Giải pháp vừa mang tính chuyên môn vừa là chính sách nhân văn
Theo TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, các giải pháp về giảm cung, giảm cầu và giảm tác hại cần được triển khai đồng bộ, hình thành một hệ thống giải pháp toàn diện, bền vững. Trong đó, giảm tác hại có vai trò quan trọng, không chỉ là một giải pháp mang tính chuyên môn của ngành Y tế mà còn là chính sách nhân văn trong chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với người sử dụng và người nghiện ma túy.
Việc triển khai hiệu quả các biện pháp giảm tác hại góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân, phòng ngừa lây nhiễm các bệnh truyền nhiễm, giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội, đồng thời tạo điều kiện để người sử dụng, người nghiện ma túy được tiếp cận dịch vụ y tế, điều trị, phục hồi chức năng và tái hòa nhập cộng đồng. Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển bền vững của thành phố.
Theo số liệu công bố từ Công an TP Hồ Chí Minh, tính đến giữa tháng 6/2026, toàn thành phố đang quản lý 27.233 người có liên quan đến ma túy. Trong đó bao gồm: 9.758 người sử dụng trái phép chất ma túy; 9.541 người nghiện ma túy; 2.714 người đang điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone tại cộng đồng; 7.933 người đang trong diện quản lý sau cai nghiện.
Những con số biết nói này phản ánh quy mô và áp lực cực kỳ lớn đối với công tác bảo đảm an ninh trật tự và an sinh xã hội tại thành phố. Thực tế đó đòi hỏi công tác giảm tác hại không thể chỉ dừng lại ở điều trị cắt cơn đơn thuần mà phải chuyển sang mô hình chăm sóc sức khỏe liên tục, lấy dự phòng làm nền tảng, lấy người bệnh làm trung tâm, lấy y tế cơ sở làm điểm tựa và sự phối hợp liên ngành là yếu tố quyết định.
Đến nay, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh đã công bố 204 cơ sở y tế đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy, phân bố tại 150/168 xã, phường, đặc khu, đạt tỷ lệ 89,3% địa phương trên toàn địa bàn. Kết quả này đã vượt 29,3 điểm phần trăm so với chỉ tiêu kế hoạch năm 2026, giúp đưa dịch vụ y tế chuyên môn đến gần người dân ngay từ tuyến cơ sở, tạo điều kiện phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Ngoài ra, việc duy trì hiệu quả công tác điều trị Methadone đã góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm HIV, cải thiện sức khỏe thể chất và tâm thần cho người bệnh.
Cơ sở cai nghiện ma túy số 1 tại xã Xuân Thới Sơn, TP Hồ Chí Minh.
Về khó khăn, bên cạnh sự tinh vi của các loại ma túy mới, công tác can thiệp giảm tác hại vẫn gặp rào cản lớn từ sự kỳ thị và phân biệt đối xử của xã hội đối với người sử dụng ma túy. Sự gián đoạn trong kết nối dịch vụ sau khi người bệnh hoàn thành chương trình cai nghiện trở về cộng đồng cũng là nguy cơ dẫn đến tái nghiện. Mặt khác, toàn thành phố vẫn còn 18 xã, phường, đặc khu chưa bố trí được cơ sở y tế đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện, đòi hỏi phải tiếp tục tập trung dồn nguồn lực để hoàn thành mục tiêu bao phủ 100% trong những tháng cuối năm 2026.
5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả giảm tác hại ma túy
Trước thực tế này, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh xác định 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: Tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy và trách nhiệm người đứng đầu; phát triển và nâng cao chất lượng mạng lưới dịch vụ y tế trong chăm sóc, quản lý người nghiện theo hướng toàn diện, lấy người bệnh làm trung tâm và y tế cơ sở làm nền tảng; đẩy mạnh công tác dự phòng, truyền thông giảm kỳ thị và huy động sự tham gia của cộng đồng; tăng cường phối hợp liên ngành, bảo đảm quản lý liên tục từ điều trị đến phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng; thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và bảo đảm nguồn lực cho công tác giảm tác hại.
Trong đó, nhiệm vụ tăng cường phối hợp liên ngành, bảo đảm quản lý liên tục từ điều trị đến phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng rất đáng lưu ý. Theo TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, công tác giảm tác hại là nhiệm vụ phối hợp liên ngành, không thể đạt hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành Y tế với lực lượng Công an, chính quyền địa phương, các cơ sở cai nghiện, cơ sở trợ giúp xã hội và các tổ chức có liên quan.
Trong thời gian tới, ngành Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với Công an Thành phố, chính quyền địa phương, cơ sở cai nghiện, đơn vị trợ giúp xã hội và các tổ chức liên quan hoàn thiện cơ chế trong xác định tình trạng nghiện, điều trị, chuyển gửi, quản lý sau cai và phục hồi chức năng; bảo đảm người bệnh được tiếp cận đúng dịch vụ, đúng thời điểm và phù hợp với nhu cầu can thiệp.
Đồng thời, từng bước xây dựng mô hình quản lý ca liên ngành đối với những trường hợp có nhiều nhu cầu về y tế, tâm lý, cai nghiện, trợ giúp xã hội, học nghề và việc làm; khắc phục tình trạng gián đoạn dịch vụ sau khi người nghiện hoàn thành chương trình cai nghiện và trở về cộng đồng. Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định nhằm giảm nguy cơ tái nghiện, ổn định cuộc sống cho người bệnh và góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Bên cạnh đó, ngành Y tế thành phố sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, từng bước kết nối dữ liệu giữa các cơ sở xác định tình trạng nghiện, cơ sở điều trị Methadone, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở cai nghiện và hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử. Người bệnh cần được quản lý xuyên suốt từ phát hiện, xác định tình trạng nghiện, điều trị, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng đến hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng.
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh, công tác phòng, chống ma túy chỉ thực sự hiệu quả và bền vững khi ba trụ cột: Giảm cung, giảm cầu và giảm tác hại được thực hiện đồng bộ và hỗ trợ lẫn nhau. Việc nâng cao hiệu quả các biện pháp giảm tác hại không chỉ bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người dân mà còn thể hiện tinh thần nhân văn, trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP Hồ Chí Minh đối với những người vướng vào tệ nạn ma túy.
