Tác động đa chiều của công nghệ thông tin, mạng xã hội đến văn hóa, nghệ thuật

Công nghệ thông tin và mạng xã hội (CNTT-MXH) đã tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hoạt động văn hóa, nghệ thuật (VHNT). Chỉ tính đến thời điểm năm 2024, trong 10 triệu cư dân TP Hồ Chí Minh, đã có đến hơn 20 triệu tài khoản MXH được tạo.

Điều này cho thấy người dân không chỉ sử dụng MXH để xem và tiếp nhận thông tin mà còn là những người sáng tạo nội dung. Trong số người dùng MXH, chắc chắn có những văn nghệ sĩ cũng có xu hướng tiếp cận sự phát triển, cách tân hiện đại trong cách truyền tải thông tin đến với công chúng.

Trong lĩnh vực VHNT, có thể thấy sự tác động của CNTT-MXH đã tạo ra những điểm tích cực đáng lưu ý trong việc sáng tạo như tạo điều kiện phát triển ở các lĩnh vực nghệ thuật khác: điện ảnh, hội họa..., góp phần thúc đẩy sự phát triển, sáng tạo, đổi mới nội dung, cơ hội phát triển cho các tác giả, nghệ sĩ, mở rộng đối tượng công chúng. 

MXH sẽ giúp các nghệ sĩ và đơn vị nghệ thuật vươn xa hơn, tiếp cận khán giả trên toàn cầu mà không bị giới hạn bởi không gian hay thời gian. Các trang MXH như: YouTube, TikTok và Facebook đóng vai trò quan trọng trong việc đưa tác phẩm nghệ thuật đến với công chúng.

Không chỉ giúp quảng bá, MXH còn giúp nghệ sĩ tương tác trực tiếp với người hâm mộ, khán giả, thu thập phản hồi nhanh chóng. Công nghệ cũng giúp nghệ sĩ sáng tác và biểu diễn theo những cách chưa từng có, thúc đẩy sự đổi mới trong nghệ thuật. Ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) không chỉ hỗ trợ sáng tác nhạc, hội họa mà còn có thể tự tạo ra tác phẩm nghệ thuật. Các thuật toán như OpenAI's Jukebox có thể sáng tác nhạc theo phong cách của các nhạc sĩ nổi tiếng.

da chieu 1.jpg -0
Tọa đàm “50 năm văn hóa, nghệ thuật TP Hồ Chí Minh - Phát huy truyền thống, tiếp nối tương lai”, do Thành ủy TP Hồ Chí Minh tổ chức ngày 16/4.

Xu hướng livestream biểu diễn trên các nền tảng số ngày càng phổ biến, đặc biệt là sau đại dịch COVID-19. Các buổi hòa nhạc trực tuyến, vở diễn kịch tương tác hay triển lãm tranh số giúp nghệ sĩ tiếp cận nhiều khán giả hơn mà không cần tốn nhiều chi phí tổ chức sự kiện vật lý.

Công nghệ không chỉ giúp nghệ sĩ tiếp cận khán giả mà còn mở ra nhiều cơ hội kinh doanh mới. Thay vì bán vé theo cách truyền thống, nhiều nghệ sĩ và đơn vị tổ chức sự kiện đã chuyển sang mô hình vé điện tử. MXH và nền tảng số còn giúp nghệ sĩ dễ dàng kết nối với các thương hiệu để hợp tác quảng bá.

CNTT-MXH đang thay đổi sâu sắc cách nghệ thuật được sáng tạo, biểu diễn và thương mại hóa. Việc tận dụng các công cụ số không chỉ giúp nghệ sĩ tiếp cận nhiều khán giả hơn mà còn mở ra nhiều cơ hội kiếm tiền, tạo sự bền vững cho ngành công nghiệp sáng tạo…

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, CNTT-MXH cũng đặt ra nhiều thách thức như bảo vệ bản quyền, kiểm soát nội dung và nguy cơ thương mại hóa quá mức… Trong đó, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trở thành một thách thức lớn, đặc biệt trong bối cảnh nội dung số có thể bị phát tán rộng rãi mà không có sự kiểm soát chặt chẽ.

Các tác phẩm nghệ thuật như tranh vẽ, thiết kế đồ họa, nhiếp ảnh bị tải về và sử dụng mà không xin phép. Video, bài hát, phim ảnh thường bị re-upload (đăng lại) lên YouTube, TikTok, Facebook mà không có sự đồng ý của tác giả. Hình ảnh hoặc nội dung nghệ thuật bị sử dụng để in ấn lên sản phẩm (áo thun, cốc, poster...) để bán trên các nền tảng như Shopee, Lazada, Amazon mà không trả tiền bản quyền. Âm nhạc bị sử dụng trong video quảng cáo, chương trình truyền hình hoặc phát sóng trực tiếp mà không có giấy phép.

Trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng mạnh mẽ, có thể tạo ra nội dung giả mạo, chỉnh sửa hoặc tái tạo giọng nói và hình ảnh của nghệ sĩ mà không có sự đồng thuận của họ. Ví dụ, AI có thể tạo ra một bài hát mới mô phỏng giọng hát của ca sĩ nổi tiếng mà không cần sự tham gia của họ (Nền tảng Deepfake).

Với nguy cơ thương mại hóa quá mức, các nghệ sĩ và nhà sản xuất nội dung ngày càng bị cuốn vào vòng xoáy sáng tạo theo xu hướng thị trường, liên tục chạy theo các trào lưu mới để giữ được sự quan tâm của khán giả, thay vì tập trung vào sáng tạo thuần túy, theo đuổi những giá trị nghệ thuật thực sự…

Do đó, giải pháp đặt ra trước các thách thức, theo nhóm tác giả là ứng dụng công nghệ blockchain (công nghệ lưu trữ và truyền tải thông tin bằng các khối (blocks) được liên kết với nhau thông qua mã hóa) và NFT (Non-Fungible Token: duy nhất, không thể thay thế) để xác minh quyền sở hữu. Blockchain cho phép ghi lại thông tin quyền sở hữu một cách minh bạch và không thể sửa đổi. Khi một tác phẩm được đăng ký trên blockchain, mọi giao dịch và thay đổi đều có thể theo dõi được. NFT giúp nghệ sĩ chứng minh quyền sở hữu và bán tác phẩm trên các nền tảng như OpenSea, Rarible, giúp hạn chế việc sao chép trái phép.

Theo PGS.TS Huỳnh Quốc Thắng, Ủy viên Hội đồng Lý luận phê bình văn học nghệ thuật thành phố; Giảng viên cao cấp Trường Đại học KHXH&NV TP Hồ Chí Minh, việc tận dụng các nền tảng thương mại điện tử và blockchain để bảo vệ bản quyền là điều cần thiết để bảo vệ quyền lợi của nghệ sĩ và doanh nghiệp, đồng thời tăng cường sự minh bạch và tin cậy trong ngành…

Cùng ý kiến, TS Trần Lan Anh, Trường Đại học Lạc Hồng, cũng cho rằng việc kết hợp giữa công nghệ tiên tiến, quy trình quản lý minh bạch và sự phối hợp giữa các bên liên quan sẽ là chìa khóa để ngăn chặn và giảm thiểu tối đa những vi phạm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của các cá nhân và tổ chức.

Hiện nay, việc sử dụng công cụ bảo vệ bản quyền trên các nền tảng số cũng trở nên cấp thiết. Đơn cử như: YouTube Content ID (nội dung của chủ sở hữu) tự động quét nội dung vi phạm và cho phép chủ sở hữu quyết định có gỡ bỏ, chặn hay kiếm tiền từ video vi phạm. Hay Facebook Rights Manager (phần mềm hỗ trợ phát hiện và kiểm soát nội dung bị sử dụng trái phép) trên Facebook và Instagram (2 mạng xã hội phổ biến).

Chính phủ và các tổ chức cần cập nhật Luật bản quyền để phù hợp với thời đại số, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Các nền tảng số cần có cơ chế phạt mạnh hơn, không chỉ gỡ bỏ nội dung mà còn có biện pháp cấm tài khoản vi phạm nhiều lần.

Để tránh tình trạng thương mại hóa quá mức, nghệ sĩ và các nền tảng cần có chiến lược phát triển bền vững. Nghệ sĩ cần giữ vững bản sắc nghệ thuật, tạo ra các tác phẩm có giá trị nghệ thuật lâu dài thay vì chạy theo xu hướng ngắn hạn; kết hợp sáng tạo nghệ thuật với cách tiếp cận khán giả thông minh mà không đánh mất chất riêng… Để cân bằng giữa nghệ thuật và thương mại, nghệ sĩ cần giữ vững bản sắc sáng tạo, tận dụng công nghệ một cách thông minh, đồng thời xây dựng một cộng đồng yêu nghệ thuật thực sự…

Phú Lữ

Các tin khác

“Viên ngọc bích” giữa vịnh Hạ Long lọt top bãi biển đẹp nhất thế giới

“Viên ngọc bích” giữa vịnh Hạ Long lọt top bãi biển đẹp nhất thế giới

Bãi biển Soi Sim (Quảng Ninh) vừa trở thành đại diện duy nhất của Việt Nam góp mặt trong danh sách Corona Beach 100 năm 2026 - bảng xếp hạng những bãi biển đẹp nhất thế giới. Được ví như “viên ngọc bích tĩnh lặng giữa lòng vịnh Hạ Long”, Soi Sim gây ấn tượng nhờ cảnh quan nguyên sơ, hệ sinh thái được bảo tồn và trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên.

