Thế là mùa Trung thu này, từ bánh truyền thống đến bánh của các "đại gia" có thị phần tiêu thụ lớn đều đua nhau đội giá. Bánh Trung thu đang sản xuất dành cho ai, người nông thôn hay thành thị? Trung thu dành cho lứa tuổi nào, người lớn hay trẻ em? Thực tế, Trung thu đâu chỉ có bánh. Trung thu truyền thống gắn với múa sư tử, chơi đèn kéo quân, chơi trống bỏi, thắp nến bằng hạt bưởi…
Chúng tôi tin rằng ký ức tuổi thơ của khá nhiều người lớn đang sống ở thành phố bây giờ không hề có những chiếc bánh đắt tiền mà chỉ là vài múi bưởi, khúc mía và ánh trăng sáng vằng vặc. Trung thu là dịp để người ta thưởng ngoạn vẻ đẹp của tự nhiên, của ánh trăng đêm rằm và để nghe những câu chuyện về chú Cuội, chị Hằng Nga…
Đua nhau tung ra bánh cao cấp
Nếu như những năm trước, chỉ có những khách sạn hạng sao mới tung ra các sản phẩm bánh Trung thu cao cấp thì năm nay, các công ty sản xuất bánh kẹo có thị phần tiêu thụ lớn như Kinh đô, Hữu Nghị, Bibica… cũng đua nhau tung ra thị thường dòng sản phẩm này.
Điểm đầu tiên thể hiện bánh cao cấp chính là bao bì. Bao bì làm bằng chất liệu giấy ép gỗ, bìa cứng, lót giấy lụa bên trong cùng với họa tiết trang trí tinh xảo để làm nổi bật chủ đề của tên từng loại bánh cao cấp. Nhìn vào những hộp bánh này, người ta dễ bị ngộp bởi bao bì hơn là chất lượng của chiếc bánh.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, giá thành mỗi chiếc hộp này không hề rẻ, có chiếc giá cả trăm nghìn đồng. Nêu con số này để bạn đọc thấy rằng, để xứng với những chiếc bánh được quảng cáo có nhân là vi cá mập, bào ngư, hải sâm…, người ta phải khoác cho chúng bộ y phục xứng tầm.
Dòng bánh cao cấp của Kinh đô năm nay đều có tên gọi gắn với Trăng Vàng và có giá cao nhất là 2.000.000đ/hộp. Bánh Trung thu Hữu Nghị năm nay cũng tung ra dòng bao cao cấp với mức giá 320.000 - 800.000 đ/hộp… Trong mỗi hộp bánh Trung thu cao cấp của các thương hiệu lớn thường kèm theo nước yến, trà… Điều này cũng khác với dòng bánh Trung thu cao cấp của các khách sạn, nhà hàng là thường kèm theo rượu tây.
Có thể vì những thứ "đính kèm" bánh Trung thu không phải là hàng xa xỉ nên mức giá của mỗi hộp bánh loại này nếu đứng cùng với bánh của khách sạn 5 sao vẫn thấp hơn. Bánh Trung thu Long Đình hộp 8 chiếc có kèm theo chai rượu vang đỏ hoặc chai rượu Black Label hay chai rượu Gold Label Reserve có giá trừ 1.850.000 - 3.198.000đ.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, bánh Trung thu của khách sạn Daewoo có giá cao nhất là 6 triệu đồng/hộp. Năm nay, khách sạn Hilton cũng đưa ra thị trường bánh Trung thu cờ tướng với 36 quân cờ làm từ socola có giá 3 triệu đồng/hộp. Chắc chắn với đa số người tiêu dùng, thì họ khó có khả năng lựa chọn những hộp bánh tiền triệu này để ăn.
