TP Hồ Chí Minh tăng cường liên kết vùng để phát triển bền vững

Không thể mạnh nếu “đứng một mình”

TP Hồ Chí Minh không thể phát triển nếu thiếu mạng lưới sản xuất, cung ứng nguyên liệu, thị trường, lao động, logistics và hạ tầng của các địa phương xung quanh. Hàng hóa từ các tỉnh, thành đi vào hệ thống kho bãi, trung tâm phân phối, cảng biển, sân bay và thị trường TP Hồ Chí Minh trước khi tiếp tục đến các địa phương khác hoặc xuất khẩu. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp thành phố lại cần nguồn nguyên liệu, nông sản, thực phẩm, sản phẩm công nghiệp hỗ trợ và nhiều nguồn lực đầu vào từ các tỉnh.

Đây cũng là lý do TP Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh liên kết với các tỉnh, thành trong vùng và cả nước trên ba phương diện then chốt là kinh tế, hạ tầng và văn hóa - xã hội. Mục tiêu không đơn thuần là làm cho thành phố mạnh hơn, mà tạo ra một không gian phát triển thống nhất, để sự phát triển của địa phương này trở thành động lực cho địa phương khác.

Tại Hội nghị tổng kết chương trình hợp tác phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2023-2025 giữa TP Hồ Chí Minh với các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên ngày 14/8/2026, vấn đề này đã được đặt ra khá rõ. Theo đó, các địa phương cần lựa chọn ngành, sản phẩm có lợi thế và phân vai rõ ràng. Tây Nguyên không chỉ cung ứng nguyên liệu thô mà cần đẩy mạnh chế biến. Duyên hải Nam Trung Bộ phát huy lợi thế cảng biển, phát triển công nghiệp chế biến và logistics. TP Hồ Chí Minh đảm nhận vai trò thị trường, tài chính, công nghệ, hệ thống phân phối và kết nối xuất khẩu.

Thực tế giai đoạn 2023-2025 cho thấy các địa phương đã triển khai nhiều chương trình hợp tác trên các lĩnh vực thương mại, đầu tư, du lịch, nông nghiệp, khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế và an sinh xã hội. Đã có 53/63 sự kiện cấp vùng hoàn thành; 56/104 sự kiện hợp tác song phương được triển khai. Riêng các tỉnh Tây Nguyên giới thiệu 558 dự án với tổng nhu cầu vốn trên 300.000 tỷ đồng.

Trong nông nghiệp, liên kết sản xuất - tiêu thụ, chuyển giao khoa học kỹ thuật, phát triển nông nghiệp công nghệ cao và sản phẩm OCOP đang từng bước tạo ra những chuỗi cung ứng có tính ổn định hơn. Đáng chú ý, định hướng thương mại điện tử giai đoạn 2026-2030 của thành phố còn hướng tới hỗ trợ sản phẩm OCOP, hàng Việt và sản phẩm chủ lực của thành phố cùng các địa phương liên kết tiếp cận thị trường trực tuyến, hình thành chuỗi cung ứng số liên vùng.

Khi thương mại điện tử kết hợp với logistics, hàng hóa của một địa phương không nhất thiết phải đưa về thành phố mới có thể tiếp cận thị trường. Ngược lại, hệ thống phân phối, kho vận và nền tảng số của TP Hồ Chí Minh có thể trở thành cầu nối đưa sản phẩm từ các vùng nguyên liệu đến thị trường trong nước và quốc tế.

Hạ tầng- mạch máu của liên kết vùng

Hạ tầng chính là mạch máu của liên kết vùng. Không có giao thông thông suốt, những chương trình hợp tác dù được thiết kế tốt cũng khó tạo ra hiệu quả thực chất.

Vành đai 3 TP Hồ Chí Minh dài khoảng 76km, tổng mức đầu tư hơn 75.000 tỷ đồng là một ví dụ điển hình. Tuyến đường kết nối TP Hồ Chí Minh với Đồng Nai, Tây Ninh và các khu vực kinh tế quan trọng, đồng thời mở ra không gian mới cho công nghiệp, đô thị và logistics.

Cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài dài khoảng 50km sẽ tăng năng lực kết nối thành phố với Tây Ninh và cửa khẩu quốc tế Mộc Bài, tạo hành lang giao thương với Campuchia và khu vực ASEAN. Trong khi đó, ở hướng Đông, kết nối với Đồng Nai, sân bay Long Thành và hệ thống cảng Cái Mép - Thị Vải có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động logistics, xuất nhập khẩu.

