Chiều 23/9, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Đây là dự án luật mới, do Bộ Công an được Chính phủ giao nhiệm vụ chủ trì soạn thảo.
Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Uỷ viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, sau gần 4 năm triển khai Nghị định số 59 và Nghị định số 69 của Chính phủ, quy định về định danh và xác thực điện tử bước đầu đã đạt được những kết quả quan trọng, từng bước hình thành nền tảng nhận diện số cho người dân, phục vụ quá trình chuyển đổi số quốc gia.
Tuy nhiên, qua thực tiễn tổ chức triển khai vẫn bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc chưa được giải quyết triệt để. Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm trên không gian mạng cho thấy tình trạng sử dụng thông tin giả mạo, mua bán, cho thuê tài khoản ngân hàng, ví điện tử, SIM thuê bao và tài khoản trên các nền tảng số vẫn diễn biến phức tạp. Trong khi đó, chưa có quy định về định danh đối với một số nền tảng số, nền tảng mạng xã hội có lượng người dùng lớn, đặc biệt là các nền tảng cung cấp dịch vụ xuyên biên giới, dẫn đến khó khăn trong xác thực danh tính người sử dụng, truy vết, xử lý vi phạm và phòng ngừa tội phạm.
Đồng thời, sự phát triển nhanh của công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đã làm xuất hiện các phương thức giả mạo danh tính bằng công nghệ Deepfake, Deepvoice và các hình thức giả mạo sinh trắc học khác với mức độ ngày càng tinh vi. Các quy định hiện hành chưa tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật, yêu cầu xác thực nâng cao và cơ chế quản lý rủi ro phù hợp đối với các phương thức giả mạo mới này.
Việc xây dựng cơ chế định danh thống nhất đối với các đối tượng là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm khả năng truy xuất, xác định trách nhiệm và kết nối dữ liệu giữa các ngành, lĩnh vực. Cần thiết phải ban hành các quy định thống nhất về định danh và xác thực điện tử làm cơ sở để pháp luật chuyên ngành áp dụng, triển khai thống nhất, đồng bộ...
Dự thảo luật xây dựng khuôn khổ pháp lý chung, thống nhất về định danh và xác thực điện tử, quy định các vấn đề có tính nguyên tắc về đối tượng, mô hình thực hiện hoạt động định danh điện tử; tạo lập, quản lý sử dụng danh tính điện tử và mã định danh; xác thực điện tử; dữ liệu; hệ thống và nền tảng định danh và xác thực điện tử; dịch vụ định danh, xác thực điện tử; liên thông, hợp tác quốc tế; quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân và quản lý nhà nước về định danh, xác thực điện tử...
Thẩm tra dự án luật, Thường trực Uỷ ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nhất trí với sự cần thiết ban hành luật nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các quan điểm, chủ trương của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, chuyển đổi số quốc gia, phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới tư duy lập pháp; đáp ứng nhu cầu thực tiễn, tạo nền tảng nhận diện số tin cậy phòng, chống tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến và thúc đẩy phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số.
Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát kỹ quy định về thu thập, lưu trữ, xác thực dữ liệu sinh trắc học để bảo đảm không xâm phạm quyền riêng tư; rà soát với các Hiệp định thương mại tự do về dòng chảy dữ liệu tự do và công nhận danh tính nước ngoài; đánh giá kỹ tính khả thi về hạ tầng công nghệ, tài chính và nguồn nhân lực khi áp dụng định danh đối với các thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất...
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tán thành sự cần thiết ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử và cho rằng, đây không còn là câu chuyện của căn cước hay đăng nhập dịch vụ công, mà đã trở thành hạ tầng tin cậy của nền kinh tế số. Mỗi giao dịch, tài sản, mỗi dòng dữ liệu đều phải dựa vào việc nhận diện đúng đối tượng. Dự thảo luật mở rộng định danh cá nhân sang hàng hoá, tài sản dữ liệu, địa điểm, sự kiện...; thiết lập nhiều mô hình, cấp độ xác thực; cho phép dịch vụ tư nhân tham gia, công nhận kết quả xác thực bên ngoài...
"Đây là một bước chuyển từ định danh con người sang hạ tầng, định danh của cả nền kinh tế. Vì vậy, điều quan trọng nhất là làm rõ giá trị pháp lý của mã định danh, kết quả xác thực và trách nhiệm khi xác thực sai", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Từ đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, phải phân biệt được định danh đối tượng với xác nhận quyền, trách nhiệm, tình trạng pháp lý của đối tượng đó. Mã định danh chỉ trả lời câu hỏi đối tượng nào được nói tới, không mặc nhiên xác nhận ai là chủ sở hữu, hàng hoá có đạt chuẩn hay là tài sản đủ điều kiện giao dịch. Cấp mã định danh cho một sản phẩm không thay thế chứng nhận, kết luận mã định danh cho một thửa đất, không xác nhận quyền sử dụng đất; mã định danh cho một tệp dữ liệu không làm phát sinh quyền sở hữu trí tuệ...
Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định nguyên tắc danh tính điện tử, mã định danh có giá trị xác định, phân biệt, liên kết đúng đối tượng; còn quyền sở hữu, trách nhiệm pháp lý, chất lượng, điều kiện giao dịch... tiếp tục được xác định theo pháp luật chuyên ngành.
Về đối tượng định danh điện tử, dự thảo quy định bao gồm: cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hoá, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; quyền sở hữu trí tuệ và quyền tài sản khác; tài sản số; di sản văn hoá phi vật thể, đối tượng phi vật chất khác; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian.
