Từ “có điện mặt trời” đến sử dụng điện hiệu quả
Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ là nguồn điện được tạo ra từ các tấm quang điện lắp đặt trên mái hoặc bề mặt bao che của công trình, sau đó ưu tiên phục vụ trực tiếp nhu cầu sử dụng điện của chính công trình. Với cách thức này, điện được sản xuất ngay tại nơi tiêu thụ, giúp giảm lượng điện phải mua từ lưới và chủ động một phần nguồn điện phục vụ sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh.
Điểm đáng lưu ý là hiệu quả của hệ thống không đơn thuần phụ thuộc vào số lượng tấm pin hay công suất càng lớn càng tốt. EVNHANOI khuyến nghị khách hàng nên bắt đầu từ việc xem xét dữ liệu sử dụng điện trong 6–12 tháng, xác định lượng điện tiêu thụ và đặc biệt là thời điểm sử dụng điện trong ngày. Đây là cơ sở để tính toán công suất hệ thống phù hợp, tránh tình trạng đầu tư quá lớn so với nhu cầu thực tế, trong khi nếu công suất quá nhỏ lại chưa khai thác hết tiềm năng của mái nhà.
Với các hộ gia đình, những công trình sử dụng nhiều điện vào ban ngày sẽ có điều kiện thuận lợi để khai thác nguồn điện mặt trời ngay khi hệ thống phát điện. Tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, lợi thế này càng rõ hơn khi nhiều thiết bị điện vận hành liên tục trong thời gian ban ngày. Khi điện mặt trời được tạo ra và sử dụng trực tiếp cho các phụ tải đang hoạt động, hiệu quả của mô hình tự sản xuất – tự tiêu thụ sẽ được phát huy tốt hơn.
Thực tế tại Trung tâm thương mại AEON mall Hà Đông cho thấy nguồn điện mặt trời có thể trở thành một phần hỗ trợ thiết thực cho hoạt động của các thiết bị điện tại những công trình có nhu cầu tiêu thụ lớn. Hệ thống điều hòa tại trung tâm là một trong những nhóm thiết bị sử dụng nhiều điện và cần được vận hành ổn định trong suốt thời gian hoạt động.
Ông Phạm Văn Tiến - đại diện Trung tâm thương mại AEON mall Hà Đông cho biết hệ thống điện mặt trời đã hỗ trợ đáng kể cho quá trình vận hành các thiết bị điện của trung tâm, đặc biệt là hệ thống điều hòa. Theo ông, nguồn điện mặt trời giúp hệ thống điều hòa duy trì hoạt động xuyên suốt, đồng thời góp phần giảm áp lực sử dụng điện từ lưới điện. Với tổng mức tiêu thụ điện của trung tâm hơn 26 triệu kWh mỗi năm, điện mặt trời hiện đóng góp khoảng 7–10% tổng lượng điện tiêu thụ, qua đó hỗ trợ trung tâm chủ động hơn trong việc đáp ứng nhu cầu điện cho các hoạt động vận hành.
Đây cũng là một trong những nguyên tắc quan trọng của điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ: điện tạo ra đến đâu, khai thác trực tiếp cho nhu cầu sử dụng đến đó. EVNHANOI cũng nhấn mạnh việc ưu tiên tự sử dụng nguồn điện tại chỗ; với những công trình có nhu cầu sử dụng điện vào buổi tối hoặc có sự chênh lệch lớn giữa thời điểm phát điện và thời điểm tiêu thụ, khách hàng có thể cân nhắc thêm hệ thống lưu trữ điện BESS.
Đúng công suất, đúng nhu cầu, an toàn trong vận hành
Một trong những vấn đề khách hàng thường quan tâm khi đầu tư điện mặt trời mái nhà là nên lắp đặt hệ thống có công suất bao nhiêu. Theo EVNHANOI, thay vì bắt đầu bằng câu hỏi “mái nhà lắp được bao nhiêu kWp”, khách hàng nên xác định trước công trình đang sử dụng bao nhiêu điện và sử dụng chủ yếu vào thời điểm nào.
Các mức công suất như 3 kWp, 5 kWp đối với hộ gia đình hay 10–20 kWp đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ chỉ mang tính tham khảo. Công suất tối ưu cần được xác định dựa trên dữ liệu tiêu thụ điện thực tế, điều kiện mái và mục tiêu sử dụng của từng công trình.
Bên cạnh việc lựa chọn công suất, điều kiện mái cũng cần được khảo sát kỹ. Diện tích, hướng mái, mức độ che bóng, độ chắc chắn của kết cấu và khả năng chịu tải đều có ảnh hưởng đến hiệu quả cũng như an toàn của hệ thống. Tài liệu hướng dẫn của EVNHANOI khuyến nghị ưu tiên những khu vực mái có điều kiện đón nắng tốt, đồng thời phải bảo đảm kết cấu công trình và các yêu cầu về an toàn điện, phòng chống cháy nổ.
Đối với hệ thống đấu nối với lưới điện quốc gia tại cấp hạ áp, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm gửi thông báo đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi lắp đặt theo quy định; trường hợp công suất inverter dưới 1 kW thì không thuộc diện phải thực hiện thông báo. Sau 10 ngày làm việc kể từ ngày gửi thông báo mà không nhận được ý kiến phản hồi, tổ chức, cá nhân được phép lắp đặt theo nội dung đã thông báo và quy định pháp luật liên quan.
Đặc biệt, khách hàng không nên chỉ quan tâm đến sản lượng điện hay mức tiết kiệm dự kiến mà bỏ qua yêu cầu an toàn trong suốt vòng đời hệ thống. Việc lựa chọn thiết bị có nguồn gốc rõ ràng, đơn vị tư vấn, khảo sát và thi công có kinh nghiệm; bảo đảm hệ thống bảo vệ, chống sét, tiếp địa, kết cấu mái và các yêu cầu phòng cháy, chữa cháy là những yếu tố cần được đặt lên hàng đầu. EVNHANOI nhấn mạnh rằng hiệu quả kinh tế chỉ có ý nghĩa khi hệ thống được vận hành an toàn, ổn định và lâu dài.
Điện mặt trời mái nhà vì thế không chỉ là câu chuyện lắp thêm những tấm pin trên mái. Hiểu đúng về cách nguồn điện được tạo ra, xác định đúng nhu cầu sử dụng, ưu tiên tiêu thụ tại chỗ và tuân thủ các yêu cầu về kỹ thuật, an toàn sẽ giúp mỗi công trình khai thác hiệu quả hơn nguồn năng lượng từ ánh nắng, đồng thời góp phần sử dụng điện tiết kiệm, chủ động và bền vững.
