Tin nhảm và sự độc ác vô hình trên mạng

Một sớm trung tuần tháng 3-2017, tại một TP lớn phía Nam, một người đàn ông tên Nguyễn Thanh Đông thức dậy đón ngày mới cùng vợ con như bao gia đình khác. Nhưng buổi sáng đó là bước ngoặt số phận gia đình anh, bởi trong khi họ đang yên giấc trong đêm, trên mạng xã hội Facebook, thiên hạ đã kịp chia sẻ “bản án” dành cho Nguyễn Thanh Đông với tội danh hiếp dâm trẻ em lên đến đơn vị hàng vạn chia sẻ (share), từ một tài khoản Facebook mang tên Trang Le.

Trong “cáo trạng” và “kết luận”, “bản án” trên mạng xã hội này có đầy đủ thông tin chi tiết từ số điện thoại di động, địa chỉ nhà riêng của Đông, ảnh chân dung toàn thể gia đình gồm vợ chồng Đông và 2 con nhỏ kèm theo thông tin trường lớp các cháu. Nếu có thêm tên cô giáo chủ nhiệm thì sẽ “đầy đặn” hơn nữa. Cộng đồng mạng xã hội hùa theo lên án nạn ấu dâm, anh Đông cũng trở thành một con quái vật cần phải bị trừng trị thích đáng.

Bi kịch xảy ra ngay tại cửa nhà trong sớm ban mai ấy, chất thải bẩn thỉu đổ ngập cửa, hàng phố miệt thị những đứa trẻ vô tội và kế đến là cha của chúng là “loại súc sinh không đáng làm người”. Anh thợ máy tính tên Đông trốn chạy đám đông hung hãn bằng cách cho con nghỉ học cùng vợ đi lánh nạn trước những bức xúc như sóng thần của cư dân trong khu vực.

Thật đáng tiếc cho người đàn ông hành nghề sửa máy tính tên Đông đã từng có thời gian làm việc tại một trường tiểu học, chỉ vô tình trùng tên với một người khác, khi ấy đang bị dư luận nghi ngờ có liên quan đến sự việc một bé gái tổn thương vùng kín khi đi học. Câu chuyện chính thức khép lại khi cơ quan Công an đưa ra kết luận. Tất nhiên Nguyễn Thanh Đông không có một mẩu liên quan. Nhưng anh ta và gia đình đã kịp “trả án” dư luận xong xuôi để trở về ngôi nhà bị bẩn thỉu và tan hoang sau bão dư luận.

Tài khoản tung tin thất thiệt về Đông hoàn toàn vô sự bằng cách rất đơn giản là dọn dẹp sạch sẽ “hồ sơ vụ án” trên trang cá nhân, sau vài ngày tiếp tục quay lại công việc bán hàng online kết hợp tuyên ngôn những rao giảng đạo đức xây dựng xã hội tốt đẹp hơn, nhân văn hơn...

Tin đồn virus Ebola vào Việt Nam đã từng gây bất ổn trong xã hội và vất vả cho y bác sĩ bệnh viện Bạch Mai.
Tin đồn virus Ebola vào Việt Nam đã từng gây bất ổn trong xã hội và vất vả cho y bác sĩ bệnh viện Bạch Mai.

Theo khảo sát mới đây, số lượng người Việt sử dụng mạng xã hội Facebook lên tới con số hơn 30 triệu. Tất nhiên đó là con số không được chính xác cho lắm nếu tính bổ đầu người trên mặt bằng dân số toàn quốc ngưỡng 90 triệu. Có thể hiểu rằng nó như tình trạng “sim rác”, nhiều người sử dụng vài tài khoản để phục vụ các mục đích riêng trên mạng.

Có thể nhìn thấy rõ với công cuộc bán hàng online trên mạng và tung tin đồn nhảm cao trào như hiện nay thì nhiều người đều sở hữu vài đến vài chục tài khoản để tự khen mình, để tự cảm ơn hàng tốt quá và cả để “âm binh” đi chia sẻ những tin tức giật gân trong một khoảnh khắc nào đó chính chủ nghĩ ra không còn là xa lạ. Họ cần một hiệu ứng đám đông kết nối qua sợi dây liên kết “các mẹ ơi biết gì chưa”, thêm mỗi người theo dõi là thêm một khách hàng tiềm năng.

