Cùng với đó, những kỷ lục không mang nhiều ý nghĩa tích cực như: Chênh lệch giá nội ngoại lên đến gần 20 triệu đồng/lượng; biến động giá lên tới 6 triệu đồng trong 1 ngày; hay khoảng cách mua bán bị kẽo giãn lên tới 3 triệu đồng/lượng… được cho là khiến cho thị trường méo mó, gây ra những hệ lụy không tốt cho nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc cần có sự can thiệp từ cơ quan chức năng để “dẹp loạn” thị trường. PV chuyên mục “Trò chuyện Chủ nhật” đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia tài chính ngân hàng về vấn đề này.
PV: Thưa TS, tại sao trong bối cảnh chiến tranh khủng hoảng, mọi thứ đều ảnh hưởng vì lạm phát, vì bất ổn chính trị, thì giá vàng lại hưởng lợi như thế?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Từ bao đời nay vàng là tài sản tích lũy truyền thống, được người dân nhiều nước trên thế giới ưa chuộng. Đặc biệt, khi có khủng hoảng, người ta tìm đến vàng như một kênh trú ẩn an toàn cho tài sản của mình. Sở dĩ có được lợi thế từ cuộc chiến tranh, trong khi hầu hết các tài sản khác đều bị mất giá, do vàng vừa là một hàng rào tuyệt vời chống lại áp lực lạm phát, vừa phản ứng nhanh chóng với sự bất ổn địa chính trị và lạm phát gia tăng. Hiện tại, hai tình huống này xảy ra đồng thời nên đã làm tăng ảnh hưởng của vàng đối với nền kinh tế toàn cầu. Hiện, giá vàng đang rất "nóng" do ảnh hưởng chủ yếu bởi thông tin căng thẳng Nga-Ukraine. Do vậy, việc tăng hay giảm giá vàng thời gian tới phụ thuộc lớn vào diễn biến và hành động của hai nước.
PV: Chiến tranh, vàng tăng giá là điều hết sức bình thường, nhưng nếu so với thị trường vàng thế giới, giá SJC đang biến động một cách hết sức bất thường. Ông có nhận định gì về vấn đề này?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Điều này là do thị trường vàng Việt Nam không có sự liên thông với giá thế giới. Thực tế từ khi Nghị định 24 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng có hiệu lực, giá vàng trong nước luôn có sự chênh lệch lớn so với giá thế giới. Điều này xuất phát từ trong các văn bản quy phạm pháp luật, cũng như Nghị định 24 đã nêu rõ mục tiêu là ổn định thị trường, chứ không phải là mục tiêu đưa giá vàng trong nước sát với giá vàng thế giới. Theo các văn bản của Nhà nước, vàng là mặt hàng Nhà nước không cấm kinh doanh nhưng cũng không khuyến khích kinh doanh. Chênh lệch kỷ lục giá vàng hiện nay không ảnh hưởng đến nền kinh tế như những năm trước. Bởi trước đây, khi giá vàng trong nước cao hơn thế giới gia tăng, đồng nghĩa với lực mua vàng trên thị trường tăng cao, nhiều người dân rút tiết kiệm mua vàng, đồng thời giá USD cũng tăng mạnh. Còn hiện nay hoàn toàn khác, nhu cầu mua vàng tích trữ của người dân không có, hoặc có ở mức thấp, không tác động đến nguồn vốn huy động của các ngân hàng, giá USD lại có xu hướng giảm những ngày gần đây.
Tuy nhiên, giá vàng tăng làm cho một số nhà đầu tư, “đầu cơ” đổ xô mua vàng “lướt sóng” kiếm lời, từ đó một lượng tiền lớn sẽ chuyển vào kinh doanh vàng. Việc chuyển nguồn vốn đó sẽ giảm nguồn vốn để đầu tư vào hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó lượng vốn đầu tư trên thị trường giảm đi, khả năng hồi phục của nền kinh tế quốc dân cũng sẽ giảm.
PV: Vâng, nhưng chênh lệch tới 20 triệu đồng mỗi lượng thì rõ ràng là không bình thường. Trước đây, nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Văn Bình nói rằng, giá vàng trong nước cao hơn giá thế giới 1 triệu đồng/lượng là hợp lý, còn cao hơn là không hợp lý; và theo nguyên lý, một trong những nội dung bình ổn thị trường là bình ổn giá cả, thưa ông?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Khái niệm bình ổn một thị trường nói chung và bình ổn thị trường vàng nói riêng bao gồm nhiều nội dung khác nhau. Để có một thị trường hoạt động lành mạnh, cần có một cơ chế chính sách bảo đảm cho các bên tham gia thị trường được hoạt động công khai, minh bạch, để giá cả trên thị trường không bị thao túng, không bị lũng đoạn.
