Ngày 12/11, tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Quốc hội về lĩnh vực tài chính, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã phát biểu làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan đến huy động nguồn lực đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), sử dụng vốn ODA và giải ngân vốn đầu tư công.
Về huy động nguồn lực xã hội theo hình thức PPP, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc thu hút doanh nghiệp tham gia các dự án PPP, đặc biệt trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng giao thông.
Theo Phó Thủ tướng, đây là hình thức đã được nhiều nước phát triển áp dụng hiệu quả. Thông thường, các dự án được triển khai theo hai hình thức: Doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng, sau đó thu phí để hoàn vốn và hưởng lợi nhuận; hoặc Nhà nước đầu tư xây dựng rồi chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí theo hình thức O&M.
Tại Việt Nam, hình thức phổ biến hiện nay là doanh nghiệp đầu tư xây dựng và thu phí hoàn vốn, với thời gian khai thác thường khoảng 20 năm. Tại sao thời gian khoảng 20 năm? Phó Thủ tướng cho biết, các doanh nghiệp khi đầu tư đều vay vốn ngân hàng, trong khi ngân hàng chỉ cho vay khoảng 10-12 năm, do đó, các doanh nghiệp phải sử dụng vốn tự có của mình. Trong quá trình thu phí, Nhà nước sẽ bảo đảm quyền lợi và có sự chia sẻ với doanh nghiệp.
Phó Thủ tướng cho biết, theo quy định của Luật PPP, Nhà nước có thể hỗ trợ nhà đầu tư khoảng 50% tổng mức đầu tư, trong trường hợp đặc biệt có thể lên tới 70%, tùy thuộc đặc điểm và hiệu quả từng dự án.
Trước đây, khi doanh nghiệp phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư, nhiều dự án PPP gặp khó khăn về hiệu quả tài chính. "Tôi cho rằng với việc Nhà nước tham gia chia sẻ, hầu hết các dự án mới mà chúng tôi đánh giá đều rất hiệu quả", Phó Thủ tướng phát biểu.
Đối với hình thức O&M, Phó Thủ tướng cho biết Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang triển khai các công việc liên quan, dự kiến thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí một số dự án, đặc biệt là các đoạn tuyến trên cao tốc Bắc - Nam.
Phó Thủ tướng đánh giá hình thức này có thể thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp do hạn chế được những rủi ro liên quan đến giải phóng mặt bằng, thi công và biến động giá.
Đồng thời, pháp luật về PPP cũng đã có quy định về cơ chế chia sẻ khi doanh thu thực tế thấp hơn dự kiến và khả năng Nhà nước mua lại dự án trong một số trường hợp đặc biệt.
Liên quan đến huy động vốn ODA, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Việt Nam hiện không còn được tiếp cận các nguồn vốn ODA có điều kiện ưu đãi cao như trước, trong khi nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vẫn rất lớn.
Theo Phó Thủ tướng, dư địa huy động vốn của Việt Nam còn tương đối lớn khi các chỉ tiêu về nợ công, vay nước ngoài và nợ Chính phủ đều thấp hơn mức trần Quốc hội cho phép. Vì vậy, việc tiếp tục huy động ODA cùng các nguồn vốn khác là cần thiết, song phải tính toán kỹ hiệu quả sử dụng vốn.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu đánh giá đầy đủ chi phí vay, rà soát các điều kiện liên quan đến thi công, lựa chọn nhà thầu nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả của các khoản vay.
"Chúng ta cũng đã có chỉ đạo về việc đánh giá hiệu quả kinh tế của các dự án và chỉ tập trung vay vốn cho một số dự án đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội, kể cả hiệu quả tài chính. Chúng ta chỉ tập trung vào một số dự án lớn, chứ không dàn trải như trước đây", Phó Thủ tướng cho biết.
Làm rõ vấn đề tạm ứng vốn được một số đại biểu Quốc hội quan tâm, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắn cho biết, sau khi ký hợp đồng, việc tạm ứng khoảng 30% vốn cho các nhà thầu, nhất là tại các dự án lớn, nhằm tạo điều kiện mua nguyên vật liệu và chuẩn bị thi công là hoạt động bình thường. Đây là vấn đề hoàn toàn khách quan, bởi năm nay là năm đầu tiên của nhiệm kỳ 2026-2030.
Đối với một số khoản tồn đọng từ trước, Chính phủ đã có chỉ đạo quyết liệt nhằm bảo đảm giải ngân thực chất, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.
