Trăn trở tìm người kế thừa lễ hội cuối cùng của người Pà Thẻn

Với mong muốn duy trì lễ hội độc đáo này, cứ trung tuần tháng 10 hàng năm, huyện Lâm Bình lại tổ chức một lớp để truyền lại cách thức, kinh nghiệm thực hiện nghi lễ… nhằm bảo tồn lễ hội Nhảy lửa.

Khi màn đêm phủ dày thôn Thượng Minh, xã Hồng Quang, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang cũng là lúc ngọn lửa từ tháp gỗ bừng cháy. Từ sáng, hàng ngàn người đã đổ về sân vận động Nà Nghè của thôn để chờ đợi giây phút này. Ánh lửa vương mặt người cho thấy ai cũng rất háo hức. Sau gần hai giờ hừng hực lửa, tháp gỗ cũng chịu đổ ập xuống rồi vỡ vụn. Trên mặt đất là một lớp than củi nóng bỏng, cháy đỏ rực sẵn sàng tiếp nhận những “người được chọn”.

Bốn đến năm chàng trai người rung lên, đầu lắc liên tục, tay vẽ những hình thù không rõ ràng trên mặt đất. Theo lý giải, khi thần linh về, ngài chỉ định ai thì người đó mới có thể bước vào lửa, và trong số gần hai mươi đệ tử ngồi sẵn, chỉ những “người được chọn” mới có biểu hiện như trên. Trông như họ đang trong trạng thái vô thức. 

Đồ lễ đặt lên cúng thần gồm có một con lợn sữa cùng toàn bộ tạng phủ đã luộc chín để trong mâm tròn. Quanh mâm đặt 5 chén rượu, chặn trên 5 tờ giấy sớ, cuối cùng là thắp chín nén hương, chia đều ra cắm ba chỗ và sắp một bát nước trắng. 

Phải mất nhiều năm, người Pà Thẻn mới chọn được người có thể cử hành lễ cúng thần linh.
Phải mất nhiều năm, người Pà Thẻn mới chọn được người có thể cử hành lễ cúng thần linh.

Ông thầy mo tay gõ chiếc đàn pàn-dơ (loại đàn đặc trưng của người Pà Thẻn, cấu tạo gồm một miếng sắt dài, rộng cỡ ngón tay được lạng mỏng gắn dọc trên một thanh gỗ và gõ bằng que tre đầu bịt sắt) dồn dập, miệng đọc bài cúng gọi thần về mỗi lúc một nhanh. 

Mặc dù có hàng dây giới hạn vị trí đứng của người xem nhưng như vậy có lẽ là không đủ để giữ đám đông hiếu kỳ đi qua, quây kín xung quanh khu vực nhảy lửa.

Ước chừng đã đến lúc thực hiện nghi lễ, các chàng trai lao vào vùng than đỏ rực trước mặt. Tay bốc than vung ra xung quanh, đôi chân trần liên tiếp đá củi than bay rào rào trong không trung. Mỗi lần như vậy, người ta lại ồ lên, hô to đầy phấn khích. Than bắn rộng khắp nơi được gom lại, cứ tiếp tục như vậy cho đến khi tàn hẳn. 

Anh Lạc Công Minh, người vừa tham gia nhảy lảo đảo đi ra rồi ngồi bệt xuống đất. Minh cho biết, giây phút đầu tiên khi anh chạm vào lửa cả cơ thể bỗng lạnh toát, phải một lúc sau cơ thể mới cảm nhận được hơi nóng, nhưng dù nóng cũng không hề bị bỏng. Sau điệu nhảy, dù khá mệt nhưng anh thấy toàn thân lâng lâng, cảm giác rất nhẹ nhàng. Khi lửa hết, thầy cúng tiếp tục làm lễ tiễn thần linh về trời, lễ hội kết thúc với những hình ảnh rất ấn tượng.

Củi than cháy đỏ được hất tung đầy ấn tượng.
Củi than cháy đỏ được hất tung đầy ấn tượng.

