Trong những ngày gần đây, nhiều doanh nghiệp, đại lý nhận ký gửi cà phê và vay tiền của nông dân ở Đắk Lắk tuyên bố với nông dân rằng họ mất khả năng thanh toán. Nhiều người có cà phê đã lỡ ký gửi vào các đại lý, doanh nghiệp bị vỡ nợ đã đứng ngồi không yên.
Những ngày cuối tháng 3, đầu 4/2010 một số người dân ở xã Ea Đar, huyện Ea Kar, Đắk Lắk có nhu cầu đến rút tiền cà phê ký gửi ở Công ty TNHH một thành viên An Tiến đã phát hiện kho xưởng trống không. Khi câu chuyện vỡ lở, hàng trăm người dân kéo đến UBND xã Ea Đar kêu cứu và nhờ chính quyền giúp đỡ, nhưng chuyện đã muộn.
Được biết Công ty An Tiến đã nhận ký gửi khoảng trên 150 tấn cà phê của người dân địa phương với tổng trị giá trên 4 tỉ đồng nhưng bây giờ lại mất khả năng thanh toán. Trước đó, khoảng 80 hộ nông dân ở xã Bình Thuận, thị xã Buôn Hồ, Đắk Lắk ký gửi đại lý Tám Loan tổng khối lượng hơn 190 tấn cà phê và cho đại lý này vay tổng số tiền khoảng 12 tỷ đồng với lãi suất từ 2% - 4%/tháng.
Theo thỏa thuận giữa chủ đại lý Tám Loan với nông dân thì người ký gửi có thể chốt giá và rút tiền ra bất cứ lúc nào, nhưng cả hơn tháng nay các hộ nông dân đến rút tiền thì bị chủ đại lý khất nợ.
Tại xã Ea Ral, huyện Ea H'leo, Đắk Lắk hàng chục nông dân cũng kéo đến DNTN thương mại Hai Thận để đòi thanh toán tiền cà phê mà họ ký gửi nhưng không được lãnh đạo công ty đáp ứng. Tại thị trấn Ea Đrăng, huyện Ea H'leo, Đắk Lắk, Công ty TNHH Hương Hiệp cũng nợ các hộ nông dân khoảng 160 tấn cà phê ký gửi nhưng không có khả năng thanh toán…
Nông dân Tây Nguyên vất vả với từng hạt cà phê.
Việc ký gửi cà phê ở Đắk Lắk cũng có trường hợp biến tướng dưới dạng huy động vốn và kinh doanh cà phê ảo. Nhiều người dân đã giao tiền mặt cho đại lý kinh doanh cà phê để quy đổi thành cà phê ký gửi với ảo vọng vừa hưởng lãi suất cao, vừa kiếm chênh lệch khi cà phê tăng giá sẽ rút tiền nhưng thực tế đã "ăn trúng quả lừa" đau xót. Ngoài việc nhận ký gửi hàng trăm tấn cà phê, các đại lý này còn huy động vốn hàng tỉ đồng với lãi suất cao từ 2,5%/tháng trở lên nhằm đánh vào tâm lý tham lợi của các cá nhân.
Ký gửi cà phê, thực chất là mua bán cà phê giữa nông dân với các đại lý thoả thuận theo hình thức chốt giá, trả tiền khi người bán có nhu cầu. Việc mua bán theo kiểu ký gửi này đã hình thành từ lâu vì người nông dân không có điều kiện bảo quản và trữ cà phê khi giá xuống thấp.
Tuy nhiên, lợi dụng kẽ hở của chiêu thức này mà nhiều cá nhân và các doanh nghiệp đã chiếm đoạt cà phê của nông dân. Theo các cơ quan chức năng, giao dịch mua bán cà phê kiểu ký gửi phần lớn là quan hệ dân sự nên để người dân đòi lại được tiền của doanh nghiệp quả là chuyện khó, trong khi đó người nông dân đang cần tiền cho việc đầu tư cà phê ở mùa vụ tiếp theo.
Đáng nói nữa là tại sao Nhà nước có chủ trương hỗ trợ lãi suất 6% để các doanh nghiệp mua tạm trữ cà phê nhưng người nông dân ở Tây Nguyên lại ít được hưởng lợi từ chính sách này. Vậy các doanh nghiệp tạm trữ cà phê đã mua cà phê ở đâu, trong khi nông dân phải đi ký gửi tại các đại lý.
Ở Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk đã đầu tư hàng chục tỷ đồng xây dựng trung tâm giao dịch cà phê, có cả hệ thống nhà xưởng nhận ký gửi cà phê nhưng khai trương từ 2 năm nay mà vẫn không được mặn mà với người nông dân…
Nhiều nỗi đau và câu hỏi đặt ra từ chuyện nông dân ký gửi cà phê bị mất, rất cần có sự quan tâm giải quyết của cơ quan chức năng. Và đây cũng là bài học đắt giá cho những người vì ham lợi cao mà mắc bẫy lọc lừa
