Theo Tờ trình của Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội, việc xây dựng Đề án xuất phát từ yêu cầu kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí tại khu vực trung tâm Thủ đô.
Kết quả nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2023-2025 cho thấy hoạt động giao thông vận tải đóng góp khoảng 25% lượng bụi PM2.5 trên địa bàn thành phố; trong khi theo số liệu kiểm kê nguồn thải nội tại, nguồn trực tiếp từ hoạt động giao thông chiếm khoảng 59% tổng lượng phát thải nội tại của Hà Nội.
Theo Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội, Vành đai 1 là khu vực lõi trung tâm của Thủ đô, tập trung nhiều cơ quan hành chính, khu dân cư, di tích lịch sử, trường học, bệnh viện và các hoạt động thương mại, dịch vụ.
Việc triển khai các giải pháp kiểm soát phát thải tại khu vực này nhằm từng bước hạn chế các phương tiện phát thải cao, thúc đẩy sử dụng phương tiện giao thông sạch và giao thông công cộng, góp phần cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Theo nội dung Đề án, vùng phát thải thấp được triển khai theo lộ trình nhiều giai đoạn.
Giai đoạn từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 31/12/2026 sẽ thực hiện thí điểm tại phường Hoàn Kiếm. Phạm vi thí điểm gồm khu vực lõi có diện tích khoảng 0,5km2 với dân số khoảng 20.000 người và khu vực mở rộng bên trong tuyến đường bao gồm Tràng Thi, Phùng Hưng, Hàng Đậu, Trần Nhật Duật, Trần Quang Khải, Tràng Tiền và Hàng Khay.
Trong giai đoạn này, ngoài khung giờ tổ chức không gian đi bộ vào tối các ngày cuối tuần tại khu vực lõi, Đề án chủ yếu áp dụng các biện pháp khuyến khích chuyển đổi phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch, hạn chế một số loại xe tải và xe khách cỡ lớn trong các khung giờ cao điểm; đồng thời, tăng cường sử dụng phương tiện giao thông công cộng và giao thông phi cơ giới.
Từ năm 2027, phạm vi thực hiện được mở rộng ra địa bàn phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam. Đến giai đoạn 2028-2029, vùng phát thải thấp sẽ được triển khai trên toàn bộ khu vực bên trong Vành đai 1, gồm 9 phường với diện tích khoảng 26,07km2 và dân số khoảng 625.000 người.
Theo mục tiêu được đề xuất trong Đề án, giai đoạn 2026-2030 phấn đấu giảm khoảng 30% lượng phát thải CO và NO2, giảm khoảng 20% lượng phát thải bụi PM2.5 phát sinh trực tiếp từ hoạt động giao thông trong khu vực Vành đai 1 so với kịch bản thông thường; đồng thời, từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông xanh, giao thông công cộng và hệ thống quản lý, kiểm soát khí thải phương tiện theo lộ trình.
Hồ sơ trình Hội đồng Nhân dân thành phố cũng cho biết, quá trình xây dựng Đề án đã được thực hiện thông qua lấy ý kiến các sở, ngành, địa phương liên quan, tham vấn chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng dân cư trong khu vực chịu tác động.
Theo báo cáo của cơ quan soạn thảo, đã có 1.256 phiếu lấy ý kiến trực tuyến được thực hiện trong quá trình xây dựng Đề án.
Bên cạnh đó, cơ quan xây dựng Đề án cũng nêu một số khó khăn trong quá trình triển khai như việc chưa có đầy đủ dữ liệu kiểm định khí thải xe môtô, xe gắn máy; hệ thống camera hiện nay chưa nhận diện được phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch hay phương tiện sử dụng năng lượng sạch; cơ chế nhận diện phương tiện xanh và một số quy định xử lý vi phạm vẫn đang tiếp tục được các cơ quan chức năng nghiên cứu, hoàn thiện.
