Trước xu thế tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, TP Hồ Chí Minh đang thay đổi căn bản chiến lược thu hút đầu tư, chuyển trọng tâm sang các dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, có khả năng nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ và tạo sức lan tỏa đối với doanh nghiệp trong nước. Đây cũng là bước chuyển từ mục tiêu "thu hút vốn" sang "thu hút tri thức, công nghệ và năng lực quản trị".
Theo Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh, tính đến ngày 25/8/2026, tổng vốn đăng ký đã vượt 10 tỷ USD, tương đương 91,5% kế hoạch thu hút FDI năm 2026. Đây là kết quả đáng chú ý, cho thấy sức hấp dẫn của một trung tâm kinh tế lớn đang tiếp tục được củng cố. Tuy nhiên, cùng với những con số tăng trưởng về vốn đăng ký, một vấn đề đặt ra ngày càng rõ hơn là khoảng cách giữa vốn đăng ký và vốn đi vào thực tế.
Đến nay, tỷ lệ vốn thực hiện của khu vực FDI đạt 66,4% so với vốn đăng ký. Kết quả này cho thấy dòng vốn đăng ký đang từng bước được chuyển hóa thành nguồn lực phục vụ hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh trên địa bàn thành phố. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục thúc đẩy tiến độ triển khai để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Sở Tài chính cho biết, hiệu quả thu hút FDI cần được đánh giá đồng thời trên nhiều phương diện, thay vì chỉ dựa vào quy mô vốn đăng ký. Các chỉ tiêu cần được quan tâm gồm tỷ lệ vốn thực hiện, thời gian triển khai và đưa dự án vào hoạt động; giá trị gia tăng, năng suất lao động, mức độ ứng dụng công nghệ, hoạt động nghiên cứu phát triển và chuyển giao công nghệ; số lượng, chất lượng việc làm và đóng góp ngân sách.
Thực tế cho thấy, không phải dự án nào được cấp phép cũng có thể ngay lập tức triển khai xây dựng và vận hành. Đặc biệt, những dự án quy mô lớn, sử dụng nhiều đất, đòi hỏi đầu tư đồng bộ về xây dựng, giao thông, năng lượng hoặc liên quan đến nhiều thủ tục về quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường, phòng cháy, chữa cháy thường có độ trễ nhất định.
Đối với các dự án công nghệ cao, sản xuất, logistics và trung tâm dữ liệu, thời gian chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, nhập khẩu máy móc, thiết bị cũng như tuyển dụng nhân lực chuyên môn càng khiến tiến độ triển khai trở thành bài toán cần được giải quyết.
Vấn đề đặt ra với TP Hồ Chí Minh không đơn thuần là thu hút thêm bao nhiêu tỷ USD, mà là làm thế nào để mỗi đồng vốn đăng ký sớm trở thành một dự án hoạt động thực chất.
Từ thực tiễn quản lý tại Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, Ban Quản lý xác định điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là các thủ tục hành chính về đất đai sau cấp phép, nhất là thủ tục cho thuê đất, bàn giao đất và thực hiện các nghĩa vụ tài chính liên quan.
Khu Công nghệ cao hiện có 165 dự án được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư tương đương 13,863 tỷ USD. Trong đó, vốn nước ngoài là 11,005 tỷ USD của 57 dự án, vốn trong nước tương đương 2,857 tỷ USD của 108 dự án. Giá trị sản xuất sản phẩm công nghệ cao năm 2025 đạt khoảng 23 tỷ USD.
Năm 2026, Khu Công nghệ cao đặt mục tiêu thu hút khoảng 1,6 tỷ USD vốn đầu tư, tập trung vào các lĩnh vực có tính chiến lược như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số. Đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi tốc độ triển khai nhanh, hạ tầng đồng bộ, khả năng dự báo cao.
Theo ông Lê Thành Nhân, Trưởng Phòng Xúc tiến đầu tư, Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, thủ tục đầu tư hiện đã được đơn giản hóa đáng kể. Ban Quản lý là cơ quan cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư đối với dự án trong Khu Công nghệ cao. Tuy nhiên, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư mới chỉ xác lập dự án, chưa đồng nghĩa với việc nhà đầu tư đã có đầy đủ cơ sở pháp lý về đất để triển khai xây dựng.
Theo quy định hiện hành, Ban Quản lý chưa có thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất. Sau khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nhà đầu tư vẫn phải thực hiện các thủ tục thuê đất. Hồ sơ tiếp tục được cơ quan chuyên môn thẩm định, trình cơ quan có thẩm quyền quyết định. Sau đó, các cơ quan liên quan xác định tiền thuê đất, nghĩa vụ tài chính, trong đó có việc xem xét miễn, giảm tiền thuê đất nếu dự án đáp ứng điều kiện theo quy định. Với chuỗi thủ tục hành chính như hiện nay tạo ra khoảng thời gian chờ đợi khá lâu cho nhà đầu tư.
Đất đai là điều kiện đầu vào của toàn bộ quá trình triển khai dự án. Khi chưa được bàn giao đất thì các bước tiếp theo về xây dựng, đấu nối hạ tầng, lắp đặt thiết bị và tổ chức sản xuất đều bị ảnh hưởng. Đây cũng là khâu nhà đầu tư khó dự báo nhất về thời gian và chi phí.
Để xử lý điểm nghẽn này, TP Hồ Chí Minh đang hướng tới cách làm chủ động hơn, thay vì để nhà đầu tư tự đi qua từng “cánh cửa” thủ tục.
Trước mắt, Ban Quản lý Khu Công nghệ cao ưu tiên tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục hành chính và đất đai thông qua cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại chỗ. Mục tiêu là rút ngắn khoảng thời gian từ khi dự án được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư đến khi nhà đầu tư hoàn tất cơ sở pháp lý về đất và có thể triển khai trên thực địa.
Để rút ngắn thời gian từ cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư đến khi dự án có thể triển khai, trước hết cần nối liền thủ tục đầu tư với thủ tục thuê đất, bàn giao đất và xác định nghĩa vụ tài chính.
Ông Lê Thành Nhân cho biết, Ban Quản lý đang nghiên cứu, xây dựng dự thảo để tham mưu cơ quan có thẩm quyền xem xét cơ chế phân cấp phù hợp về giao đất, cho thuê đất. Trong thời gian chờ cơ chế chính thức, Ban Quản lý sẽ tiếp tục đồng hành cùng nhà đầu tư để vốn đăng ký sớm được chuyển thành dự án hoạt động thực tế.
