Niềm vui của Thạc sĩ Nguyễn Lê Cát, Chủ nhiệm khoa Xét nghiệm - Viện Pháp y Quân đội, vỡ òa cùng hạnh phúc với những người thân trong gia đình liệt sĩ Dương Thành Hiến, khi kết quả giám định ADN đã làm sáng tỏ mọi điều… Ba anh em liệt sỹ Dương Thành Hiến là Dương Mạnh Thắng, Dương Thanh Hiên và Dương Quí Lợi cảm động, chẳng nói nên lời. Sau bốn mươi năm lưu lạc, liệt sỹ Hiến được trở về với đất mẹ, thỏa ước nguyện của bao người thân trong gia đình.
Nước mắt ngày trở về
Câu chuyện xảy ra cách đây đã 40 năm nhưng ký ức về buổi chiều đỏ lửa ấy vẫn in đậm trong tâm trí bà Đào Thị Minh (trú ở phường Hùng Vương, quận Hồng Bàng, TP Hải Phòng). Giọng nghẹn ngào, bà Minh kể lại: Hôm đó, trong lúc tham gia dân quân, bà phát hiện xác một chiến sĩ hải quân trôi dạt vào bờ. Toàn bộ thông tin về người chiến sỹ ấy chỉ vỏn vẹn ở vài dòng chữ để lại trong chiếc áo đại cán: “Bộ đội Củ Chi, đoàn tàu không số, vận tải hàng Bắc - Nam”. Âm thầm và lặng lẽ, bà mang xác người chiến sỹ ấy về chôn cất ở mảnh vườn sau của gia đình.
Từ ngày đó, cứ vào những ngày rằm hay lễ tết, bà Minh lại ra mộ thành tâm khấn vái những mong linh hồn của người chiến sỹ vô danh ấy được siêu thoát. Và trong sâu thẳm tâm hồn, bà mong anh sớm được đoàn tụ bên gia đình. Bởi bà hiểu, những người thân trong gia đình đang ngày ngày mong ngóng được đón nhận anh... Rồi bà lại lo mình đã ở các tuổi gần đất xa trời, nhỡ chẳng may có mệnh hệ gì thì câu chuyện trên sẽ bị chìm vào quên lãng. Lần lữa mãi, bà quyết định tìm đến chính quyền phường thông báo sự việc. Kể từ đây, thông tin về người chiến sỹ vô danh được chuyển về Quân chủng Hải quân.
An táng hài cốt liệt sĩ Dương Thành Hiến tại nghĩa trang liệt sĩ Hà Tu (Quảng Ninh).
Và rồi tâm nguyện mà bà Minh đau đáu trong suốt 40 năm qua đã trở thành hiện thực. Ngày 16/7/2012, hài cốt liệt sĩ (HCLS) Dương Thành Hiến được trao cho gia đình trong niềm vui mừng khôn xiết của những người thân. Cảm động nhất có lẽ là cha mẹ của liệt sỹ Hiến. Suốt mấy chục năm qua, kể khi nhận giấy báo tử có dòng chữ báo tin là mất tích thi thể và di vật, họ đã mòn mỏi chờ tin tức của liệt sỹ Hiến, niềm an ủi cuối cùng là đưa được anh đưa về đất mẹ.
Binh nhất cơ điện Dương Thành Hiến là một trong tám liệt sĩ hi sinh mất xác trong trận đánh ác liệt ngày 16/4/1972, khi máy bay Mỹ điên cuồng thả B52 trúng tàu 603. Bao nhiêu năm mòn mỏi tìm xác con, bố mẹ anh Hiến đã xây một ngôi mộ giả ngoài nghĩa trang để thắp hương, tưởng niệm. Cho đến một ngày, cán bộ Cục Chính trị và Quân y Hải quân đến nhà, đặt vấn đề lấy mẫu giám định… Khi ấy, những người thân của liệt sĩ Dương Thành Hiến là Dương Mạnh Thắng, Dương Thanh Hiên và Dương Quí Lợi vô cùng vui mừng. Song quả thực, họ không dám hi vọng quá nhiều vì lo sợ hài cốt chiến sĩ đó không phải là người thân mình. Thời gian chờ đợi lúc ấy, sao mà dài đến thế…
Thạc sĩ Nguyễn Lê Cát, Chủ nhiệm Khoa Xét nghiệm - Viện Pháp y quân đội cùng anh em tỷ mỷ làm việc. Khi có kết quả giám định ADN khẳng định đó chính là liệt sỹ Dương Thành Hiến, họ vội thông tin về gia đình liệt sỹ. Niềm vui của họ vỡ òa với hạnh phúc tột cùng của gia đình liệt sỹ Hiến.
Đó chỉ là một trong rất nhiều cuộc “đoàn viên” mà cán bộ Viện Pháp y quân đội đã thực hiện thành công qua giám định ADN. Đó còn là trường hợp của nữ thanh niên xung phong Nguyễn Thị Sặng (Thanh Hóa) trên con đường 20 Quyết Thắng hay người lính kiên trung Vũ Quang Huy (Hà Nội)…
Nuôi hy vọng “ngày về" của liệt sỹ!
Đó không chỉ là tâm niệm của thân nhân các gia đình liệt sỹ mà còn là những điều trăn trở của cán bộ các bộ ngành giám định pháp y và ngành Lao động thương binh xã hội. Bởi 37 năm qua, chiến tranh đã lùi xa nhưng nỗi đau hậu chiến vẫn còn dai dẳng. Trên khắp dải đất hình chữ S này, vẫn còn có hàng trăm, hàng nghìn… người mẹ, người vợ đang đau đáu tìm thấy hài cốt của con, của chồng để đưa về nơi an nghỉ cuối cùng. Tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ (DTLS) luôn là nhiệm vụ chính trị quan trọng trong công tác đền ơn đáp nghĩa, thể hiện truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta. Đó cũng là nguyện vọng thiết thực, chính đáng của thân nhân liệt sỹ (TNLS) làm ấm lòng người đã khuất.
Từ năm 2003 đến nay, hàng trăm trường hợp nhận dạng HCLS, trong đó có sử dụng kỹ thuật phân tích ADN đã được Viện Pháp y Quân đội thực hiện thành công. Theo Viện Pháp y Quân đội, tỉ lệ giám định ADN HCLS cho kết quả chính xác chỉ đạt 1-2% (nếu TNLS dùng duy nhất phương pháp ngoại cảm), khoảng 10% (nếu áp dụng ngoại cảm và các thông tin về liệt sĩ hỗ trợ), nhưng nếu tìm kiếm từ các thông tin khách quan (qua đồng đội, đơn vị cũ cung cấp...), tỉ lệ này lên tới hơn 60%. Thực tiễn, Viện đã gặp nhiều trường hợp TNLS mang mẫu đến giám định không phải là xương, hoặc là xương động vật và có người ba lần đến giám định vẫn cho kết quả sai.
Từ khi Bộ LĐTB&XH triển khai thí điểm giám định ADN xác định DTLS còn thiếu thông tin, từ khâu hướng dẫn lấy mẫu sinh phẩm, giám định miễn phí đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các gia đình liệt sĩ (GĐLS), giúp hành trình tìm kiếm bớt gian nan hơn. Số mẫu tăng, công việc của cán bộ giám định vất cả hơn (nhanh nhất sau ba tuần mới có kết quả giám định, trường hợp mẫu xấu bị phân hủy phải làm nhiều lần, sau vài tháng), nhưng họ vẫn không quản ngại khó khăn
