Khi nấm cũng “phơi nắng”
Trong vai người đi mua nấm cho quán lẩu, chúng tôi đã có cuộc khảo sát một loạt các chợ trên địa bàn TP Hà Nội như chợ Nghĩa Tân, chợ Bưởi, chợ Kim Liên, chợ Nguyễn Công Trứ… Không khó để có thể mua được nấm, mà còn mua được rất nhiều loại. Trước mắt chúng tôi, nấm bày bán trong các hàng rau quả trong chợ thường được bày ê hề trên mẹt, trên bàn, không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Khác với những mớ rau, nấm bán tại chợ thường được đóng gói nilon, nhưng nhiều loại như nấm sò, nấm mỡ thường không có nhãn, nếu có thì ghi chung chung, không rõ nơi sản xuất, không ghi chú gì hết. Giá mỗi túi nấm dao động từ 11.000-18.000 đồng.
Với giá cả tầm tầm nên nấm có sức mua lớn cũng như nguồn cung… cực kỳ dồi dào. Vừa nhặt rau bí, một tiểu thương tại chợ Nguyễn Công Trứ vừa “khoe” với chúng tôi, các loại nấm chị này bán đều được nhập từ chợ đầu mối. Chị này hồ hởi: “Nếu các em mua về làm hàng thì có giá chiết khấu sâu, mà hàng thì bao nhiêu cũng có. Chỉ cần a lô cho chị trước”.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, nấm thông thường chỉ có thể bảo quản từ 5 -7 ngày sau khi thu hoạch. Tuy nhiên, không ai có thể biết các loại nấm đang bán tại các chợ lẻ ở Hà Nội đã “ra đời” được bao lâu. Thêm nữa, nấm phải được bảo quản ở nhiệt độ từ 1-5 độ C, nhưng phần lớn số nấm ăn bán ở chợ mà chúng tôi “mục kích” thường được bảo quản sơ sài trong túi nilon buộc túm bằng chun vòng... Do cũng phải “phơi nắng phơi sương” nên có những túi nilon đựng nấm đọng hơi, nấm ngả sang màu vàng, bên trong có mùi ẩm mốc và chắc chắn, nếu ăn những loại nấm này, người tiêu dùng sẽ bị ảnh hưởng đến sức khỏe.
Đồng tình, PGS.TS Nguyễn Thị Chính, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu phát triển nấm và sản phẩm sinh học, giải thích thêm, nếu bảo quản nấm không đúng cách, vi khuẩn xâm nhập sẽ khiến nấm thối và hỏng. TS Chính cũng “mách nước”, nếu nấm bị nhớt, dù khi rửa làm mất nhớt nhưng không còn đảm bảo ATTP.
Họa từ nấm vào miệng…
Theo thông tin có được từ các nhà quản lý, hiện nay có một số doanh nghiệp, hợp tác xã tại Việt Nam tham gia sản xuất nấm ăn quy mô lớn, song thường chỉ tập trung vào một số loại nấm phổ thông như nấm mỡ, nấm sò, nấm mộc nhĩ… Lượng nấm “made in Việt Nam” cung ứng ra thị trường cũng chỉ chiếm một thị phần nhỏ. Trong khi đó, dù điều kiện thời tiết Việt Nam phù hợp nhưng các loại nấm cao cấp như nấm đùi gà, nấm kim châm, nấm thủy tiên… gần như không có một cơ sở nào mặn mà. Lý do được một nhà sản xuất tiết lộ là, để có thể trồng được các loại nấm cao cấp thì chi phí đầu tư khá lớn so với đầu tư sản xuất các loại nấm thông thường đặc biệt là đầu tư cho nhà lạnh. Chi phí vận hành nhà lạnh khiến các sản phẩm nấm cao cấp của Việt Nam có giá cao hơn hẳn mà hình thức lại kém những mặt hàng nấm nhập nên sức cạnh tranh khá kém.
Đại diện một doanh nghiệp chuyên nhập khẩu nấm cho hay, phần lớn lượng nấm tiêu thụ trên thị trường hiện nay được nhập từ Trung Quốc qua nhiều con đường khác nhau, chỉ một lượng nhỏ nấm nhập từ Hàn Quốc. Còn theo thống kê của Tổng cục Hải quan, mỗi ngày Việt Nam phải nhập khẩu 14,8 tấn nấm cao cấp từ Trung Quốc và Hàn Quốc, còn sản lượng từ các cơ sở trong nước chỉ khoảng 2-3 tấn/ngày. Riêng thị trường Hà Nội mỗi ngày tiêu thụ khoảng 10 tấn nấm tươi các loại, trong đó phần lớn nhập khẩu từ Trung Quốc.
Ông Nguyễn Xuân Hồng, Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật nhìn nhận, nấm ăn là một trong những sản phẩm nhập khẩu thuộc đối tượng phải kiểm soát về ATTP. Hằng năm, các đơn vị làm công tác bảo vệ thực vật trên cả nước vẫn lấy mẫu để kiểm tra, phân tích chất lượng. “Theo quy định, chúng tôi vẫn lấy mẫu kiểm tra, tuy nhiên cũng chưa phát hiện mẫu nấm nào vi phạm quy định về ATTP. Nếu có, chúng tôi sẽ công bố để người tiêu dùng nắm được”, ông Nguyễn Xuân Hồng cho hay.
Đấy là nấm nhập khẩu. Còn việc kiểm soát ATTP đối với nấm ăn lưu thông tại thị trường trong nước dường như đang bị bỏ ngỏ, nhất là nấm sản xuất trong nước. Tháng 4 vừa qua, Thanh tra Sở NN&PTNT Hà Nội đã phát hiện một trang trại trồng nấm Trần Khánh Ly, tại xã Tàm Xá, Đông Anh, trồng nấm không giấy phép. Đặc biệt, cơ sở này đã sử dụng thuốc bảo vệ thực vật Trung Quốc ngoài luồng để trồng nấm. Trong khi đó, trang trại này có quy mô, sản lượng khá lớn, hoạt động từ năm 2012. Không rõ đã có bao nhiêu nấm từ trang trại này cũng như những loại nấm “trong túi nilon” không nhãn mác “tham gia” vào các nồi lẩu nghi ngút khói trong quán ăn, nhà hàng, thậm chí các bữa tiệc tại gia. Người tiêu dùng không biết và các nhà quản lý cũng không biết. Vậy nên, trước khi sử dụng nấm trong bữa ăn, chúng ta hãy suy nghĩ lại