Không chỉ bánh Trung thu của khách sạn, nhà hàng hay các công ty sản xuất bánh kẹo có tên tuổi lớn mới đưa ra thị trường dòng bánh cao cấp mà một số hộ sản xuất bánh Trung thu truyền thống cũng đưa ra loại bánh thượng hạng. Tại cửa hàng Gia Thịnh, phố Hàng Đường, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, chúng tôi được "chiêm ngưỡng" chiếc bánh Trung thu ghi tên "thượng hạng" có trọng lượng chừng 250 - 300g được niêm yết giá 100.000đ.
So với bánh "không thượng hạng" thì chiếc bánh này có giá cao hơn 30.000 - 40.000đ. Mặc dù trưng là bánh thượng hạng nhưng bánh ở đây không đựng trong hộp gỗ, không bọc giấy lụa nên nhìn bề ngoài, chẳng ai biết nó thuộc đẳng cấp cao cả. Bác Hiền, một khách hàng đang mua cặp bánh cá chép (nướng, dẻo) có giá 400.000đ cho biết, bác thích hương vị bánh ở đây nên đến mua dù so với giá của các công ty bánh kẹo thì ở đây cao hơn một chút…
Không chỉ bánh Trung thu của khách sạn, nhà hàng hay các công ty sản xuất bánh kẹo có Chị Thu, người cầm 3 hộp bánh trên tay cho biết, "đến tận cửa hàng mua nên không cần phải nhãn mác, hạn sử dụng gì cả vì mua đúng địa chỉ rồi mà". Còn về vấn đề giá thành, chị Thu bảo mỗi năm bánh Trung thu truyền thống đều có xu hướng cao hơn nhưng chấp nhận vì chỉ quen sử dụng hương vị lá chanh, mỡ phần… từ bé rồi.
Người nghèo ăn bánh gì?
Làng Đông Ngàn, xã Đông Hội, huyện Đông Anh, Hà Nội ngoài nghề nông, cư dân ở đây còn có tiếng với nghề làm bánh truyền thống. Bắt đầu vào mùa Trung thu, hàng chục hộ dân lại hối hả làm bánh nướng, bánh dẻo. Khác hẳn với mức giá cao ngất của các nhà hàng, khách sạn hay các doanh nghiệp có tiếng trên thị trường, giá bánh Trung thu ở Đông Ngàn lại rất rẻ.
Chúng tôi vào cơ sở sản xuất đã có thâm niên hơn chục năm của gia đình chị Nguyễn Thị Thùy. Không phong phú nhân bánh như các hãng sản xuất lớn, nhân bánh của gia đình chị Thùy chỉ là nhân thập cẩm. Đó cũng là gia vị truyền thống của người Việt như: mỡ muối với đường, lạp xường, lá chanh, hạt tiêu. Nói về giá thành sản phẩm, chị Thùy cho biết, mỗi lạng bánh của chị xuất xưởng bán buôn chỉ có giá từ 8.000 - 9.000đ/lạng.
Trung bình một chiếc bánh có trọng lượng 200g bán lẻ cho người tiêu dùng là 20.000đ/cái, bánh 250g chỉ có giá 25.000đ/cái. Bánh của chị Thùy và nhiều hộ dân trong làng được bán ở những vùng ngoại thành Hà Nội, nơi người dân có mức thu nhập thấp. Với giá bánh như vậy thì người nông dân mới có cơ hội được thưởng thức bánh Trung thu.
Sáng 9-9, chúng tôi tìm đến địa chỉ được coi là "lò luyện" cho nhiều cơ sở bánh tư nhân ở Hà Nội, "mục sở thị" quy trình làm bánh Trung thu truyền thống tại đại bản doanh của bánh Trung thu Phương Soát. Trên tầng 2 của ngôi nhà cũ, chúng tôi tận mắt thấy cảnh sản xuất bánh và cả hoạt động mua bán tấp nập tại đây.