Kỳ 3: Những giải pháp lan tỏa trong thời đại số

Kỳ 3: Những giải pháp lan tỏa trong thời đại số

Trước những tác động mạnh mẽ của không gian mạng đối với đời sống tư tưởng, văn hóa và nhận thức xã hội, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là đấu tranh phản bác các thông tin sai trái, thù địch mà còn phải chủ động lan tỏa các giá trị tích cực, nhân văn và cách mạng bằng những phương thức phù hợp với thời đại số.

Kỳ 2: Thách thức trên không gian mạng

Kỳ 2: Thách thức trên không gian mạng

Trước những thách thức của không gian mạng hiện nay, việc xây dựng và lan tỏa các giá trị văn hóa, văn học mang tính nhân văn, chân thực trở thành yêu cầu cấp thiết trên mặt trận tư tưởng. Văn học về lực lượng CAND không chỉ phản ánh chân thực cuộc đấu tranh bảo vệ ANTT mà còn góp phần khắc họa hình ảnh người chiến sĩ Công an bản lĩnh, nhân văn, vì nhân dân phục vụ.

GS.TS Vũ Minh Giang: “V-Film làm phim về thời Trần là một lựa chọn rất tinh tế và có tầm nhìn”

GS.TS Vũ Minh Giang: “V-Film làm phim về thời Trần là một lựa chọn rất tinh tế và có tầm nhìn”

Là người đảm nhiệm vai trò cố vấn lịch sử cho series phim về triều Trần của V-Film (thuộc Tập đoàn Vingroup), GS.TS Vũ Minh Giang cho rằng, thời Trần là giai đoạn hội tụ những giá trị tiêu biểu của lịch sử Việt Nam. Ông kỳ vọng, dự án sẽ góp phần lan tỏa tình yêu lịch sử, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tạo thêm những sản phẩm có giá trị cho ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Kỳ 1: Văn học về lực lượng CAND - bộ phận quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Kỳ 1: Văn học về lực lượng CAND - bộ phận quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, không gian mạng là nơi thông tin được lan truyền với tốc độ nhanh chóng và tác động trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm, hành vi của con người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vì thế không chỉ diễn ra trên lĩnh vực chính trị, lý luận hay báo chí truyền thống mà đã mở rộng sang mặt trận văn hóa, văn học nghệ thuật.

Phạt 55 triệu đồng đơn vị tổ chức cuộc thi hoa khôi không phép

Phạt 55 triệu đồng đơn vị tổ chức cuộc thi hoa khôi không phép

Ngày 27/5, Công an TP Hà Nội cho biết, Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an TP Hà Nội vừa ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với một đơn vị về hành vi tổ chức cuộc thi "Hoa khôi Di sản quốc gia 2026” khi chưa được cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền văn bản chấp thuận.

Khi hàng triệu câu chuyện đẹp cùng kể về một Việt Nam hạnh phúc

Khi hàng triệu câu chuyện đẹp cùng kể về một Việt Nam hạnh phúc

“Chúng ta luôn khẳng định rằng sức mạnh lớn nhất là sức mạnh của nhân dân, sức sáng tạo lớn nhất cũng là sức sáng tạo của nhân dân. Khi hàng triệu câu chuyện tích cực được chia sẻ và lan tỏa đồng thời, chúng ta không chỉ quảng bá hình ảnh đất nước, mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường đồng thuận, nâng cao uy tín quốc gia và chủ động đấu tranh với các thông tin sai lệch, xuyên tạc về Việt Nam trên môi trường quốc tế”, Thứ trưởng Trịnh Thị Thuỷ nhấn mạnh trong buổi phát động giải thưởng “Việt Nam hạnh phúc – Happy Vietnam 2026".

Phạt nặng, xử lý hình sự để lập lại trật tự trong thực thi bản quyền

Phạt nặng, xử lý hình sự để lập lại trật tự trong thực thi bản quyền

Những ngày này, thông tin một loạt “ông lớn” bị khởi tố vì xâm phạm bản quyền vẫn là chủ đề “nóng” trên rất nhiều diễn đàn. Hàng loạt nghệ sĩ nổi tiếng cũng lên tiếng, bày tỏ sự bức xúc vì bị xâm phạm bản quyền thời gian qua. Không ít người bày tỏ kỳ vọng, biện pháp xử lý hình sự sẽ đủ sức răn đe để ngăn chặn vi phạm bản quyền.