Hiện nay, rõ ràng Việt Nam mình đang “một mình 1 chợ”, hay nói một cách khác thị trường vàng Việt Nam hầu như tách biệt với thị trường vàng thế giới, và người Việt Nam mình đang phụ thuộc hoàn toàn vào sự làm giá của các doanh nghiệp kinh doanh vàng trong nước. Dĩ nhiên, doanh nghiệp sẽ chỉ quan tâm tới lợi nhuận của họ, đẩy hết rủi ro về phía người tiêu dùng. Theo tôi, đây là sự quá đà của một thị trường tự do, không phải là chủ trương mà Nghị định 24 hướng đến, vì Nghị định 24 ra đời với mục tiêu là ổn định thị trường vàng, chống vàng hóa nền kinh tế, chứ không phải tạo điều kiện kiếm lời cho các nhà kinh doanh vàng. Nhưng với những biến động trên địa chính trị và kinh tế toàn cầu qua những biện pháp trừng phạt Nga của các nước trong khối NATO vừa qua, rõ ràng thị trường đang được tạo cơ hội cho việc đầu cơ vàng, làm “loạn” thị trường.
PV: Điều này chắc chắn sẽ gây ra nhiều hệ lụy…
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Ngoài việc khiến cho thị trường không lành mạnh, nó sẽ làm tăng nguy cơ các vụ nhập lậu vàng từ nước ngoài vào Việt Nam. Với mức chênh lệch giá tới 20 triệu đồng mỗi lượng, thị trường quá béo bở cho các đối tượng buôn lậu bất chấp luật pháp. Vàng không phải là vật gì cồng kềnh khó vận chuyển, vì chỉ cần lận trong lưng quần vài thỏi, lợi nhuận đã lên tới hàng tỷ đồng. Trước đây, giá vàng trong nước chỉ cao hơn thế giới vài ba triệu đồng mỗi lượng, buôn lậu vàng qua biên giới đã nhiều. Cho dù các cơ quan chức năng thi thoảng có bắt được vụ này vụ kia, quy mô vụ sau luôn có xu hướng cao hơn vụ trước, thì cũng chỉ là phần nổi của tảng băng chìm mà thôi. Thế mà nay lợi nhuận cao gấp 10 lần, buôn lậu vàng chắc chắn sẽ còn khủng khiếp tới mức nào. Thực tế từ đầu năm tới nay, cơ quan chức năng liên tục phát hiện các vụ buôn lậu vàng dọc biên giới Tây Nam, có những vụ buôn lậu hàng yến vàng. Theo tôi, chính thị trường bị đẩy giá cao như hiện nay đang khuyến khích buôn lậu vàng phát triển. Hệ lụy của việc buôn lậu vàng, ngoài thất thu thuế, gây vàng hóa, còn có tác động trực tiếp tới giá ngoại tệ, trực tiếp là đồng USD vì giới buôn lậu mua đồng USD để mua vàng trên thị trường vàng ngoài Việt Nam, làm tăng mức cầu đồng USD, có tác dụng làm tăng tỷ giá USD đối với VND.
PV: Có nghĩa cần có sự thay đổi về quản lý trên thị trường, thưa ông?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Tôi cho rằng, đã đến lúc NHNN cần vào cuộc để bình ổn thị trường, làm cho giá vàng thế giới đi sát với giá vàng trong nước cũng như để khoảng cách giá mua và bán gần nhau hơn. NHNN cũng cần quan sát, theo dõi xem có hiện tượng đầu cơ, làm giá hay có nhập lậu vàng hay không để cùng với các cơ quan an ninh có thể can thiệp kịp thời việc nhập lậu vàng qua biên giới. Ngoài ra, cũng đã nhiều lần, Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam đã kiến nghị cho phép thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia hay sàn vàng quốc gia, nhằm tạo ra sự liên thông của giá vàng trong nước với giá vàng quốc tế. Cùng với đó, Hiệp hội này cũng kiến nghị NHNN xem xét cho sản xuất thêm một lượng vàng miếng để cung ứng ra thị trường nhằm cân bằng cung cầu, tránh xảy ra hiện tượng sốt giá vàng khi giá vàng quốc tế tăng mạnh trở lại. Đồng thời đề nghị thống đốc xem xét cấp giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho các doanh nghiệp để sản xuất vàng trang sức mỹ nghệ. Ngoài ra, hiện đang có hàng trăm tấn vàng đang được lưu giữ trong dân. Số vàng “chìm” này có thể được đem ra thị trường để giao dịch công khai nếu có một sàn vàng quốc gia. Theo tôi, đây là những kiến nghị hết sức hợp lý mà cơ quan chức năng cần xem xét. Tôi cho rằng, chỉ khi thị trường liên thông với thế giới cộng thêm một sàn vàng quốc gia thì giá mới có thể là điểm quân bình của cung cầu và tạo sự liên thông giữa thị trường vàng trong nước và quốc tế, và thị trường vàng mới phát triển ổn định và bền vững. Chỉ khi có sự ổn định thị trường, thì chúng ta mới có khả năng “hút” nguồn lực từ vàng trong dân vào nền kinh tế và nền kinh tế sử dụng số vàng “chìm” này cho mục đích sản xuất kinh doanh.
