Ra phố gặp nợ
Nợ tiền đất tại Hải Phòng thì nhiều vô kể, các dự án đô thị mới ở ngoại thành gặp thời ế ẩm, ứ đọng, chủ dự án biến thành chủ nợ đã đành. Ngay như địa bàn trung tâm nhất thành phố là quận Hồng Bàng, nơi mà đất cát nhà cửa 4 mùa đắt đỏ chen chân, nơi người muốn mua nhiều nhưng kẻ bán ít thế nhưng, động tới thuế đất là gặp nợ, chuyện khó tin nhưng là thật.
Chi cục Thuế quận, đơn vị chịu trách nhiêm thu tiền đất cho biết, đã bước vào quý III/2014 nhưng các khoản thu về đất đạt tỷ lệ thấp so với dự toán giao và giảm sâu so với cùng kỳ năm 2013.Cụ thể, Thu tiền thuê đất trên địa bàn quận mới đạt 58% dự toán, giảm 7%; thu tiền sử dụng đất đạt 32% dự toán, giảm 44%. Hầu hết trong số chưa thu được là nợ dây dưa, kéo dài và chưa nhìn thấy khả năng con nợ có nguồn thanh toán.
Trong một báo cáo chi tiết giải trình với Cục Thuế Hải Phòng, Chi cục Thuế quận Hồng Bàng nêu rõ, năm 2014, có 96 đơn vị nợ tiền thuê đất từ năm 2013 chuyển sang với số tiền nợ 28,5 tỷ đồng. Tuy nhiên chỉ có 41 đơn vị (nợ 7 tỷ đồng) là có khả năng thu được. Còn lại 55 đơn vị với số nợ 21,5 tỷ đồng rất khó thu. Trong số này có khá nhiều "tên tuổi lớn" như: Công ty XNK vật tư tàu thủy Shimex, trực thuộc Vinashin (trước đây) nợ 85 triệu đồng tiền thuê đất, hiện hầu như không hoạt động. Công ty TNHH Nhựa Ngọc Hải (số 18 Cầu Bính) có số nợ lên tới 118 triệu đồng và đã ngừng sản xuất kinh doanh từ lâu. Với các dự án mới về sử dụng đất cũng vậy, nhiều doanh nghiệp quyết định đình hoãn, lấy đủ lý do để được chậm triển khai còn hơn là đầu tư hoàn thiện để rồi ế ẩm. Và đó là lý do chủ đầu tư dự án không thể xoay xở đâu ra tiền trả thuế đất.
Khu đô thị xi măng nằm ở trung tâm thành phố sau gần chục năm triển khai vẫn là dự án "chết".
Lấy trường hợp 2 dự án lớn của Công ty CP Thép và cơ khí vật liệu xây dựng Hải Phòng và Công ty CP Đầu tư phát triển đô thị làm ví dụ: Cả hai đang thực hiện dự án "hot" nhất thành phố, xây dựng khu đô thị tại mặt bằng Nhà máy xi-măng Hải Phòng cũ. Hàng chục năm trước, khi mới chỉ có dự án tại đây, "thị trường" mua bán chuyển nhượng, chạy vạy đã sôi sục. Thế nhưng do triển khai theo kiểu câu dầm, đến giờ thì đất cát đóng băng, hàng chục ha đất vàng giữa lòng thành phố trở thành hoang hoá. Chủ đầu tư dự án này có vẻ đã tìm ra được khe sáng mong manh: Thà nợ thuế đất với thành phố, với quận còn dễ chịu hơn là nợ ngân hàng. Thà mang tiếng chây ì còn hơn là vỡ nợ. Người đứng đầu Chi cục thuế Hồng Bàng cho biết thêm: Đáng buồn là trên địa bàn quận có tới 8 nhà đầu tư lớn đã học cách chây ì hệt như các chủ dự án đô thị xi măng. Và thế là Thuế đau đầu vì chỉ tiêu không hoàn thành, thành phố thất thu ngân sách, mất điểm về khả năng thu hút các dự án chỉnh tranh, đổi mới diện mạo đô thị.
