Xử lý thiếu kiên quyết
Từ cuối năm 2005, Công ty TNHH Khai thác vàng Bồng Miêu (gọi tắt là Công ty Vàng Bồng Miêu) chính thức bắt tay vào khai thác mỏ vàng Bồng Miêu tại xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh, Quảng Nam. Tình hình ANTT vùng vàng tương đối ổn định, kéo dài cho đến cuối tháng 8 năm 2010 thì xảy ra vụ hàng trăm người dân bản địa tấn công, đập phá tài sản nhà máy, cướp quặng...
Sau một thời gian điều tra, cơ quan CSĐT Công an tỉnh Quảng Nam đã có kết luận sự việc xác định, từ việc Dương Văn Yên (20 tuổi), trú ở thôn An Lâu, xã Tam Lãnh, lợi dụng đêm khuya đã lẻn vào núi Kẽm để lấy quặng bị bảo vệ Công ty Vàng Bồng Miêu phát hiện đuổi ra, nhưng vẫn lì lợm, tỏ thái độ thách thức. Vì thế, một cán bộ Công an huyện Phú Ninh làm nhiệm vụ tuần tra tại đây đã dùng roi điện gí vào chân Yên. Tuy nhiên, lấy cớ đó, người nhà Yên đã kích động hơn 100 người dân trong vùng kéo đến khu vực Công ty Vàng Bồng Miêu phá cổng, hăm dọa đánh bảo vệ.
Mặc dù lãnh đạo chính quyền và các ban, ngành, đoàn thể địa phương kịp thời có mặt họp dân giải quyết, song tới chiều 24/8/2010, số người bị kích động gây rối tăng lên. Họ chặn đường ra vào mỏ làm tắc nghẽn giao thông. Đến đêm thì số người này đã kéo vào nhà máy đập phá tài sản, tấn công bảo vệ và tổ công tác Công an huyện để cướp quặng, cướp tài sản... Nổi cộm trong số đối tượng gây rối, đập phá tài sản được xác định là: Đào Văn Hữu (21 tuổi), Đoàn Văn Năng (20 tuổi), Nguyễn Sỹ Vinh (51 tuổi), Nguyễn Thị Ngọc (57 tuổi) và Huỳnh Tiến Giảng (29 tuổi), đều trú ở xã Tam Lãnh, Phú Ninh. Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Quảng Nam khởi tố về hành vi cướp tài sản (đối với Hữu và Năng), khởi tố Vinh, Ngọc và Giảng về hành vi gây rối TTCC. Bên cạnh đó, còn đề nghị xử phạt hành chính đối với 81 đối tượng khác...
Vụ án đã được điều tra kết luận chuyển VKSND tỉnh Quảng Nam truy tố các đối tượng ra tòa để xử lý nghiêm theo qui định của pháp luật, làm gương cho kẻ khác. Nhưng, phía VKSND tỉnh Quảng Nam lại trùng trình... Đại tá Nguyễn Thế Nghiệp, Phó Thủ trưởng cơ quan CSĐT Công an tỉnh Quảng Nam bức xúc: "Chúng tôi đã huy động lực lượng trinh sát, điều tra viên vào cuộc mới sàng lọc, xác định khởi tố các đối tượng, song phía VKS vẫn chưa chấp thuận, buộc phải tìm cho được kẻ chủ mưu, cầm đầu. Trong khi việc làm này khó có thể thực hiện, vì sự việc xảy ra chỉ là "Hội chứng đám đông"... Từ việc không xét xử nghiêm các đối tượng cộm cán dẫn đến "vàng tặc" khinh lờn pháp luật, tiếp tục ngang nhiên lộng hành"...
Lơi lỏng việc quản lý vùng mỏ
Theo phân tích của Đại tá Nguyễn Thế Nghiệp, bên cạnh việc xử lý thiếu kiên quyết đối với các đối tượng cộm cán trong vụ việc xảy ra vào các ngày 23 và 24/8/2010 là sự lơi lỏng quản lý vùng mỏ, không phối hợp chặt chẽ với chính quyền xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh và các cơ quan chức năng trong công tác bảo vệ tài nguyên, khoáng sản của Công ty Vàng Bồng Miêu, đã làm phát sinh và kéo dài nạn "vàng tặc".
