Tú đã chiêm nghiệm ra, đó là trước một bài toán, dù hóc búa, thách thức lòng kiên trì đến thế nào nhưng nếu mình cứ chịu khó đào sâu suy nghĩ, thường xuyên nghĩ về nó để tìm tòi thì thế nào cũng tìm ra lời giải.
Không có con đường nào mà không tới đích, đó cũng là chia sẻ của Tú muốn gửi tới các bạn. Thật không ngạc nhiên khi trước đó, Tú đã đoạt giải nhì HSG quốc gia môn vật lí khi em mới là học sinh lớp 11; giải nhất HSG quốc gia lớp 12 và Huy chương vàng Olympic vật lý châu Á, Huy chương vàng Olympic vật lý quốc tế.
Chuyến đi thi quốc tế ở Đan Mạch vừa rồi với Tú sẽ là một kỷ niệm tuyệt đẹp. Tú bảo, để tham gia được kỳ thi tầm cỡ quốc tế, một học sinh cần có đầy đủ kiến thức, kỹ năng làm bài và cẩn thận, nhưng điều đó không thể có được chỉ từ những ngày ôn luyện mà nó phải được vun đắp, chắt chiu từ cả một quãng đường học THPT. Em đã được các thầy dạy học rất sâu về vật lý trên nhiều mảng, khó hơn và rộng hơn rất nhiều, đặc biệt em được tiếp xúc với những dạng toán chỉ có ở những kỳ thi tầm cỡ quốc tế và châu lục.
Nhưng chuyến đi đã giúp Bùi Quang Tú nhận ra các bạn quốc tế rất cẩn thận và tỉ mỉ trong cả lý thuyết lẫn thực nghiệm. Họ không vội vã, học chắc chắn và trên hết là một tinh thần thi đấu rất “fair play”. Điều đó rất quan trọng đối với đoàn học sinh Việt Nam vì lâu nay, chúng ta vẫn bị cho là “yếu” về kỹ năng thực hành.
Tôi hỏi Bùi Quang Tú, em có mơ ước trở thành một nhà vật lý không? Để nuôi “giấc mơ lý”, điều gì quan trọng nhất, thì Tú cùng chân thành chia sẻ rằng, em rất muốn trở thành một nhà vật lý để phát triển nền vật lý của Việt Nam. Để làm được điều đó, có lẽ cần rất nhiều đam mê và cả may mắn. Thêm nữa, là một sự lãng mạn trong tâm hồn, vì sự lãng mạn sẽ giúp em thăng hoa, đem đến cho em một trí tưởng tượng phong phú, giúp một nhà khoa học vượt khỏi những biên giới hiện tại và đi tới tương lai…
