Sông Lạch Tray (Hải Phòng) là tuyến thủy nội địa dẫn thẳng ra cửa biển và có thể đi sâu vào các sông để xuôi về phía
Rất nhiều tàu lợi dụng lúc không có lực lượng chức năng tập kết vào bãi, bốc hàng thật nhanh, khi bị kiểm tra thì đã đâu vào đấy, thuyền nổi lên như thường. Đó là chưa kể tới các phương tiện khác vẫn lén lút hoạt động khai thác cát trái phép trên sông, làm ảnh hưởng đến chân đê và cản trở luồng giao thông. Tình trạng vi phạm Luật Giao thông đường thủy nội địa tại sông Lạch Tray chỉ là một trong những thí dụ điển hình.
Trong Tháng ATGT - 2011, đã có gần 50 phương tiện bị xử lý rất nặng và hơn 100 phương tiện khác bị cảnh cáo, nhắc nhở. Điều này cho thấy mặt trật giữ gìn ATGT trên tuyến thủy của Hải Phòng hết sức nóng bỏng.
Đội trưởng Đội Thanh tra giao thông số 2 Phạm Minh Châu cho biết, trong những ngày kiểm tra, hầu như đoàn công tác "sờ" vào phương tiện nào là thấy vi phạm tới đó. Phổ biến nhất là các lỗi: phương tiện hoạt động hết hạn đăng kiểm, chở hàng vượt quá vạch dấu mớn nước an toàn, người làm việc trên tàu không có chứng chỉ chuyên môn nghiệp vụ và người điều khiển phương tiện vận hành máy không có bằng thuyền trưởng, máy trưởng.
Không những phương tiện vi phạm, tại hầu khắp tuyến sông của Hải Phòng còn nhiều bến "ma", không phép được xây cẩu thả cùng hệ thống cẩu, gầu xúc cát, đá tại thế đứng chênh vênh, hết sức nguy hiểm.
Ông Phạm Minh Châu còn cho biết, khi cấp phép mở bến, cơ quan chức năng thấy phải tính toán chi tiết, cụ thể cho từng đoạn sông để tránh tình trạng tàu lưu thông trên sông ra vào bến. Tuy nhiên, những loại bến "ma" này thích thì tự mọc, miễn là có đất sát với bờ sông để thuận tiện cho việc giải phóng hàng trên tàu. Chúng được dựng lên không theo một quy trình kỹ thuật nào nên luôn tiềm ẩn tai nạn, nhất là khi có gió to, sóng lớn, phương tiện trôi tự do.
Theo thống kê mới nhất, hiện Hải Phòng có 2.868 phương tiện thủy các lợi với tổng trọng tải 630.210 tấn; tổng công suất đạt 302.232 CV. Trong số này, khối công ty TNHH có 470 phương tiện, khối công ty cổ phần 573 chiếc, khối HTX - xí nghiệp tư nhân 175 chiếc, khối tư nhân chiếm nhiều nhất: 823 chiếc và đây chính là "điểm nóng" về trốn đăng kiểm.
Nếu như tàu chở khách được quản lý chặt chẽ, thì tàu chở hàng luôn tìm mọi cách "né" để đăng kiểm nhiều nhất. ông Nguyễn Đức Thọ, Trưởng phòng Đăng kiểm phương tiện thủy nội địa (Sở GTVT Hải Phòng) cho biết, tàu chở hàng không quay trở lại đăng kiểm định kỳ chiếm tới 35%.
Trốn đăng kiểm thực sự là hiểm họa trên các dòng sông, bởi cơ quan chức năng không thể xác định được chất lượng của nó từ an toàn giao thông đến bảo đảm vệ sinh môi trường. Lưu lượng càng tăng, càng nhiều trường hợp quá hạn hoặc vẫn tham gia giao thông trong khi cơ quan quản lý vẫn chưa có cách tháo gỡ.
Nguyên nhân của tình trạng trên, không ngoài các chủ phương tiện không tự giác chấp hành quy định và công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm của lực lượng chức năng chưa quyết liệt, hiệu quả đồng đều, dẫn đến việc người vi phạm chây ỳ. Mặt khác, hạn chế lớn nhất là việc xử lý mới dừng lại ở mức "phạt cho tồn tại", khiến phương tiện quá hạn đăng kiểm vẫn được lưu thông.
Nhìn từ góc độ giám sát, xử lý vi phạm, Đại úy Đỗ Thanh Toàn, Phòng Cảnh sát đường thủy (Công an TP Hải Phòng) cho biết, Cảnh sát đường thủy vẫn thường xuyên vận động, tuyên truyền, kiểm tra, xử lý, song rất khó phát hiện các trường hợp vi phạm vì lỗi này không có biểu hiện bên ngoài nếu không kiểm tra giấy tờ.
Một nguyên nhân nữa là các chủ phương tiện ngại tốn kém và chi phí đi lại, do đó việc vận động người dân đưa phương tiện đến đăng kiểm gặp rất nhiều khó khăn. Ngoài ra, các đơn vị đăng kiểm và Cảnh sát đường thủy chỉ phối hợp trong những dịp cao điểm. Nhiều chủ phương tiện còn nói thẳng, việc xử phạt "cho có" của các cơ quan chức năng chẳng khác nào… "muỗi đốt inox".
Thực tế cho thấy, mỗi khi TNGT đường thủy xảy ra, hậu quả là hết sức nặng nề vì tắc luồng lạch, tràn dầu gây ô nhiễm và số người tử vong lớn. Vấn đề đặt ra là việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm phải được đẩy lên một bước mới. Dư luận cho rằng, Hải Phòng cần đổi cách tuyên truyền cho các chủ phương tiện, đồng thời kết hợp với việc áp dụng nhiều hình thức phạt "kịch khung" các chủ phương tiện thờ ơ với Luật Giao thông đường thủy nội địa.
Phải có giải pháp cấp bách vận động nhân dân, hộ gia đình, doanh nghiệp tham gia các phong trào như: làng chài văn hóa; tuyến sông, bến cảng văn hóa, an toàn, bến đò văn hóa an toàn, thực chất là gắn với trách nhiệm của các chủ phương tiện
