Vụ việc vi phạm nghiêm trọng về bảo vệ môi trường của Công ty CPDV Sonadezi (Khu công nghiệp Long Thành, Đồng Nai) vừa được phát giác vẫn còn gây xôn xao dư luận thì tại cuộc Hội thảo phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm về môi trường được tổ chức gần đây, Thượng tá Đặng Mạnh Liêu - Phó trưởng Phòng CSĐT tội phạm về môi trường (PC 49) - Công an TP HCM đã cho biết, thực trạng về vi phạm trong việc xả chất thải nguy hại (CTNH) ngày càng tinh vi và phức tạp.
Theo số liệu của Sở TN&MT TP HCM, mỗi ngày TP phát sinh khoảng 350-500 tấn CTNH từ sản xuất công nghiệp và 9-12 tấn CTNH y tế. Dự báo tới năm 2015, khối lượng CTNH công nghiệp sẽ lên tới khoảng 400.000 tấn/năm. Cho tới nay, toàn TP có 40 đơn vị được cấp phép vận chuyển CTNH và 12 đơn vị được Tổng cục Môi trường và Sở TNMT cấp phép xử lý CTNH. Trong khi đó TP hiện có khoảng 2.000 - 2.200 nhà máy lớn và 9.000 cơ sở sản xuất vừa và nhỏ.
Không chỉ hạn chế về công suất xử lý CTNH mà năng lực xử lý cũng hết sức hạn chế do đơn vị xử lý đều có mặt bằng hẹp, lò đốt công suất thấp. TP chỉ có một lò đốt CTNH với công suất 21 tấn/ngày của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị đang xây dựng, còn các lò đốt khác chỉ có công suất một vài tấn/ngày không đủ khả năng "bao thầu" hết khối lượng CTNH phát sinh. Còn việc tiến hành công nghệ hóa rắn hay chôn lấp CTNH thì cũng còn khó khăn do chưa có khu xử lý tập trung. Do vậy theo nhận định của Phòng Quản lý chất thải rắn thuộc Sở TN&MT TP, thực tế CTNH được đưa vào xử lý mới đạt khoảng 50 tấn/ngày.
Do thiếu đơn vị xử lý CTNH, nhiều doanh nghiệp (DN) sản xuất phát sinh CTNH đang phải đối mặt với tình trạng giá xử lý ngày một tăng, dẫn tới hành vi sai phạm trong việc thu gom, xử lý CTNH. Hiện giá xử lý CTNH khoảng 30 triệu đồng/tấn trong khi năm 2007 chỉ vào khoảng 6 triệu đồng/tấn. Hơn nữa các DN xử lý CTNH chỉ ưu tiên chọn những DN có CTNH có thể tái chế được để tăng lợi nhuận, còn những DN có CTNH phải đốt ở nhiệt độ cao thường bị từ chối. Từ khó khăn này mà đã phát sinh việc nhiều DN "bắt tay" với các DN có chức năng xử lý để ký hợp đồng "khống".
Cục C49 - Bộ Công an phát hiện công nhân KCN Lê Minh Xuân đổ bùn thải nguy hại ra môi trường ngày 17/4/2009
Những vụ việc vi phạm về xử lý CTNH trái phép được phát hiện cho thấy ngày càng phổ biến và hành vi vi phạm thường là mua bán phế liệu và CTNH như hai thành phần hữu cơ với nhau. Những CTNH vốn nằm trong danh mục CTNH được công khai mua bán dưới hình thức phế liệu, cũng có những loại được "phù phép" để từ nguồn gốc là CTNH thành chất thải không nguy hại. Hoặc DN cũng vẫn giao cho đơn vị xử lý nhưng với giá rẻ hơn nhiều. Chính vì chấp nhận giá thành cực thấp trong xử lý CTNH dẫn tới việc các đơn vị xử lý đã tiếp nhận CTNH và đem tới đổ hoặc chôn lấp trái phép tại những khu đất trống. Thậm chí có vụ việc phát hiện cơ sở dùng xe ép rác để đổ vào các bô rác, trạm trung chuyển rác để rồi từ đây Nhà nước lại phải bỏ tiền xử lý số chất thải này.
Theo ghi nhận của Phòng PC49 Công an TP HCM, đã xuất hiện tình trạng các DN vận chuyển CTNH rồi sử dụng giấy phép hết hạn, sử dụng bản sao hợp đồng ký với đơn vị xử lý nhưng đã hết giá trị hay vô hiệu. Và tiếp tục dùng các giấy tờ này để qua mặt các cơ sở DN là chủ nguồn thải nguy hại trong việc ký kết hợp đồng thu gom, vận chuyển và xử lý CTNH.
Nhận định về vấn đề này, Thượng tá Đặng Mạnh Liêu cho biết: "Các vụ việc được phát hiện cho thấy các đối tượng hiện có nhiều thủ đoạn tinh vi, lợi dụng kẽ hở của pháp luật để vi phạm. Nhưng khó khăn rất lớn đó là làm thế nào xác định CTNH và trong khi danh mục CTNH và ngưỡng CTNH chưa thật đầy đủ, nếu không thường xuyên xác định thì dễ đưa ra ngoài danh mục cần xử lý nghiêm ngặt"
