Siết chặt kiểm soát, chặn ma túy và hàng cấm qua đường hàng không

Nhận diện thủ đoạn, chủ động phòng ngừa từ sớm

Cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế, lưu lượng hàng hóa và hành khách qua đường hàng không tăng cao, hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn quản lý của Chi cục Hải quan khu vực I ghi nhận sự tăng trưởng trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, đi cùng với những thuận lợi trong giao thương là nguy cơ gia tăng các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.

Các đối tượng thường lợi dụng chính sách tạo thuận lợi trong hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt qua đường hàng không, bưu chính và chuyển phát nhanh, để thực hiện hành vi vi phạm. Những mặt hàng bị lợi dụng vận chuyển trái phép khá đa dạng, từ ma túy, động vật hoang dã đến hàng hóa có giá trị cao. Trong đó, trước sự chênh lệch giá vàng giữa thị trường trong nước và quốc tế, hoạt động buôn lậu vàng miếng, ngoại tệ có chiều hướng gia tăng trong hai năm gần đây.

Trên tuyến hàng không quốc tế qua Hà Nội, Cửa khẩu Sân bay quốc tế Nội Bài và hệ thống bưu chính, chuyển phát nhanh là những địa bàn trọng điểm được lực lượng Hải quan tập trung kiểm soát. Đối với tội phạm ma túy, các đường bay từ châu Âu như Đức, Hà Lan, Séc, Pháp về Việt Nam, sau đó hàng hóa tiếp tục được vận chuyển đi nước thứ ba, là một trong những tuyến được nhận diện có nguy cơ cao.

Đáng chú ý, phương thức cất giấu ma túy ngày càng khó phát hiện. Các đối tượng trà trộn ma túy tổng hợp như MDMA, ketamine, cần sa, ma túy đá trong kiện hàng quà biếu, bánh kẹo, thực phẩm chức năng, máy hút bụi, lon sữa, mỹ phẩm gửi qua đường bưu điện, chuyển phát nhanh; hoặc cất giấu trong vali, hành lý cá nhân của người nhập cảnh. Một số trường hợp còn sử dụng thông tin người nhận giả, địa chỉ ảo, thuê người nhận hộ nhằm xóa dấu vết khi bị phát hiện, ngụy trang ma túy dưới dạng tinh dầu thuốc lá điện tử, thực phẩm ăn uống.

Không chỉ ma túy, hoạt động buôn lậu động vật hoang dã và sản phẩm từ động vật hoang dã cũng tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp. Ngà voi, sừng tê giác, vảy tê tê và các sản phẩm chế tác từ xương, nanh động vật quý hiếm có nguồn gốc từ châu Phi, Nam Mỹ và một số nước Đông Nam Á bị các đối tượng tìm cách đưa qua đường hàng không.

Thủ đoạn thường được sử dụng là sơn đen, bọc giấy bạc, cất giấu trong các lô hàng gỗ, linh kiện máy móc hoặc hành lý ký gửi không xác định chủ sở hữu. Một số đối tượng khai báo sai tên hàng hóa, gian lận mã HS, mô tả hàng hóa để lợi dụng cơ chế phân luồng, né tránh việc kiểm tra thực tế của cơ quan Hải quan.

Trước những phương thức, thủ đoạn liên tục thay đổi, Chi cục Hải quan khu vực I chủ động triển khai công tác tuần tra, kiểm soát tại các địa bàn trọng điểm; tăng cường thu thập, xử lý thông tin, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ, kết hợp quản lý rủi ro để nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn vi phạm.

Tăng cường hợp tác, nâng cao hiệu quả đấu tranh

Theo ông Lê Quý Hoàng, Phó Đội trưởng Đội Kiểm soát Hải quan, tình hình buôn lậu, vận chuyển trái phép ma túy và động vật hoang dã trên tuyến quốc tế qua địa bàn quản lý của Chi cục Hải quan khu vực I tiếp tục diễn biến hết sức phức tạp, với nhiều thủ đoạn tinh vi, biến hóa liên tục. Trước thực tế đó, các Chi cục Hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu, đặc biệt là Đội Kiểm soát Hải quan, đã chủ động triển khai đồng bộ, quyết liệt nhiều biện pháp nghiệp vụ và đạt được những kết quả quan trọng.

Một trong những giải pháp trọng tâm là chủ động quản lý rủi ro, tăng cường thu thập thông tin và phân tích dữ liệu để nhận diện sớm các lô hàng có dấu hiệu nghi vấn. Lực lượng Hải quan đẩy mạnh soi chiếu trước đối với hành lý, hàng hóa xuất nhập khẩu, hàng chuyển phát nhanh quốc tế trên các tuyến bay có nguy cơ cao từ châu Âu, châu Phi; khai thác các phần mềm, hệ thống quản lý dữ liệu của ngành để cảnh báo sớm, khoanh vùng đối tượng, lô hàng trọng điểm.

Cùng với đó, việc ứng dụng trang thiết bị kỹ thuật được chú trọng, từ máy soi container, máy soi hành lý thế hệ mới đến thiết bị phát hiện ma túy chuyên dụng và chó nghiệp vụ tại sân bay Nội Bài, các kho hàng chuyển phát nhanh. Sự kết hợp giữa công nghệ, thông tin nghiệp vụ và kinh nghiệm của cán bộ kiểm soát góp phần nâng cao khả năng phát hiện những phương thức cất giấu, ngụy trang ngày càng tinh vi.

