Những tưởng với những điều kiện thuận lợi như giữa Việt Nam và Belarus đã có một căn cứ pháp lý là Hiệp định giữa hai Chính phủ về việc đưa người lao động có thời hạn sang làm việc theo yêu cầu sử dụng lao động, ký vào năm 2011; chủ sử dụng lao động tại Belarus không phân biệt lao động nước ngoài và lao động trong nước; hai ngành xây dựng và may mặc tại nước này đang có nhu cầu lớn nhân lực, song với cách làm vội vã trong lựa chọn đối tác, tuyển chọn lao động, chậm chạp trong xử lý sự cố ở nước ngoài, đã khiến lao động trong nước quay lưng lại với thị trường này, thậm chí có người đã có visa lao động nhưng cũng hủy, gây thiệt hại không nhỏ. Thị trường mới thông đã trục trặc, không phải là lần đầu tiên xảy ra trong lĩnh vực này.
Theo báo cáo mới nhất của ĐSQ Việt Nam tại Belarus, sau gần 1 tháng xảy ra sự việc, đại diện 2 công ty cung ứng lao động Việt Nam là Công ty Inmasco và Công ty cổ phần IDC mới sang Belarus để cùng làm việc với Công ty Mobil Centre. Hai công ty đã thống nhất với công ty sử dụng lao động phương án xử lý vụ việc, chốt lại số tiền lương nợ công nhân Việt Nam 3 tháng, cam kết sẽ trả đủ trước 30/9; đồng thời tiến hành các thủ tục để chuyển số công nhân muốn ở lại làm việc tại Belarus sang công ty khác. Đối với số công nhân không muốn ở lại làm việc thì tạo điều kiện thủ tục làm visa, vé máy bay cho họ về nước.
Điều đáng nói là trong 2 ngày làm việc, 2 công ty Việt Nam không nhận được sự hợp tác từ phía công nhân. Một số đông công nhân Việt Nam thường xuyên tụ tập gây mất trật tự trước trụ sở ĐSQ, vi phạm luật pháp Belarus (cứ 16 người tụ tập tại một địa điểm sẽ bị coi là hành động biểu tình - hoạt động hoàn toàn bị cấm ở Belarus). Cán bộ của ĐSQ đã nhiều lần nhắc nhở đề nghị công nhân không nên tụ tập dễ bị chính quyền sở tại quy cho vi phạm pháp luật Belarus, nhưng các công nhân hằng ngày vẫn tụ tập trước cửa ĐSQ, gây bức xúc cho người dân nước sở tại. ĐSQ Việt Nam tại Belarus cũng cho biết, một nhóm công nhân thường tụ tập tổ chức đánh bạc, uống rượu và có hành vi côn đồ ngăn cản các công nhân khác đi làm.
Dẫn chứng được Công ty cổ phần IDC đưa ra là ngay từ tháng 11/2013, lao động Võ Huy Thắng (do Công ty Inmasco đưa sang) dùng dao cắt cổ lao động Giang Văn Hưng. Mới đây trong các ngày 5 và 10/8, lao động Nguyễn Văn Diệu đánh lao động Nguyễn Đình Luận; lao động Nguyễn Văn An đánh lao động Đặng Văn Kiên rất nặng vì không chịu theo các lao động gây rối đến ĐSQ Việt Nam để gây sức ép. Hai ngày 11 và 12/8, các lao động tụ tập, gây mất trật tự trước ĐSQ, quá khích đập cửa ĐSQ. Ông Nguyễn Trí Dũng, Phó Tổng Giám đốc Công ty IDC cũng thừa nhận là trong quá trình giải quyết vụ việc, phía đối tác là Công ty Mobil Centre hợp tác rất kém. Công ty đã ứng tiền làm các thủ tục mua bảo hiểm, quyền lao động và nhập hộ khẩu cho người lao động; làm các thủ tục chuyển người lao động sang công ty mới...
Hiện tại, trừ 14 công nhân do 2 công ty cung ứng lao động Việt Nam đưa sang làm việc tại Mobil Centre (1 người tử vong và 13 người đã về nước); 9 người vừa bị trục xuất ngày 19/8; 61 công nhân đã xin chuyển sang làm việc tại công ty khác của Belarus (SU 66); 13 công nhân xin tự nguyện về nước; 14 công nhân xin chuyển sang làm cho một công ty tư nhân; 19 công nhân khác hiện đang bỏ trốn. Qua thông tin của một số lao động đã về nước, cho thấy trước khi đi làm việc tại Belarus, họ chỉ được công ty đào tạo qua loa. Nhiều người đã phải thế chấp nhà cửa lo chi phí gần 100 triệu để sang Belarus làm việc, với mức lương cam kết là 500 USD/tháng.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến vụ việc, được Đại sứ Đỗ Văn Mai nhận định là do phía công ty Belarus chậm trả lương 3 tháng. Đặc biệt là không có phiên dịch và người quản lý nên giữa người lao động Việt Nam và chủ sử dụng lao động không hiểu nhau. Một nhóm lao động không có tay nghề, thường bị trừ lương do không thực hiện đủ định mức ngày công lao động, thường xuyên gây rối, ngăn cản những lao động có nguyện vọng muốn được làm việc để trang trải những khoản tiền đã vay ở nhà, thậm chí có thái độ hung hãn ngay cả với cảnh sát Belarus tại đồn công an.
Đại sứ Đỗ Văn Mai cho biết, người lao động nước ngoài khi mới sang làm việc tại Belarus đều phải chấp nhận thời gian thử việc 3 tháng, nếu đáp ứng yêu cầu mới được hưởng lương như hợp đồng. Nếu vi phạm đều bị khấu trừ vào phần lương theo từng tháng. Đây là những điều đáng lẽ trước khi đi, hai công ty dịch vụ trong nước phải phổ biến kỹ trong quá trình đào tạo, giáo dục định hướng cho người lao động, tránh được tâm lý bức xúc, dẫn đến quá khích. Cùng với đó là việc đưa gần 100 lao động cho một công ty mà không có người quản lý đại diện tại Belarus, dẫn đến sự việc không được giải quyết kịp thời, để lại hình ảnh xấu về lao động Việt Nam. Cùng với đó là hệ lụy cho các doanh nghiệp xuất khẩu lao động đang khai thác tốt thị trường này (có đối tác tốt, thu nhập ổn định) bỗng dưng gặp khó khăn trong tuyển nguồn
