Để cải tổ năng lực của ngành Đường sắt, mới đây, trong tờ trình gửi Bộ GTVT, Đường sắt Việt Nam xin phép lập Đề án nghiên cứu xây dựng tuyến đường sắt mới. Theo đó, tuyến đường sắt Hà Nội - TP Hồ Chí Minh có tổng chiều dài là 1.726km, khổ 1m, được xây dựng từ thời Pháp với tiêu chuẩn kỹ thuật và tốc độ thấp, năng lực phục vụ vận tải chỉ khoảng 25 đôi tàu/ngày đêm. Do vậy, cần nghiên cứu việc xây dựng thêm một tuyến đường sắt khổ 1m chạy song song để phục vụ nhu cầu vận tải trước khi đường sắt cao tốc đi vào hoạt động (2050). Thế nhưng, ngay khi đề xuất này được đưa ra đã gặp phải nhiều sự phản đối.
Ngày 17/6, Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng khẳng định, nghiên cứu làm thêm đường sắt Bắc Nam khổ 1 mét là “không mới và không phù hợp".
Trước sự ý kiến của Bộ trưởng, chiều 18/6, trao đổi với báo chí, ông Trịnh Ngọc Thành, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam cho biết: “Trong chiến lược phát triển đường sắt đến năm 2030 và tầm nhìn 2050, thì ngoài việc xây dựng tuyến đường sắt tiêu chuẩn khổ 1,435 đường đôi, phải sau năm 2050 thì chắc rằng mới thấy nó hình thành. Thế nên tôi mới đặt vấn đề từ nay đến 2050, hơn 30 năm nữa, chẳng nhẽ chúng ta mãi ùn tắc thế này à”.
“Tôi không đề nghị làm thêm một tuyến đường sắt khổ 1m, mà chúng tôi đề nghị hiện đại hóa tuyến đường sắt hiện nay lên, bằng cách gắn thêm đường, tổ chức công nghệ từ đường đơn sang chạy đường đôi khổ 1m, trên cơ sở hạ tầng đã có ”, vị Chủ tịch nhấn mạnh. “Ở đây, chúng tôi nói đến là trên cơ sở nghiên cứu, đề xuất ở những đoạn thông qua thấp thì chúng ta đặt thêm một đường đơn nữa trên cơ sở tận dụng lại toàn bộ nhà ga, những ghi tàu vì một ghi thôi đã là mấy tỷ rồi. Nếu thêm đường đơn, chúng ta không phải xây mới tuyến đường sắt khổ 1m, mà là đặt thêm một đường 1m nữa, trên cơ sở tận dụng mọi hạ tầng cơ sở hiện có, như thế chi phí sẽ rất thấp. Hiện nay, năng lực thông qua của mạng lưới đường sắt, tối đa được 25 đôi tàu, nhưng phần lớn chỉ được tuyến Nha Trang - Hồ Chí Minh. Nếu đặt đường đôi đó, sẽ không mất thêm nhiều tiền, chỉ mất đường ray, tà vẹt, đá, thì sẽ nâng được năng lực thông qua lên trên 100 đôi tàu một ngày đêm. Hiện nay, chúng ta kéo một đoàn tàu 22 toa là hết, nhưng nếu chúng ta kéo mà không phải tránh nhau ở ga, thì đoàn tàu sẽ dài ra, hiệu quả lớn. Song quan trọng nhất là chi phí lại rẻ. Toàn bộ phần thi công, ta làm được, kỹ thuật ta cũng làm chủ, chứ không phải nhờ ai” - ông Thành cho biết.
Dù làm đường đơn 1m là giá thành xây dựng rẻ so với đường khổ rộng, chiếm ít diện tích, thi công nhanh, dễ dàn, lại tận dụng được hệ thống đoàn tàu, trang thiết bị và nhà ga cũng như quản lý đang có sẵn. Thế nhưng, một số chuyên gia trong lĩnh vực đường sắt cho rằng, đề xuất này không thuyết phục. Bởi triết lý thiết kế đường bây giờ là phải làm cho tiền duy tu bảo dưỡng ít đi, tức là phải chọn giải pháp xây dựng ban đầu với số tiền lớn. Thời điểm bây giờ làm đường khổ 1m thì rẻ, nhưng lại hóa thành đắt trong suốt cả thời kỳ dài hàng trăm năm sử dụng nó