PV: Trong lúc đợi cơ quan chức năng can thiệp, với các nhà đầu tư, thông thường sóng càng lớn, thì cơ hội kiếm lời càng dễ. Vậy theo ông, có nên ôm vàng khi “sóng to”?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Theo tôi cần phải hết sức thận trọng. Bất kỳ 1 kênh đầu tư nào cũng có rủi ro nhất định. Đặc biệt, trong thời điểm giá vàng biến động khủng khiếp như vừa rồi, cũng có người chớp được thời cơ thì sẽ hiện thực hóa được lợi nhuận, tức là không tham, cắt lời ngay khi đạt được kỳ vọng. Tuy nhiên, hầu như đa số đều không làm được do mọi người đều kỳ vọng giá sẽ còn tăng hơn nữa, nên cứ gồng lãi, đến khi giá đảo chiều thì trở tay không kịp. Thực sự, sau khi tăng khủng khiếp, giá vàng đã “quay xe”. Cú quay xe này đã khiến nhiều người “ngã ngựa” vì mua vàng lúc đỉnh với kỳ vọng giá lên.
PV: Lòng tham, cách gồng lãi dường như chỉ là 1 lý do, vì với nhà đầu tư Việt Nam, rủi ro không đến từ sự biến động giá đơn thuần, thưa ông?
TS. Nguyễn Trí Hiếu: Đúng vậy, rủi ro với nhà đầu tư Việt Nam so với các nhà đầu tư thế giới về bản chất là tương đương nhau: Cùng chịu sự tác động từ diễn biến thị trường. Với những gì diễn ra trên thế giới, việc vàng tăng giá chỉ có ý nghĩa vào thời điểm này. Giá vàng tăng mạnh thường là dấu hiệu của khủng hoảng và không dựa trên nền tảng của sự phát triển kinh tế nên chỉ mang tính nhất thời, không bền vững. Trong một thị trường tăng mạnh (bullish) các thành viên của thị trường thường ít quan tâm đến các nguyên tắc cơ bản hay chỉ báo kỹ thuật, mà thường là chạy theo cơ hội lợi nhuận và do đó tạo rủi ro cao cho các nhà đầu tư. Tuy nhiên, với nhà đầu tư Việt Nam, mua vàng còn chịu những rủi ro lớn hơn nhiều vì không những chênh lệch giá so với thế giới, mà hơn thế nữa khoảng cách mua bán nội địa bị kéo doãng. Việc giá SJC có lúc cao hơn giá vàng thế giới tới gần 20 triệu đồng mỗi lượng là một mức rủi ro cực cao và khó chấp nhận được trên quan điểm thị trường tự do. Các nhà kinh doanh vàng luôn nắm đằng chuôi vì với mức chênh lệch giá mua vào và bán ra thì khi vàng đảo chiều, các doanh nghiệp kinh doanh vàng đã có sẵn các biện pháp phòng hộ để bảo toàn lợi nhuận, đẩy rủi ro về phía người khách hàng.
PV: Vậy, ông có lời khuyên gì đối với nhà đầu tư?
TS Nguyễn Trí Hiếu: Hãy thận trọng, hết sức thận trong khi tham gia vào thị trường vàng. Tùy thuộc vào khẩu vị rủi ro của từng người mà có cách tham gia thị trường phù hợp, song không nên vay tiền để mua vàng. Thứ 2, không tham, không gồng lãi và chấp nhận cắt lỗ hay chốt lời khi cần thiết. Thứ 3, cần phải nắm bắt thông tin, bám sát giá cả cũng như diễn biến về chính trị kinh tế trên thế giới để đưa ra quyết định mua bán phù hợp.
P.V: Xin trân trọng cảm ơn TS!
Giá vàng "xô đổ" mọi kỷ lục nhưng cần thận trọng 