Trong đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia, phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế là yêu cầu quan trọng. Chi cục Hải quan khu vực I tăng cường phối hợp với Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an), Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Công an TP Hà Nội) và các lực lượng Hải quan khu vực khác để mở rộng điều tra, truy xét, làm rõ các đường dây, đối tượng cầm đầu, không chỉ dừng lại ở việc phát hiện, bắt giữ các vụ việc riêng lẻ.

Thực tiễn cho thấy, những đường dây buôn bán, vận chuyển trái phép ma túy, động vật hoang dã qua biên giới thường có sự tham gia của nhiều đối tượng, hoạt động trên nhiều địa bàn, quốc gia. Vì vậy, trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực thực thi pháp luật giữa lực lượng Hải quan các nước có ý nghĩa thiết thực.

Những năm qua, Chi cục Hải quan khu vực I, trước đây là Cục Hải quan TP Hà Nội, đã tham gia các chiến dịch hợp tác quốc tế về chống buôn lậu, tiêu biểu là Chiến dịch Con rồng Mê Kông do Hải quan Trung Quốc và Hải quan Việt Nam sáng lập, với mục tiêu đấu tranh chống buôn bán, vận chuyển trái phép ma túy, động thực vật hoang dã tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Trải qua 7 giai đoạn, chiến dịch đã trở thành cầu nối giữa lực lượng Hải quan các nước, góp phần nâng cao hiệu quả chia sẻ thông tin tình báo, điều tra, phá án và tăng cường năng lực đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia. Tại Hội nghị tổng kết Chiến dịch Con rồng Mê Kông 7 tổ chức ở Khánh Hòa trong hai ngày 18 và 19/11/2025, Hải quan Việt Nam cùng đại diện 15 quốc gia và các tổ chức quốc tế đã tham gia trao đổi, đánh giá kết quả hợp tác.

Đặc biệt, trong khuôn khổ Chiến dịch Con rồng Mê Kông VIII, từ ngày 15/4 đến 15/9/2026, Chi cục Hải quan khu vực I đã phát hiện, bắt giữ 1 vụ liên quan đến sản phẩm động vật hoang dã và 2 vụ ma túy.

Tính từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã phát hiện, bắt giữ 12 vụ ma túy, thu giữ 120kg ma túy các loại và phối hợp bắt giữ 14 đối tượng. Trước đó, trong giai đoạn 2023-2025, đơn vị bắt giữ 138 vụ vận chuyển trái phép chất ma túy, với 112 đối tượng, thu giữ 2.039kg ma túy các loại; đồng thời phát hiện, bắt giữ 120 vụ buôn lậu, gian lận thương mại, tang vật gồm vàng miếng, ngoại tệ, động vật hoang dã như sừng tê giác, ngà voi và các hàng hóa cấm nhập khẩu khác.

Những kết quả trên góp phần khẳng định tinh thần chủ động, quyết liệt của lực lượng Hải quan trong kiểm soát địa bàn, ngăn chặn nguy cơ hình thành điểm nóng hoặc địa bàn trung chuyển ma túy, động vật hoang dã quốc tế.

Tuy nhiên, trước dự báo tình hình buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa xuyên biên giới tiếp tục diễn biến khó lường, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao hơn nữa hiệu quả phối hợp, chủ động thích ứng với phương thức hoạt động mới của tội phạm.

Ông Lê Quý Hoàng, Phó Đội trưởng Đội Kiểm soát Hải quan, Chi cục Hải quan khu vực I cho rằng, cần tiếp tục nâng cao hiệu quả trao đổi thông tin nghiệp vụ, chia sẻ thông tin tình báo, hỗ trợ xác minh và điều tra chống buôn lậu giữa lực lượng Hải quan các nước trên tất cả các tuyến. Đồng thời, duy trì hoạt động trao đổi đoàn công tác, chia sẻ kinh nghiệm trong giám sát hàng hóa, sử dụng thiết bị soi chiếu hiện đại, nhận diện ma túy, hàng cấm và các phương thức, thủ đoạn mới.

Bên cạnh đó, việc nghiên cứu xây dựng, triển khai các chuyên án chung, phối hợp điều tra những đường dây buôn lậu ma túy xuyên quốc gia, buôn bán động vật hoang dã, vàng, ngoại tệ, hàng tiêu dùng số lượng lớn và các hành vi gian lận thương mại cũng là giải pháp cần được quan tâm.

Cùng với việc tăng cường hợp tác quốc tế, Chi cục Hải quan khu vực I chú trọng cử cán bộ tham gia các hội nghị, chương trình tập huấn của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) và Hải quan các nước, từng bước nâng cao năng lực chuyên môn, khả năng ứng dụng công nghệ, xử lý tình huống nghiệp vụ.

Từ kiểm soát chặt chẽ tại cửa khẩu đến phối hợp truy xét các đường dây phía sau, việc triển khai đồng bộ các giải pháp đang góp phần tạo thế chủ động trong phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép ma túy và hàng cấm qua đường hàng không, bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động xuất nhập khẩu và giao thương quốc tế.