Một dự án khác đang được TP Hồ Chí Minh tập trung tháo gỡ là cao tốc TP Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một - Chơn Thành. Tuyến cao tốc dài gần 70km, điểm đầu tiếp giáp Vành đai 3 TP Hồ Chí Minh, điểm cuối kết nối cao tốc Chơn Thành - Gia Nghĩa, qua đó mở rộng liên kết với khu vực Tây Nguyên. Dự án thành phần 1 có chiều dài cần giải phóng mặt bằng khoảng 45,7km, ảnh hưởng 1.655 trường hợp, với tổng diện tích đất thu hồi hơn 327ha. Đến đầu tháng 7/2026, diện tích bàn giao đạt 260,6/327,23ha, tương đương 79,6%. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 100% mặt bằng sạch trước ngày 30/9/2026.

Các địa phương cũng đã xác định, liên kết hạ tầng không thể chỉ là chuyện xây thêm đường mà quy hoạch của các địa phương phải “ăn khớp”. Đó cũng là lý do TP Hồ Chí Minh đang đặt bài toán logistics ở quy mô toàn vùng.

Kế hoạch hành động phát triển logistics giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 đặt mục tiêu logistics đóng góp khoảng 8-10% GRDP, tăng trưởng ngành khoảng 13-16%/năm và giảm chi phí logistics xuống khoảng 11-14% GRDP. Hệ thống này được đặt trong mối liên kết với các hành lang giao thông, cảng Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ, sân bay Long Thành, các khu công nghiệp và trung tâm sản xuất trong vùng.

Tại Diễn đàn Logistics kết nối các khu vực được tổ chức gần đây, lãnh đạo TP Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh logistics có tính liên vùng rất cao, không một địa phương nào có thể phát triển logistics một cách riêng lẻ. Thành phố định hướng xây dựng hạ tầng logistics đồng bộ, hiện đại, tăng cường kết nối vùng, chuyển đổi số, phát triển logistics xanh và nguồn nhân lực chất lượng cao.

"Yêu cầu phát triển vùng không chỉ đặt ra việc tăng cường liên kết giữa các địa bàn trước đây vốn là những đơn vị hành chính riêng biệt, mà còn phải mở rộng kết nối giữa các đơn vị hành chính mới với các địa phương lân cận. Thực tế cho thấy, giao thông, nguồn nước, chất thải, lao động, năng lượng, logistics và các chuỗi giá trị đều vượt qua ranh giới hành chính. Vì vậy, sáp nhập mới chỉ tạo thêm không gian và quy mô phát triển; hiệu quả thực sự phụ thuộc vào khả năng tổ chức lại, kết nối và vận hành hiệu quả các mối liên kết này."

PGS.TS Phạm Quang Huy, Trường Đại học kinh tế TP Hồ Chí Minh.

Kết nối con người cũng là yếu tố quyết định

Trong y tế, TP Hồ Chí Minh là trung tâm chuyên sâu của khu vực phía Nam. Việc người dân từ nhiều tỉnh, thành đến các bệnh viện tuyến cuối của thành phố vừa cho thấy vai trò trung tâm, vừa đặt ra nhu cầu kết nối mạng lưới y tế từ tuyến cơ sở, cấp cứu, chuyển tuyến đến đào tạo nhân lực và chuyển giao kỹ thuật.

Tương tự, giáo dục và đào tạo nghề cần gắn với nhu cầu nhân lực của toàn vùng. Thành phố có hệ thống trường đại học, cơ sở nghiên cứu và đào tạo lớn; các địa phương lại cần nhân lực cho công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, logistics, du lịch và dịch vụ. Nếu kết nối được hai phía, nguồn lực giáo dục - khoa học của thành phố sẽ không chỉ phục vụ riêng thành phố mà trở thành nguồn lực chung cho vùng.

Du lịch cũng là một dư địa lớn. TP Hồ Chí Minh có thế mạnh về du lịch đô thị, mua sắm, lịch sử, văn hóa, hội nghị; các địa phương có biển, rừng, sông nước, nông nghiệp và di sản. Thay vì từng địa phương tự xây dựng sản phẩm rồi cạnh tranh khách, có thể hình thành những hành trình liên vùng, trong đó thành phố là cửa ngõ còn các tỉnh, thành là những mắt xích của một chuỗi sản phẩm rộng lớn hơn.