Áp lực tuyển dụng, doanh nghiệp chạy đua trả lương
Tại nhiều công trường ở Hà Nội, tìm đủ nhân lực để đáp ứng tiến độ thi công đang trở thành áp lực lớn đối với các doanh nghiệp xây dựng. Khi hàng loạt dự án bước vào giai đoạn tăng tốc, nguồn lao động có tay nghề không còn dồi dào như trước, buộc các nhà thầu phải cạnh tranh bằng mức lương và chế độ đãi ngộ.
Theo báo cáo thị trường lao động tháng 9 của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhóm ngành xây dựng - hạ tầng tiếp tục có nhu cầu tuyển dụng kỹ sư, cán bộ giám sát, công nhân kỹ thuật và thợ vận hành máy móc. Mức lương chào tuyển đối với kỹ sư, công nhân lành nghề và thợ lái máy chuyên nghiệp phổ biến từ 16 - 35 triệu đồng/tháng.
Tại Hà Nội, kỹ sư xây dựng, giám sát có thể nhận 15 - 35 triệu đồng/tháng, trong khi công nhân kỹ thuật và thợ vận hành máy chuyên nghiệp được trả 10 - 20 triệu đồng/tháng, tùy tay nghề.
Theo Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, áp lực tuyển dụng được dự báo tiếp tục duy trì trong tháng 10 và những tháng cuối năm, khi nhiều công trình giao thông, hạ tầng tăng tốc thi công. Tại Hà Nội, các dự án như đường Vành đai 2,5 đoạn Nguyễn Trãi - hồ Đầm Hồng, đường song hành Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, các cụm hồ điều hòa chống ngập và 7 dự án cầu vượt sông Hồng đều tạo thêm nhu cầu về nhân lực.
Tuy nhiên, mức lương hấp dẫn chưa đủ giúp các doanh nghiệp giải quyết triệt để tình trạng thiếu người. Đại diện một tổng thầu xây dựng thuộc nhóm dẫn đầu tại Hà Nội cho biết, thị trường đang xuất hiện sự dịch chuyển đáng kể trong cách thức huy động lao động. Một số chủ đầu tư lớn trực tiếp tuyển công nhân thay vì thuê tổng thầu như trước.
Theo vị đại diện này, việc chủ đầu tư tự tổ chức tuyển dụng giúp chuyển phần chi phí tiết kiệm từ khâu thuê tổng thầu sang tiền lương và chế độ dành cho người lao động. Nhờ tiềm lực tài chính mạnh, các doanh nghiệp lớn có lợi thế thu hút công nhân lành nghề, khiến những nhà thầu vừa và nhỏ càng khó giữ người.
Ông Đặng Ngọc Khánh Dũng, chỉ huy công trường của một doanh nghiệp xây dựng tại Hà Nội cũng cho rằng, nhiều dự án lớn đồng loạt triển khai đã khiến cung không đủ cầu. Cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp có tiềm lực tài chính mạnh tạo sức ép lên mặt bằng chi phí nhân công, nhất là với các nhà thầu không đủ khả năng tăng lương tương ứng.
Một nguyên nhân khác là lao động xây dựng ngày càng có nhiều lựa chọn việc làm ngoài công trường. Sau giai đoạn thị trường bất động sản trầm lắng, không ít người đã chuyển sang làm việc tại nhà máy, khu công nghiệp, lĩnh vực logistics và dịch vụ để có thu nhập ổn định hơn. Khi hoạt động xây dựng phục hồi, việc thu hút lực lượng này trở lại không dễ dàng.
Đổi mới đào tạo, giảm phụ thuộc vào lao động thủ công
Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), khoảng 10 - 15 năm trước, lao động xây dựng chủ yếu được bổ sung từ khu vực nông thôn. Khi các khu công nghiệp chưa phát triển rộng khắp, người dân thường tranh thủ thời gian nông nhàn để đến các đô thị làm việc tại công trường. Có thời điểm, nhóm lao động này chiếm khoảng 70% lực lượng lao động ngành xây dựng.
Nguồn cung ấy đang thay đổi khi sự phát triển của các khu công nghiệp giúp người lao động có thêm cơ hội làm việc gần nhà, với thu nhập ổn định hơn. Trong khi đó, hệ thống trường đào tạo công nhân xây dựng ngày càng thu hẹp, làm giảm khả năng bổ sung nhân lực kỹ thuật cho thị trường.
Áp lực sẽ còn lớn hơn khi nhiều dự án cao tốc, đường sắt, nhà ở, phát triển đô thị và hạ tầng kỹ thuật được triển khai. Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, trong 1 - 2 năm tới, nhu cầu nhân lực sẽ tăng mạnh, tập trung vào kỹ sư, cán bộ quản lý dự án, tư vấn, giám sát, kỹ thuật thi công và lao động có kỹ năng.
Riêng lĩnh vực đường sắt, mục tiêu đào tạo đặt ra là ít nhất 35.000 người trong giai đoạn 2025 - 2030 và ít nhất 70.000 người trong giai đoạn 2031 - 2035; đồng thời bồi dưỡng nghiệp vụ cho ít nhất 40.000 người phục vụ vận hành, khai thác và bảo trì.
Trước yêu cầu này, việc để từng doanh nghiệp tự tìm lao động, còn các cơ sở đào tạo tự xoay xở tuyển sinh, khó đáp ứng nhu cầu dài hạn.
Bàn về giải pháp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình đường bộ Trần Chủng đề xuất, cần xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất về cung - cầu lao động, đồng thời hoàn thiện cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo đối với những ngành kỹ thuật, công nghệ cao và nghề đặc thù có chi phí đào tạo lớn nhưng khó thu hút người học.
Trong khi đó, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch VACC cho rằng, cần điều chỉnh đơn giá nhân công sát với thực tế thị trường, song song với tăng cường đào tạo và phối hợp giữa doanh nghiệp với cơ sở đào tạo để cung ứng lao động phù hợp.
“Về lâu dài, giảm sự phụ thuộc vào lao động thủ công cũng là hướng đi cần thiết. Việc ứng dụng bê tông đúc sẵn, cấu kiện lắp ghép, cơ giới hóa và tự động hóa, nếu được lựa chọn phù hợp với từng loại công trình, sẽ góp phần nâng năng suất, rút ngắn thời gian thi công và giảm áp lực thiếu nhân công”, ông Hiệp phân tích.
Theo ông Hiệp, khi nhu cầu đầu tư hạ tầng tiếp tục gia tăng, bảo đảm nguồn nhân lực cần được xem là một phần trong kế hoạch triển khai dự án, thay vì chỉ xử lý khi công trường thiếu người. Kết hợp chính sách tiền lương phù hợp, đào tạo gắn với nhu cầu thực tế và đổi mới công nghệ sẽ giúp ngành xây dựng chủ động hơn trước sức ép tiến độ, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng lao động.