Nhìn ông chủ nhà tuổi ngoài 70 tay thoăn thoắt ép khuôn cho chiếc bánh dẻo đủ biết, ông quen với việc làm này như thế nào. Trên bàn, những bàn tay người thợ cũng rất khéo léo, nhịp nhàng nhồi bột, nặn bột, đặt nhân, nắn, ép thành những chiếc bánh dẻo. Theo ông, bánh ngon phụ thuộc vào chất lượng nhân. Giá nguyên liệu năm nay cao hơn năm trước nên giá bánh cũng cao hơn.
Tại gia đình ông cũng sản xuất bánh cao cấp với tên gọi rất mộc mạc là bánh thượng hạng. Bánh thượng hạng là loại bánh làm từ nhân đầu vị. Tuy nhiên, giá bánh tại đây cũng khá cao, thấp nhất 40.000đ/chiếc, loại thượng hạng 100.000đ/chiếc. Những người thợ vùng quê đến đây học tập, mang công nghệ về làng nhưng chỉ sản xuất ra loại bánh giá rẻ dành riêng cho người lao động. Đó cũng là một hướng sản xuất tích cực phục vụ đông đảo người dân lao động nghèo.
Trò chuyện với chị Trần Thị Hà quê ở Nam Định khi chị đang ngồi bên đôi quang gánh có vài tấm bìa các tông, chị cho tôi biết, không thể mua bánh Trung thu ở Hà Nội được vì giá quá cao. Ở quê chị, 15.000đ là mua được một cái bánh nướng rồi. "Người thành phố thích hộp đẹp, vỏ đẹp. Chúng em ở quê không cầu kỳ như vậy". Để biết về giá bánh Trung thu ở quê mình, tôi gọi điện hỏi mẹ thì bà cho biết, 15.000đ/cái bánh nướng hoặc bánh dẻo và đều có nhãn mác hẳn hoi. Với mức giá này thì các ông bố bà mẹ ở nông thôn mới có thể mua bánh cho con nhân dịp Trung thu.
Tết Trung thu rước đèn đi chơi…
Nếu như quá mải mê vào việc chạy theo những chiếc bánh đắt tiền, để ăn bánh và uống rượu Tây mà quên mất ý nghĩa của cái tết dành cho trẻ em thì thật đáng tiếc. Chúng tôi có cảm giác, Trung thu ở thành phố đang dần mất đi ý nghĩa truyền thống của nó. May mắn là nhiều vùng nông thôn, ngoại thành Hà Nội, mỗi dịp Trung thu, trẻ nhỏ vẫn được hòa chung những trò chơi truyền thống như xem múa sư tử, rước đèn ông sao, đèn kéo quân…
Ngay từ đêm 12 tháng 8 âm lịch, một xóm nhỏ ở thôn Thái Bình, xã Mai Lâm, huyện Đông Anh ngoại thành Hà Nội đã tổ chức lễ Trung thu cho trẻ em. Trẻ con quanh vùng biết tiếng cũng đề nghị bố mẹ đưa đến vui chơi. Bé nào cũng có quà Trung thu. Còn ở thôn Lê Xá bên cạnh, năm nào cũng có đoàn rước đèn ông sao cỡ đại với trẻ con người lớn ở mọi lứa tuổi tham gia.
Thôn Lại Đà, xã Đông Hội kế bên luôn duy trì đội múa sư tử, phục vụ trẻ em suốt cả đêm rằm dưới ánh trăng vằng vặc giữa làng quê yên tĩnh, đi qua từng ngõ xóm, qua cánh đồng đang lúa trổ đòng thơm phức… Bọn trẻ kéo theo sau những người lớn đi đầu rước đèn ông sao to tướng, theo chiếc đầu sư tử sặc sỡ cuốc bộ từ làng này sang làng khác, nhộn nhịp cả một vùng.
Đêm Trung thu rước đèn đi chơi, tiếng trống thập thùng của đoàn múa sư tử… mãi là ký ức đẹp của tuổi thơ. Chúng ta đừng biến Tết Trung thu thành tết của người lớn với những ý đồ sâu xa gửi trong từng hộp bánh
