Tháng 7, tháng cao điểm về du lịch ở Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng (PNKB). Chiều muộn, khi những đoàn khách du lịch cuối cùng ở PNKB lên xe về thành phố, chúng tôi bắt gặp những ánh mắt buồn bã của người dân bản địa nhìn theo. Họ là những người chụp ảnh dạo; những người chèo đò chở khách du lịch và cả những em bé bán tranh, ảnh, băng đĩa giới thiệu về PNKB. Sống trong lòng di sản PNKB, nhưng cái đói, cái nghèo vẫn bủa vây lấy họ bởi du lịch ở PNKB vẫn chưa thể "gà đẻ trứng vàng".
Dàn hàng ngang... cùng nghèo
Ngay sau khi PNKB được thế giới công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới, hàng ngàn khách du lịch đã đổ về đây để chiêm ngưỡng vẻ đẹp mê hồn của hang động mà tạo hóa ban tặng cho con người. Và công tác xã hội hoá du lịch ở PNKB cũng được đẩy nhanh cao độ, khi hàng trăm người dân xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch sống quanh khu vực PNKB đã vay mượn để đóng thuyền chở khách du lịch. Hiện ở PNKB đang có 309 thuyền du lịch. Để đóng mỗi chiếc thuyền, mỗi hộ gia đình đã phải bỏ ra gần 100 triệu đồng, đó là số tiền không nhỏ đối với mỗi hộ dân nơi đây. Song vì kế sinh nhai; vì tư tưởng "không chịu thua chị kém em" nên dù vất vả cũng vay mượn để đóng thuyền làm du lịch.
Do lượng thuyền quá nhiều, trong khi lượng khách có hạn nên chuyện không ít hộ dân phải gác mái chèo và xoay quanh trong nợ nần. Để được chèo thuyền chở khách vào hang động, các hộ có thuyền phải xếp hàng chờ lượt, nên nhiều hôm người dân chèo thuyền ra bãi đón khách nhưng vì khách ít không đến lượt mình nên lại phải chèo thuyền về. Trung bình mỗi năm một thuyền chở được 100 lượt khách, thu được từ 20 đến 25 triệu đồng chưa kể tiền phải chi trả cho bến bãi, xăng dầu... "Giờ thuyền bán cũng chẳng ai mua. Không chở khách thì cũng chẳng biết lấy gì trang trải cho cuộc sống”. Chị Hà, một người lái thuyền ở PNKB rầu rầu kể với tôi giữa sóng nước mênh mang.
Phong Nha - Kẻ Bàng luôn thu hút sự quan tâm của du khách. Ảnh: K.T.Lan.
Có lẽ không có bất kỳ một điểm du lịch nào ở nước ta lại có số lượng đông đảo người chụp ảnh dạo như ở PNKB. 410 người được cấp phép chụp ảnh ở PNKB. Mỗi khi có đoàn khách du lịch vào hang động, họ lại lên thuyền đi theo khách để mời chào chụp ảnh. Hiện hầu hết khách du lịch đều mang theo máy ảnh, nên để mời được một đoàn khách chụp vài ba tấm hình làm kỷ niệm đối với người chụp ảnh dạo hết sức khó khăn. Có lúc thợ chụp ảnh trong động PNKB còn đông hơn cả lượng du khách vào đây du lịch. Không có tay nghề, không được đào tạo bài bản nên không ít thợ ảnh chụp ảnh xong, khách không ưng ý nên không nhận ảnh. Mỗi tấm ảnh chỉ nhận 20 ngàn đồng, nhưng người thợ chụp ảnh phải nộp thuế môn bài, tiền lên thuyền... Nhà nhà sắm thuyền, người người sắm máy ảnh nên cung vượt quá cầu, vì vậy câu chuyện dàn hàng ngang để nghèo ở PNKB vẫn chưa dừng lại.
Để "gà đẻ trứng vàng"
Theo đánh giá của nhiều công ty lữ hành, cũng như các tạp chí du lịch có uy tín trên thế giới: quần thể hang động ở PNKB độc nhất vô nhị. Với vẻ đẹp của đá, thạch nhũ hơn 400 triệu năm tuổi, PNKB còn lưu giữ hàng ngàn loài động, thực vật, trong số đó có nhiều loài được ghi vào sách đỏ của thế giới. Với những giá trị riêng biệt không còn phải bàn cãi, lẽ ra PNKB đã trở thành điểm đến, thiên đường du lịch trong cẩm nang du lịch của du khách. Nhưng có một thực tế đáng buồn là rất ít du khách đến PNKB lần thứ hai. Bởi đơn giản, cơ sở hạ tầng, kết cấu du lịch, dịch vụ nơi đây còn hết sức hoang sơ.
Sau gần 10 năm PNKB trở thành di sản thiên nhiên thế giới, nhưng nơi đây vẫn chưa có một nhà hàng, một khách sạn xứng tầm để du khách ở lại. Vả lại, nếu du khách có ở lại qua đêm ở PNKB cũng chẳng biết đi đâu, làm gì bởi không khu mua sắm, không điểm vui chơi. Tất cả hệ thống nhà nghỉ, khách sạn, nhà hàng ở đây vẫn do người dân tự làm, manh mún. PNKB không có các dịch vụ du lịch, vì vậy không tạo được việc làm cho người dân sở tại và hệ quả là người dân địa phương vẫn phải chịu cảnh đói, nghèo ngay giữa lòng di sản.
Thiết nghĩ, để PNKB thực sự "gà đẻ trứng vàng", tỉnh Quảng Bình cần phối hợp với các Bộ, ngành liên quan ở Trung ương quy hoạch tổng thể, có phương án khoa học về phát triển du lịch nơi đây