Đặc biệt là Công ty Vàng Bồng Miêu đã chọn công nhân khai thác là người ở Tam Lãnh. Trong số công nhân này cũng có không ít kẻ "chân trong, chân ngoài", hễ phát hiện khu vực nào của mỏ có quặng chứa hàm lượng vàng cao là họ "vẽ đường" cho bà con, anh em, bạn bè ở bên ngoài đột nhập vào trộm cắp, cướp quặng. Thậm chí, các đối tượng "vàng tặc" có cả sơ đồ để đột nhập sâu vào các đường hầm khai thác trong lòng núi Kẽm, trụ bám ẩn nấp trong đó để chờ khi Công ty Vàng Bồng Miêu nổ mìn khai thác là xông tới cướp quặng, cũng là do các phần tử kia chỉ điểm, cung cấp thông tin...
Ông Trần Hà Tiên, Tổng Giám đốc Công ty Vàng Bồng Miêu, cho biết: Lúc có lực lượng Công an cùng với bảo vệ mỏ tuần tra thì nạn "vàng tặc" đột nhập trộm cắp, cướp quặng cũng lắng xuống. Nhưng Công an rút quân, lại tái diễn như cũ. Đối tượng "vàng tặc" rất ngông cuồng, thách thức và liên tục tấn công lực lượng bảo vệ. Họ đã mang cả máy xay vào trong hầm núi Kẽm, dùng thuốc nổ khai thác quặng xay, tuyển rửa lấy vàng.
Ở khu vực mỏ lộ thiên Hố Gần, Công ty Vàng Bồng Miêu cho nổ mìn lấy quặng thì "vàng tặc" ùa vào hàng trăm người cướp quặng. Thậm chí, nhiều đối tượng còn nhảy vào cả trong gàu máy xúc, leo lên xe tải chở quặng về nhà máy để lấy quặng.
Theo báo cáo của Công ty Vàng Bồng Miêu: Trong tháng 6/2011, "vàng tặc" đã 2 lần tổ chức tấn công vào mỏ với qui mô lớn. Đêm mùng 3 rạng ngày 4/6, có trên 400 đối tượng đột nhập ném đá, đập phá, hủy hoại tài sản, xe ôtô của Công ty Vàng Bồng Miêu, dùng hung khí tấn công gây thương tích nghiêm trọng một số bảo vệ mỏ, cướp hơn 10 tấn quặng. Vào đêm 13/6, hơn 300 "vàng tặc" lại đại náo mỏ vàng, cướp khoảng 15 tấn quặng...
Ông Tiên khẳng định: "Theo hàm lượng bình quân thì mất 10 - 15 tấn quặng chỉ mất từ 25 - 37,5 gam vàng như vậy thì Công ty Vàng Bồng Miêu làm sao có thể phá sản được. Có điều trước vấn nạn "vàng tặc" ngang nhiên lộng hành, công ty chúng tôi không thể duy trì sản xuất đều đặn. Trong khi mỗi ngày nhà máy cần đến 150 tấn quặng để vận hành, nhưng "vàng tặc" cứ ùa vào cản trở xe lấy quặng ở bãi khai thác lộ thiên Hố Gần, đánh phá trong hầm núi Kẽm gây trở ngại rất lớn cho việc sản xuất, dẫn đến thiệt hại trong hoạt động kinh doanh...".
Chính quyền huyện Phú Ninh đã ra "tối hậu thư", kể từ ngày 25/6, sẽ tổ chức lực lượng kiểm tra xử phạt hành chính, tổ chức tịch thu, tiêu hủy các máy xay nghiền quặng của những hộ dân tại xã Tam Lãnh. Các tổ công tác liên ngành cũng được thành lập đồng loạt truy quét trên diện rộng xử lý nghiêm đối với những người làm vàng trái phép ở địa bàn xã Tam Lãnh và huyện Phú Ninh nói chung; đẩy đuổi tất cả đối tượng "vàng tặc" từ các địa phương khác ra khỏi địa bàn
