Thương tiếc “Cánh chim đầu đàn” của ngành Vật lý

Mặc dù bị trọng bệnh trong một thời gian dài nhưng sự ra đi của Giáo sư. Viện sĩ (GS.VS) Nguyễn Văn Hiệu, người được ví là “cánh chim đầu đàn” của ngành Vật lý tại Việt Nam đã để lại niềm tiếc thương khôn cùng đối với nhiều người, đặc biệt là những ai từng vinh dự được làm học trò của ông.

GS Nguyễn Hữu Đức, nguyên Phó Giám đốc ĐHQG Hà Nội, một trong những học trò, đồng nghiệp có nhiều thời gian gắn bó với GS.VS Nguyễn Văn Hiệu chia sẻ: “Ngày 23/1, khi nhận được tin GS Nguyễn Văn Hiệu qua đời, tôi đang chủ trì cuộc họp Hội đồng GS  ngành Vật lý, tôi đã không thể phát biểu nên lời. Tôi đã nghẹn ngào và phải nhờ một đồng chí Phó Chủ tịch Hội đồng điều hành tiếp phiên họp. Bởi vì thầy Hiệu không chỉ là người có uy tín, tầm ảnh hưởng lớn trong khoa học Việt Nam nói chung, khoa học và vật lý Việt Nam nói riêng, mà đối với bản thân tôi, tôi còn gắn bó với thầy và có quá nhiều kỷ niệm”.

GS Nguyễn Hữu Đức vẫn còn nhớ rất rõ vào những năm 1978, khi đang là sinh viên Vật lý khoá 21 của Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội thì GS.VS Nguyễn Văn Hiệu là Giám đốc Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia (nay là Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam). Vì rất quan tâm đến sự phát triển tương lai ngành vật lý Việt Nam nên dù rất bận bịu, thầy Hiệu vẫn trực tiếp đến giảng bài tại Trường ĐH Tổng hợp. Các lớp sinh viên ngành Vật lý ngày đó luôn chờ đón những giờ lên lớp của thầy bởi mỗi tiết học không chỉ có kiến thức mà học trò còn được truyền cảm hứng, niềm đam mê Vật lý.

Thương tiếc “Cánh chim đầu đàn” của ngành Vật lý -0
GS.VS Nguyễn Văn Hiệu, nhà khoa học lớn của Việt Nam đã qua đời ở tuổi 84 tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Xô.

“Năm 2004, Thủ tướng thành lập Trường ĐH Công nghệ thuộc ĐH Quốc gia Hà Nội. Dù thầy Nguyễn Văn Hiệu đã trên 60 tuổi, nhưng vì là trường hợp rất đặc biệt, thầy vẫn được Thủ tướng cho phép tiếp tục làm Hiệu trưởng sáng lập thêm 2 năm nữa. Tôi được vinh dự làm Phó hiệu trưởng, giúp việc cho thầy. Thật bất ngờ khi chỉ mới 6 tháng sau, thầy Hiệu đã đích thân lên báo cáo GS Đào Trọng Thi, Giám đốc ĐHQG Hà Nội khi đó, xin thôi làm hiệu trưởng. Không riêng tôi, mà mỗi khi có dịp kể câu chuyện trên với nhiều thế hệ trẻ, mọi người đều cảm phục về một hành động cao cả của thầy Nguyễn Văn Hiệu”, GS Nguyễn Hữu Đức xúc động nói.

Tại các diễn đàn, mạng xã hội, nhiều đồng nghiệp, học trò cũng đã thể hiện sự tiếc thương trước sự ra đi của GS.VS Nguyễn Văn Hiệu với những dòng trạng thái như: “Cây đại thụ trong làng Vật lý đã ra đi”,  “Đây là một mất mát quá lớn đối với ngành Vật lý nước nhà”…

GS.VS Nguyễn Văn Hiệu sinh ngày 21/7/1938 tại thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Tây, trong một gia đình có bố là cán bộ cách mạng. Sau cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, Nguyễn Văn Hiệu thi đỗ vào Trường Đại học Sư phạm Khoa học và theo học ngành Vật lý với mong muốn trở thành một giáo viên. Năm 1956, khi mới  18 tuổi, với kết quả tốt nghiệp xuất sắc, tân cử nhân Nguyễn Văn Hiệu được phân về giảng dạy tại Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội. Tháng 10/1960, Nguyễn Văn Hiệu được gửi đi nghiên cứu tại Liên Xô. Trong hai năm 1961 đến 1963, ông đã hoàn thành nhiều công trình về lý thuyết tương tác yếu giữa các hạt cơ bản - một trong những lĩnh vực nghiên cứu đang có "tính thời sự" lúc đó. Sau đó, ông bắt tay vào nghiên cứu một lĩnh vực rất mới về các tính chất của các biên độ tán xạ các hạt nhân năng lượng cao.