Một nguyên nhân khác khiến tình trạng nợ đọng tiền thuê đất tăng cao là do giá tiền thuê đất tăng nhanh. Trong khoảng 4 năm trở lại đây, tiền thuê đất tăng gần 400%. Như trường hợp Công ty cổ phần thương mại đầu tư và xây dựng Hải Phòng, địa chỉ 40 phố Đinh Tiên Hoàng, năm 2012 số tiền thuê đất là hơn 166 triệu đồng, năm 2013 lên tới 538,8 triệu đồng. Không chỉ tiền thuê tăng cao, doanh nghiệp còn bị truy thu một khoản tiền thuê đất rất lớn từ nhiều năm trước khiến nhiều đơn vị càng khó xoay xở. Đáng kể, trường hợp của Công ty cổ phần du lịch và dịch vụ Hải Phòng, địa chỉ 40 phố Trần Quang Khải có số nợ lên tới hơn 2,5 tỷ đồng, trong đó có gần 1,2 tỷ đồng là tiền nợ từ năm 2012 về trước.
Theo báo cáo của Sở Tài nguyên-Môi trường, trong năm 2014, Ở quy mô lớn hơn, Sở TN-MT Hải Phòng đã gửi thông báo đến 826 tổ chức đã đến hạn điều chỉnh, ký lại hợp đồng thuê đất theo giá mới nhưng mới chỉ có 130 doanh nghiệp nộp hồ sơ để ký lại hợp đồng thuê.
Thúc, tháo và đòi
Phải nói rằng, con số nợ tiền đất tại quận Hồng Bàng chỉ là phần rất nhỏ so với nợ chung trên toàn thành phố. Hồng Bàng được chú ý về giải pháp chống thất thu thuế đất cũng vì ai cũng nghĩ, đây là địa bàn trung tâm, khả năng thanh khoản lớn và dễ hơn nhiều so với các dự án ở địa bàn khác. Thế nhưng, từ tháng 6 đến tháng 8-2014, dù Chi cục thuế đã thực hiện giải pháp mạnh nhất, đó là ra quyết định cưỡng chế qua ngân hàng đối với 87 lượt doanh nghiệp với tổng số nợ là 19,5 tỷ đồng. Đến nay, mới thu được 1,75 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ quá nhỏ so với tổng số nợ đọng.
Vấn đề của quận nhưng khó khăn chung là của thành phố. Do đó, UBND thành phố đã yêu cầu Sở TN-MT chỉ đạo Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất một cấp tiếp tục đôn đốc, mời các tổ chức sử dụng đất đã đến hạn để ký lại hợp đồng thuê đất và xác định lại tiền thuê đất trong quý 3/2014. Cục Thuế thành phố cần rà soát lại các đối tượng sử dụng đất trong kỳ thực hiện hợp đồng thuê đất và ký lại hợp đồng thuê đất theo giá mới, sau đó sẽ áp dụng chế độ dãn, hoãn hoặc miễn giảm theo tiêu chí quy định của Chính phủ xác định đúng số tiền phải thu trong năm 2014 (thấp hơn so với chỉ tiêu trước đó).
Nếu đó được coi như hướng tháo gỡ thì phần còn lại chỉ còn cách tăng cường đốc thúc và ráo riết đòi nợ. Việc này thuộc về các chi cục Thuế các quận, các Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất cấp quận, huyện. Kiên quyết không cấp sổ "đỏ", không chứng thực quyền giao dịch chuyển nhượng về bất động sản nếu chủ dự án chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế. Đây được coi là công cụ cuối cùng nhằm bắt buộc doanh nghiệp, chủ sử dụng đất thuê, đất giao phải học lại cách nhận thức: Thuế đất không phải là tiền vô chủ, mà là tiền của nhân dân
