Siết chặt quản lý dữ liệu định danh
Sáng 28/9, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khoá XVI thảo luận, góp ý kiến về một số nội dung trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, các đại biểu đã góp ý vào dự án Luật Định danh và xác thực điện tử.
ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) tán thành việc xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử nhằm khắc phục những hạn chế của hệ thống pháp luật hiện hành khi các quy định về định danh và xác thực điện tử còn phân tán ở nhiều văn bản, chồng chéo quy định; đồng thời, tạo khuôn khổ pháp lý có giá trị cao để điều chỉnh tương đối toàn diện các hoạt động định danh, xác thực điện tử trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.
Đại biểu cho rằng, phạm vi điều chỉnh của dự án Luật Định danh và xác thực điện tử liên quan trực tiếp đến nhiều lĩnh vực và nhiều luật hiện hành, nhất là pháp luật về dữ liệu, giao dịch điện tử, căn cước, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để xác định rõ những quan hệ xã hội thuộc phạm vi điều chỉnh trực tiếp của Luật, tránh chồng lấn với pháp luật chuyên ngành.
Đối với quy định danh tính điện tử tự chủ tại khoản 2, Điều 13, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc cơ bản về xác lập, quản lý, sử dụng và kiểm soát danh tính điện tử tự chủ. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm pháp lý của chủ thể danh tính điện tử, tổ chức cung cấp dịch vụ và bên sử dụng danh tính khi có tranh chấp hoặc sự cố.
Đặc biệt, theo đại biểu cần làm rõ cơ chế cập nhật, điều chỉnh, tạm dừng, khôi phục và thu hồi danh tính điện tử; trách nhiệm bảo đảm tính chính xác của thông tin; phương thức xử lý khi thông tin không còn phù hợp hoặc bị sử dụng trái phép. Đây là cơ sở để bảo đảm giá trị pháp lý và khả năng áp dụng thống nhất đối với một mô hình danh tính điện tử mới.
Về liên kết danh tính điện tử tại Điều 20, đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ hơn về điều kiện, mục đích và phạm vi liên kết danh tính điện tử giữa các hệ thống cơ sở dữ liệu. Chỉ nên thực hiện liên kết trong phạm vi cần thiết để phục vụ mục đích quản lý nhà nước hoặc giao dịch cụ thể, bảo đảm tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin.
Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức thực hiện liên kết; trách nhiệm kiểm soát quyền truy cập, sử dụng dữ liệu sau khi liên kết; cơ chế xử lý khi để xảy ra lộ lọt hoặc sử dụng dữ liệu không đúng mục đích. Việc này có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế rủi ro phát sinh khi khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu ngày càng rộng.
Về khai thác và sử dụng dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh điện tử quốc gia, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện nguyên tắc về khai thác, chia sẻ dữ liệu, sử dụng dữ liệu định danh điện tử quốc gia theo hướng đúng mục đích, thẩm quyền, phạm vi và bảo đảm khả năng kiểm soát toàn bộ quá trình truy cập và khai thác.
Cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý thống nhất trong việc ghi nhận nhật ký truy cập, kiểm soát quyền truy cập, phát hiện, xử lý việc khai thác trái phép hoặc sử dụng dữ liệu không đúng mục đích. Các nguyên tắc này phải được cụ thể hóa thành tiêu chí, quy trình và cơ chế kiểm tra, giám sát có thể thực hiện được trên thực tế.
Trách nhiệm pháp lý khi ứng dụng AI vào xác thực sinh trắc học
Về công nhận danh tính điện tử và kết quả xác thực điện tử nước ngoài, ĐBQH Dương Khắc Mai đề nghị tiếp tục làm rõ tiêu chí, điều kiện và cơ chế công nhận danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử của nước ngoài, nhất là yêu cầu về mức độ tương đương của tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thông tin, độ tin cậy và cơ chế bảo đảm dữ liệu.
Đồng thời, cần quy định về xử lý trường hợp danh tính điện tử hoặc kết quả xác thực đã được công nhận nhưng sau đó không còn đáp ứng điều kiện; cơ chế tạm dừng, hủy bỏ hoặc chấm dứt công nhận; trách nhiệm của các bên liên quan và xử lý hậu quả pháp lý đối với các giao dịch đã phát sinh.
Các quy định này cần được đặt trong mối quan hệ với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời bảo đảm chủ quyền dữ liệu, an ninh quốc gia về quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể.
Nêu ý kiến về đối tượng định danh điện tử, ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP Huế) cho rằng, đối tượng định danh điện tử được quy định trong Dự thảo Luật rất rộng, bao gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, phần mềm, dịch vụ số, quyền sở hữu trí tuệ và tài sản số, di sản văn hóa phi vật thể; sự kiện, giao dịch, hành vi, địa điểm, không gian và các đối tượng khác.
Theo đại biểu, định danh một đối tượng không đồng nghĩa với việc toàn bộ dữ liệu về đối tượng đó đều trở thành danh tính điện tử. Nếu quy định rộng như hiện nay, luật sẽ dễ điều chỉnh nhiều chủ thể pháp lý, tài sản, dữ liệu, sự kiện.
ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) bày tỏ mối quan tâm tới đối tượng định danh tài sản tại khoản 1 Điều 7 và Chương I. Theo đại biểu, Khoản 1 Điều 7 mở rộng đối tượng định danh gồm sản phẩm, hàng hóa, tài sản nhưng chưa quy định tường minh cơ chế phối hợp với các luật chuyên ngành đã có sẵn mã định danh.
Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu thêm, bổ sung nguyên tắc rõ ràng các trường hợp pháp luật chuyên ngành đã có quy định mã định danh cho sản phẩm, hàng hóa, tài sản thì được công nhận tương thích, tránh phát sinh thêm thủ tục hành chính mới hoặc chi phí tuân thủ trùng lặp cho doanh nghiệp.
Đề cập đến trách nhiệm pháp lý khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xác thực sinh trắc học tại Điều 43, ông Lềnh cho biết Dự thảo Luật quy định là tổ chức, cá nhân sử dụng kết quả định danh và xác thực từ hệ thống trí tuệ nhân tạo chịu trách nhiệm cuối cùng về quyết định của mình trên cơ sở kết quả đó. Ông đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu và làm rõ thêm về tổ chức cung cấp dịch vụ định danh, xác thực AI phải chịu trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại nếu lỗi xác thực sai xuất phát từ lỗ hổng kỹ thuật hoặc sự cố hệ thống AI của đơn vị cung cấp, trừ trường hợp do lỗi cố ý hoặc gian lận thuộc về người sử dụng.