Những nghiên cứu của ông thời kỳ đó đã gây một tiếng vang rộng lớn trong các nhà vật lý khi chứng minh được các hệ tiệm cận của các biên độ tán xạ. Kết quả lý thú nổi bật này giúp nhà vật lý trẻ tuổi Việt Nam Nguyễn Văn Hiệu bảo vệ thành công xuất sắc luận án tiến sĩ khi vừa tròn 26 tuổi, trở thành tiến sĩ trẻ tuổi nhất của Việt Nam và Liên Xô. Cùng năm đó, TS Nguyễn Văn Hiệu được đặc cách công nhận chức danh phó giáo sư. Chỉ 4 năm sau đó, năm 1968, PGS Nguyễn Văn Hiệu được phong học hàm GS. Khi đó, GS Nguyễn Văn Hiệu vừa tròn 30 tuổi và là vị giáo sư trẻ tuổi nhất trong lịch sử khoa học nước nhà.

Trong hơn 60 năm hoạt động của mình, GS.VS Nguyễn Văn Hiệu đã được Đảng, Nhà nước giao nhiều trọng trách chức vụ khác nhau. Ông nguyên là Ủy viên Trung ương Đảng các khoá VI, VII và VIII,  đại biểu Quốc hội các khoá IV, V, VI, VII và VIII, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, nguyên Giám đốc Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ Quốc gia, Hiệu trưởng sáng lập Trường Đại học Công nghệ, ĐH Quốc gia Hà Nội.

Ngoài những công trình nổi tiếng thế giới về vật lý hạt cơ bản, vật lý lý thuyết chất rắn và quang tử, GS.VS Nguyễn Văn Hiệu còn là tác giả, đồng tác giả và nhà kiến tạo nhiều công trình nghiên cứu ứng dụng có tác động lớn đến sự phát triển của đất nước. Điển hình là công trình thoát lũ miền Tây tại đồng bằng sông Cửu Long, công trình chống sốt rét bằng nguyên liệu trong nước, là một trong những người đầu tiên đặt nền móng cho ngành khoa học và công nghệ vũ trụ Việt Nam.

Với những đóng góp lớn cho khoa học, GS.VS Nguyễn Văn Hiệu đã được trao tặng nhiều giải thưởng về khoa học có uy tín nhất ở trong nước và quốc tế như Giải thưởng Lê nin về Khoa học và Kỹ thuật năm 1986, Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 về khoa học và kỹ thuật năm 1996; được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhất năm 2009; danh hiệu Nhà giáo Nhân dân năm 2010.

Hùng Quân

Các tin khác

Trung thu đầu tiên dưới mái trường Petrovietnam: Thắp sáng niềm tin nơi biên cương

Trung thu đầu tiên dưới mái trường Petrovietnam: Thắp sáng niềm tin nơi biên cương

Đúng ngày Rằm tháng Tám, 1.050 học sinh các dân tộc tại Trường Phổ thông Nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở (PTNT TH-THCS) Petrovietnam - Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, đã đón một mùa Trung thu đặc biệt dưới mái trường mới. Không chỉ có niềm vui của ngày hội trăng rằm, các em còn được trao thêm những món quà thiết thực và một không gian học tập STEM hiện đại, mở ra thêm những cơ hội khám phá khoa học, công nghệ ngay giữa vùng biên giới.

Hướng dẫn truy cập Sách giáo khoa điện tử trên trang taphuan.nxbgd.vn

Hướng dẫn truy cập Sách giáo khoa điện tử trên trang taphuan.nxbgd.vn

Quý thầy cô và các em học sinh có thể dễ dàng truy cập, tìm kiếm và sử dụng sách giáo khoa điện tử trên trang taphuan.nxbgd.vn của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Dưới đây là hướng dẫn 7 bước đơn giản giúp người dùng nhanh chóng tìm đúng lớp, môn học và cuốn sách giáo khoa cần xem.

Hội Khuyến học Việt Nam tổ chức chuỗi hoạt động Kỷ niệm 30 năm thành lập

Hội Khuyến học Việt Nam tổ chức chuỗi hoạt động Kỷ niệm 30 năm thành lập

Trải qua 30 năm hoạt động, Hội Khuyến học Việt Nam ngày càng được củng cố và phát triển, trở thành một tổ chức xã hội có mạng lưới rộng khắp, làm nòng cốt tập hợp đông đảo cán bộ, hội viên và các lực lượng xã hội cùng tham gia thúc đẩy khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập.