Hào hứng khi được hỏi, ông Owen Hicks, khách du lịch người Úc, nói: “Tôi chưa bao giờ tới một lễ hội nhảy lửa như vậy ở bất kỳ đâu. Thật thú vị khi thấy họ có thể tiếp xúc tay, chân trực tiếp với lửa. Dù muốn tham gia như họ nhưng tôi không chắc mình sẽ làm được”. 

Thầy cúng Sình Văn Phong, thôn Minh Bắc, xã Tân Bắc, huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang, người đã hơn 30 năm gắn bó với lễ hội chia sẻ, người Pà Thẻn nhảy lửa từ khi nào thì không ai nhớ nữa. Chỉ biết ý nghĩa là khi những chàng trai hòa mình vào với lửa, bà con mong các vị thần linh sẽ thấy lòng thành tâm mà tiếp tục ban mưa thuận gió hòa để mùa màng tươi tốt, đồng thời cũng xua đi bệnh tật, tà ma, mong cho người người bình an. 

Năm nay hội nhảy lửa được tổ chức vào đêm 10 và 11 tháng 2, tại hai địa điểm là sân vận động Nà Nghè, thôn Thượng Minh và sân vận động Bản Kè, xã Lăng Can thuộc huyện Lâm Bình.

Là một lễ hội thu hút được rất nhiều sự quan tâm và mang bản sắc riêng của dân tộc nên theo ông Phong, sẽ rất tốt nếu như có thể duy trì và phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, đây chính là nỗi buồn và cũng là mối lo của những người đã và đang gắn bó với lễ hội truyền thống duy nhất còn lại tới ngày nay của người Pà Thẻn. 

Trải qua nhiều thế hệ, từ ngày còn sơ khai với quy mô nhỏ của riêng dân tộc cho tới hiện tại được mở rộng quy mô trở thành một lễ hội cho tất cả mọi người cùng chung vui là điều đáng mừng. Nhưng nay thế hệ trẻ hầu hết chỉ hứng thú tiếp cận theo góc độ vui chơi trong vài giờ đồng hồ. 

Bên cạnh chuyện không còn quá mặn mà, khó khăn trong việc chọn thầy cúng tiếp nối là cũng là nguyên nhân lớn. Với những yêu cầu khắt khe, có khi nhiều năm trời, tìm trong hàng trăm người vẫn chẳng chọn được ai. 

Để trở thành thầy mo, trước hết và cũng là bắt buộc phải là người Pà Thẻn. Tiếp đến phải là nam vì theo quan niệm nếu người nữ tham gia nhảy lửa thì sẽ nhảy 7 ngày 7 đêm không dừng lại được. Sau cùng, người đó phải có “duyên”, thế nên càng ngày, số người đóng vai thầy cúng trong lễ hội càng trở nên hiếm hoi.

Ông Nguyễn Văn Hiền, Phó Chủ tịch UBND huyện Lâm Bình, Trưởng Ban tổ chức lễ hội Nhảy lửa cho biết, địa phương đã khôi phục và duy trì hội nhảy lửa của người Pà Thẻn từ năm 2009 để bảo tồn và phát triển nét đẹp văn hóa này. 

Với mong muốn duy trì lễ hội độc đáo này, cứ trung tuần tháng 10 hàng năm, huyện Lâm Bình lại tổ chức một lớp để truyền lại cách thức, kinh nghiệm thực hiện nghi lễ… nhằm bảo tồn lễ hội Nhảy lửa. 

Tuy vậy, lớp mở ra thường chỉ có dưới chục người ở độ tuổi từ 30 đến 40 tham gia và không duy trì được lâu. Thế nên, việc bảo tồn lễ hội độc đáo của người Pà Thẻn vẫn đang là trăn trở của những người làm bảo tồn những giá trị văn hóa của dân tộc.

