Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sáng 28/7, dưới sự chủ trì của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận, cho ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị.
Theo Tờ trình về dự án Luật Phát triển đô thị, luật này được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và khả thi, thúc đẩy phát triển TP Hồ Chí Minh (đô thị đặc biệt), thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Mục tiêu trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện, tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc ban hành Phát triển đô thị là cần thiết để thể chế hóa chủ trương Nghị quyết của Đảng, nhất là Nghị quyết số 09 ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới và các chỉ đạo có liên quan của các cơ quan có thẩm quyền; kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù được quy định tại các Nghị quyết có liên quan của Quốc hội đã được thực tiễn kiểm nghiệm.
Tờ trình nêu rõ, TP Hồ Chí Minh và các đô thị lớn còn nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, phát triển y tế, an sinh, về quản trị và liên kết vùng. Do đó cần ban hành luật ổn định, bao quát và đủ mạnh để tạo động lực phát triển mới.
Luật Phát triển đô thị được xây dựng theo tinh thần đẩy mạnh đổi mới sáng tạo phát triển, phân cấp phân quyền mạnh mẽ gắn với điều tiết nguồn lực, công khai minh bạch và trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề khung, nguyên tắc và chính sách lớn, đồng thời trao quyền chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện; huy động nguồn lực xã hội và thí điểm cơ chế mới.
Cần tham khảo hợp lý Luật Thủ đô để bảo đảm tính đồng bộ chung trong một số vấn đề cốt lõi, nền tảng của quản lý phát triển các đô thị đặc biệt và đô thị lớn khác như TP Hồ Chí Minh; kế thừa các nghị quyết đặc thù và tham khảo các luật học, kinh nghiệm quốc tế.
Dự thảo Luật Phát triển đô thị gồm 5 chương, 68 điều, trong đó tập trung vào hai nhóm nội dung chủ yếu. Thứ nhất là phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình.
Đồng thời thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số…
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đề cập đến một số chính sách đáng lưu ý. Trong đó có chính sách trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn. Việc phân quyền được thiết kế gắn với yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, qua đó bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.
Đồng thời, tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của TP Hồ Chí Minh, như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp…
Bên cạnh các thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, việc quy định một số chính sách đặc thù trong một số lĩnh vực là cần thiết để bảo đảm luật này có thể vận hành được ngay trên thực tế, tương tự như Luật Thủ đô.
Cần có cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình được thiết kế để bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả. Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.
Trong Báo cáo thẩm tra số 645 về việc thẩm tra sơ bộ dự án Luật Phát triển đô thị, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng và tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn, đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.
Nội dung của dự thảo luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển đô thị; chính sách xây dựng, phát triển các thành phố. Dự thảo luật cơ bản đảm bảo tính tương thích với điều ước quốc tế, đảm bảo quốc phòng, an ninh.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao nỗ lực chuẩn bị xây dựng dự án luật của cơ quan soạn thảo. Đây là dự án luật có ý nghĩa kịp thời, thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển TP Hồ Chí Minh và các đô thị động lực, đồng thời góp phần hoàn thiện thể chế phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.
Để hoàn thiện dự án luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý, chỉ luật hóa những chính sách đã rõ, đã “thực sự chín”; phải chú trọng phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực. Phải tăng cường tính lan tỏa, liên kết vùng, tạo động lực phát triển cho không chỉ TP Hồ Chí Minh mà còn cho cả vùng và cả nước.
“Vấn đề phát triển đô thị gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa lịch sử. TP Hồ Chí Minh là một đô thị có lịch sử phát triển lâu đời, có nhiều công trình kiến trúc, văn hóa lịch sử có giá trị. Cho nên, trong quá trình phát triển đô thị, chúng ta không chỉ chú trọng xây dựng mới mà phải hết sức quan tâm đến việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị này để giữ gìn bản sắc văn hóa của thành phố”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