Trường Đại học Cửu Long: Hợp tác quốc tế, nâng chất nghiên cứu khoa học vùng ĐBSCL

Trường Đại học Cửu Long: Hợp tác quốc tế, nâng chất nghiên cứu khoa học vùng ĐBSCL

Ngày 24/9, Trường Đại học Cửu Long phối hợp với Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED), thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Hợp tác quốc tế trong tài trợ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ: Thực trạng, thách thức và định hướng phát triển”.

Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất

Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất

Trường Đại học Luật xác định mục tiêu xây dựng nhà trường trở thành nơi quy tụ các chuyên gia pháp lý xuất sắc, trung tâm đào tạo và nghiên cứu tinh hoa về pháp luật; hướng tới mục tiêu thuộc nhóm 100 cơ sở giáo dục đại học hàng đầu thế giới về lĩnh vực pháp luật vào năm 2035.

STEM INNOVATION PETROVIETNAM: Đổi mới cách dạy, khơi mở cách học

STEM INNOVATION PETROVIETNAM: Đổi mới cách dạy, khơi mở cách học

Sau một năm triển khai, chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM đã hình thành mạng lưới 108 phòng thực hành STEM tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước, góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy và khơi mở tư duy sáng tạo của học sinh. Thông qua việc gắn đầu tư thiết bị với đào tạo giáo viên, xây dựng học liệu và kết nối cộng đồng STEM, chương trình mở rộng cơ hội tiếp cận khoa học, công nghệ, tạo nền tảng kiến tạo nguồn nhân lực tương lai.

Học viện CSND mang Trung thu yêu thương về với trẻ em Tây Bắc

Học viện CSND mang Trung thu yêu thương về với trẻ em Tây Bắc

Trong hai ngày 21 và 22/9, Học viện Cảnh sát nhân dân (CSND) phối hợp với Ban thanh niên Công an tỉnh Sơn La, Công an xã Tà Xùa và các đơn vị đồng hành tổ chức chương trình “Trăng vàng Bản Mây” mang Tết Trung thu và những phần quà ý nghĩa đến các em nhỏ tại bản Làng Sáng, xã Tà Xùa, tỉnh Sơn La.

"Ba nhất" - Ghi ở Trường Giáo dưỡng số 3

"Ba nhất" - Ghi ở Trường Giáo dưỡng số 3

“Gần dân nhất” ở Trường Giáo dưỡng số 3 - Bộ Công an, không chỉ là gần về khoảng cách, mà là gần để hiểu, để sẻ chia và để đồng hành. Từ những việc làm tận tâm mỗi ngày, cán bộ, giáo viên đang lặng lẽ gieo lại niềm tin, bồi đắp kiến thức, để con đường trở về của những học sinh từng lầm lỗi thêm gần và sáng hơn.

Những điều thí sinh cần đặc biệt lưu ý trong Kỳ thi tốt nghiệp

Nói “bỏ IELTS” hoặc “không còn xét chứng chỉ ngoại ngữ” là không chính xác

Liên quan đến Dự thảo Thông tư sửa đổi quy chế tuyển sinh năm 2027 với một số nội dung đang gây tranh luận trong dư luận xã hội như bỏ cộng điểm đối với chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế và giải học sinh giỏi, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã có những chia sẻ với phóng viên báo chí về vấn đề này.

Lần đầu tiên Hà Nội đăng cai Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế

Lần đầu tiên Hà Nội đăng cai Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế

Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế năm 2026 được tổ chức lần đầu tiên tại Thủ đô Hà Nội từ ngày 25/9 đến ngày 5/10, đánh dấu bước phát triển về quy mô khi quy tụ 66 quốc gia và vùng lãnh thổ gồm 67 đội (65 đội quốc tế và 2 đội Việt Nam) với 320 thí sinh chính thức tranh tài. 

Đánh bạn học, phát tán nội dung trên mạng xã hội

Đánh bạn học, phát tán nội dung trên mạng xã hội

Ngày 21/9, Công an tỉnh Vĩnh Long cho biết, các đơn vị nghiệp vụ đã làm rõ nhóm người đánh bạn học cùng trường, 2 chủ tài khoản Facebook đã gỡ bài đăng liên quan vụ đánh nhau giữa các học sinh tại Trường THCS Trần Phú (phường Long Đức).

Trường Đại học Cửu Long thưởng hơn 9 tỷ đồng cho tân sinh viên khóa 27

Trường Đại học Cửu Long thưởng hơn 9 tỷ đồng cho tân sinh viên khóa 27

Ngày 18/9, Trường Đại học Cửu Long tổ chức lễ khai giảng năm học 2026-2027. Dự lễ có các đồng chí Nguyễn Minh Dũng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Vĩnh Long; Nguyễn Quỳnh Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long cùng các đại biểu, khách mời quốc tế đến từ Vương quốc Campuchia, Lào và Sri Lanka.