Miền an nhiên giữa đại ngàn Tây Nguyên

Miền an nhiên giữa đại ngàn Tây Nguyên

Giữa những triền đồi lộng gió của vùng đất Đơn Dương, nơi mây trắng lững lờ trôi qua những cánh rừng thông xanh thẳm, Samten Hills Dalat hiện lên là một miền an yên giữa đại ngàn Tây Nguyên. Không ồn ào, không xô bồ như nhiều điểm du lịch khác của xứ lạnh, nơi đây mang đến cho du khách cảm giác như đang bước vào một thế giới khác, tĩnh tại, linh thiêng và đầy chất thơ.

Khu trải nghiệm Lumora Hải Phòng: Giữ lại tuổi thơ giữa những khoảng xanh

Khu trải nghiệm Lumora Hải Phòng: Giữ lại tuổi thơ giữa những khoảng xanh

Giữa nhịp sống đô thị ngày càng chật chội và sự phụ thuộc ngày một lớn vào thiết bị điện tử, nhiều gia đình ở Hải Phòng đang tìm đến những không gian trải nghiệm xanh để con trẻ được vận động, khám phá thiên nhiên. Ở Lumora, những đứa trẻ lội bùn bắt cá, tự tay hái rau, chạy chân trần trên cỏ, người lớn tìm lại cảm giác thư thái sau guồng quay công việc.

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

OCB30 “tăng nhiệt” với loạt đặc quyền mùa sinh nhật

Bước vào giai đoạn sôi động nhất, chiến dịch mừng sinh nhật tuổi 30 của ngân hàng Phương Đông (OCB30) đang dần tăng nhiệt với hàng loạt đặc quyền được triển khai đồng bộ trên nền tảng trực tuyến, quầy giao dịch toàn quốc cùng nhiều điểm chạm ấn tượng khác.

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Di tích quốc gia tháp đôi Liễu Cốc hơn 1.000 năm tuổi chậm được trùng tu, bảo tồn, vì sao ?

Là công trình đặc trưng của văn hóa Chăm Pa có nhiều giá trị khoa học, lịch sử, kiến trúc, di tích tháp đôi Liễu Cốc (ở làng Liễu Cốc Thượng, phường Kim Trà, TP Huế) hơn 1.000 năm tuổi đã được các cơ quan chức năng tổ chức khai quật khảo cổ học 2 đợt. Tuy nhiên đến nay, di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia này đang trong tình trạng xuống cấp, chưa được tu bổ, bảo tồn để phát huy giá trị di tích.

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Bài thơ đặc biệt của PGS, Viện sĩ Tôn Thất Bách năm 1969

Cách đây hơn nửa thế kỷ, giữa những ngày đánh Mỹ sôi sục, một bài thơ đặc biệt đã ra đời trong lửa đạn tại Khu 4 năm 1969. Tác giả của những dòng thơ ấy không ai khác chính là bác sĩ trẻ 23 tuổi, sau này trở thành Phó giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Bách lừng danh.

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Tìm đường cho sơn mài “sống” trong đời sống đương đại

Sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật đặc sắc nhất của Việt Nam, kết tinh từ kỹ thuật thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ mang đậm bản sắc dân tộc. Trải qua hàng trăm năm phát triển, từ những sản phẩm phục vụ tín ngưỡng, trang trí cung đình cho đến nghệ thuật tạo hình hiện đại, sơn mài luôn vận động không ngừng để thích nghi với thời đại. Tuy nhiên, có một câu hỏi mà cả các nghệ nhân và nghệ sĩ cùng quan tâm là làm thế nào để loại hình nghệ thuật truyền thống này tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại?

Ký ức thời hoa lửa

Ký ức thời hoa lửa

Tháng tư về, như bao người lính năm xưa, Thiếu tướng Nguyễn Văn Phê, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Dương (cũ) lại bồi hồi nhớ những năm tháng xông pha trận mạc, về từng trận đánh làm nức lòng quân dân miền Đông Nam bộ, cho đến khoảnh khắc chứng kiến Sài Gòn giải phóng. Ở tuổi 89, trong lòng của vị tướng già vẫn còn nguyên hương vị của ngày đại thắng mùa xuân, thống nhất đất nước.

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Chuyện về điệp báo A10 bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy

Khi “Non sông liền một dải”, trở về với cuộc sống đời thường, những điệp báo viên A10 lại tiếp tục chung tay kiến thiết, xây dựng đất nước bằng tất cả tâm huyết của mình, trong số đó có bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Cụm phó Cụm Điệp báo A10.