Trung Hiếu

Các tin khác

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Kỳ tích Báo Quân giải phóng: Những trang sử viết bằng máu & lửa chiến trường

Giữa làn mưa bom bão đạn của chiến trường miền Nam khốc liệt, có một đội quân không chỉ cầm súng mà còn cầm bút, tạo nên những trang sử bằng mực in và cả máu xương. Đó là những cán bộ, phóng viên Báo Quân giải phóng (mật danh A4, Báo chỉ tồn tại trong 12 năm: 1963-1975) - những người đã viết nên kỳ tích với 338 số báo, trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Thắm mãi ngày đất nước dậy cờ hoa

Đã 51 năm trôi qua, mỗi khi nhớ đến ngày 30/4/1975, biết bao người con đất Việt không khỏi nghẹn ngào xúc động, họ là những nhân chứng trong ngày vui bất tận của dân tộc, ngày hội non sông thu về một mối, Bắc – Nam một nhà. Ngày hội già trẻ, gái, trai từ Nam chí Bắc ngập trong rừng cờ, rừng hoa. Mỗi gương mặt sáng rỡ lên trong trời đất lộng gió hòa bình.

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Trà Sư: Đi chậm lại giữa một hệ sinh thái

Có những điểm đến gây ấn tượng bằng sự náo nhiệt. Trà Sư thì làm điều ngược lại. Khu rừng ngập nước này của An Giang không vội vàng chinh phục du khách bằng những cú “wow” phô trương, mà bằng một trải nghiệm lặng, sâu và kéo người ta ra khỏi nhịp sống quá nhanh.

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Tìm giải pháp để văn hoá truyền thống tạo ra giá trị, nuôi được cộng đồng

Cùng với chuyển biến tư duy từ bảo tồn văn hoá đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát triển, nhiều địa phương đã từng bước khai thác giá trị văn hóa để tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân. Tuy nhiên, để văn hoá thực sự “sống” trong cộng đồng, tạo ra giá trị, nuôi sống cộng đồng thì vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Từ bến sông xưa vọng lại đến công viên tưởng niệm phà Gianh

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, nhiều thanh niên, sinh viên tạm biệt mái trường, quê hương, gia đình để lên đường. Bến phà Gianh, Quảng Bình (cũ) là nơi họ đến cùng với nhân dân địa phương để bảo vệ tuyến đường huyết mạch vào Nam. Và nhiều người mãi mãi tuổi 20 ở lại phà Gianh.

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Hát nhép, sử dụng AI để giả mạo nghệ sĩ bị xử lý như thế nào?

Cấm hát nhép được triển khai tại tất cả các địa phương trên cả nước, không phải chỉ riêng ở TP Hồ Chí Minh. Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã có công văn đề nghị các địa phương chấn chỉnh tình trạng biểu diễn, tổ chức biểu diễn không trung thực, trong đó tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bao gồm cả hát nhép.

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Góp phần làm sáng tỏ một danh nhân Hà Nội đầu thế kỷ XX

Cuốn sách “Chí sĩ Nguyễn Khắc Cần trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX” của tác giả Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tấn - một cán bộ đang công tác tại Công an TP Hà Nội - là một công trình có giá trị, thể hiện tinh thần trách nhiệm khoa học, sự tâm huyết với lịch sử và truyền thống dân tộc.

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

“Chạm” vào bình minh trên biển mây Samten Hills Dalat

Nằm yên bình giữa miền đồi núi trập trùng của vùng Đơn Dương, Samten Hills Dalat (Lâm Đồng), không chỉ là một điểm đến mà còn là hành trình trở về với sự tĩnh tại trong mỗi con người. Ở nơi ấy, khi đêm vừa kịp khép lại, bình minh bắt đầu hé mở, thiên nhiên dường như cất lên một bản giao hưởng dịu dàng sâu lắng, nơi mây, nắng và gió quyện hòa trong từng khoảnh khắc.

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Đón đọc Văn nghệ Công an số 805

Văn nghệ Công an số 805 Phát hành thứ Năm, ngày 2/4/2026. Văn nghệ Công an số 805 với nhiều bài viết hấp dẫn, dày 24 trang, khổ 30x40cm, giá bán lẻ 8.000 đồng/ tờ.

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Dấu ấn kinh tế tư nhân trong diện mạo văn hóa thế hệ mới của Việt Nam

Một đời sống mới của du lịch văn hoá đã sẵn sàng từ khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành. Mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật tầm cỡ khu vực và thế giới đã và đang có sự tham gia đặc biệt tích cực của một lực lượng sáng tạo nòng cốt, đó là kinh tế tư nhân.