Nếu như trước đây chúng ta hay hỏi trêu đùa nhau rằng “like” ở trên mạng có ăn được không? Câu trả lời là những nụ cười xấu hổ bẽn lẽn. Thời thế đã đổi thay. Like, sự tương tác qua lại trên mạng xã hội Facebook bây giờ là tiền. Thậm chí người ta bỏ cả bạc triệu mỗi tháng để mua like, để được sống ảo - huyễn hoặc bản thân là người quan trọng, để tăng tương tác giao thiệp trên mạng thuận lợi hơn cho bán hàng. Tất nhiên tung tin đồn nhảm đến ác ý, quan trọng nhất đánh vào được sự hiếu kỳ và bản năng tò mò vốn có của loài người để thu hút đám đông.

Theo nhiều nghiên cứu về nhân chủng học thì con người về cơ bản là thích hóng chuyện và đều có nhiệt tâm chia sẻ tin đồn. Sử gia Mitchell Stephens nói: “Nhân loại đã liên tục trao đổi tin tức, xuyên suốt mọi lịch sử và trải qua các nền văn hóa...”. Tin tức thỏa mãn khát vọng căn bản của con người, là nhu cầu nội tại, là bản năng. Loài người muốn biết những gì đang xảy ra bên ngoài kinh nghiệm trực tiếp của mình. Và khi họ được biết, những biến cố không tự nhìn thấy sẽ lại tạo ra một “khoái cảm” thông tin hoặc một cảm giác an toàn.

Có một dạo người ta râm ran cái mốt mở đầu câu chuyện bằng cụm câu “Các mẹ ơi, biết gì chưa?”. Câu này ban đầu mô tả hoạt động của các mẹ trên các diễn đàn bỉm sữa, một hoạt động rất đặc trưng và cao quý của phụ nữ. Nhưng rồi cái phong trào “Các mẹ ơi, biết gì chưa” ấy, lây lan sang nhiều lĩnh vực, nhiều người phát ngôn, bất kể giới tính.

Vẫn phong cách tung tin trên mạng mở đầu bằng mẫu câu này, mùa thu năm 2014, một tài khoản Facebook tên T.L. đăng tải bài viết trên với nội dung: “Các mẹ ơi tin khẩn, dịch bệnh Ebola đã đến Việt Nam rồi nhé, tại Bệnh viện Bạch Mai, tin nội bộ nên không để lộ ra...”.

Thông tin này cũng được chủ tài khoản nêu trên đưa lên Hội nuôi con bằng sữa mẹ Việt Nam có trên 2.600 thành viên để cảnh báo. Đến sáng 12-8-2014, sau khi đọc thông tin có liên quan đến dịch bệnh, anh H, phu quân tài khoản T.L. đăng lên trang Facebook cá nhân: “Thông báo: dịch bệnh Ebola đã đến Việt Nam mình biết tin này qua bác sĩ người nhà, gọi điện về thông báo cho con cái. Việc này rất nguy hiểm, mọi người cố gắng sát khuẩn sạch sẽ bằng cách cho cồn 70 độ hòa vào chai Betadine xịt vào tay và quần áo. Cầu mong dịch này mau qua đi, sợ quá rồi. Mình thông báo tin này cho mọi người cố gắng tự ý thức để dịch không lây lan rộng”.

Theo cơ quan chức năng TP Hà Nội, khi bị triệu tập, cặp đôi trên thừa nhận đã đưa thông tin sai sự thật với mục đích cảnh báo trong cộng đồng(?!) Hai người nghe thông tin trên mạng, đài, báo về dịch Ebola nên viết ra nội dung trên chứ không sao chụp, chép của ai. Một chi tiết đáng chú ý khác, họ cũng kinh doanh các mặt hàng phục vụ chị em trên mạng xã hội.

Người ta hay kể cho nhau nghe những chuyện định kiến làng xã, những cô gái cạo đầu bôi vôi hay người phải bỏ xứ mà đi vì miệng lưỡi người làng. Bây giờ, chẳng cần quen biết gì nhau để mà phán xét, “sáng tác”. Đã có vài cô gái còn quá trẻ tự tử vì những điều được bịa đặt ác ý trên mạng xã hội.

Thời đại của hỗn loạn thông tin, ai cũng có thể trở thành một người đưa tin “thần thánh” của thế kỷ 21. Một đám đông có thể nghi ngờ người hành khất khi anh ta ngửa tay xin 1.000 đồng nhưng dễ dãi gật đầu như gà mổ thóc để tin tuyệt đối và nhiệt thành chia sẻ những thứ thông tin phi lý đến nhảm nhí trên mạng. Cứ đà này, ai cũng sáng láng tư cách là một nạn nhân dự bị của mạng xã hội. Làm một người dùng mạng thông thái, khó đến vậy sao?

Minh Trí

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.