Phát biểu khai mạc tọa đàm, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, Bộ Tư pháp Lê Vệ Quốc nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.
Cục trưởng Cục Đăng ký biện pháp bảo đảm và Bồi thường nhà nước Lê Vệ Quốc phát biểu khai mạc tọa đàm.
Cục trưởng Lê Vệ Quốc nêu rõ, Bộ luật Dân sự (BLDS) tạo lập nền tảng pháp lý cơ bản cho việc vận hành quan hệ pháp luật bảo đảm thực hiện nghĩa vụ với cấu trúc truyền thống, bên cạnh đó, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ còn được quy định tản mạn tại các luật chuyên ngành. Ngoài văn bản luật, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ còn được quy định tại văn bản dưới luật với hai trụ cột chính là Nghị định số 21/2021/NĐ-CP về việc quy định thi hành BLDS về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và Nghị định số 99/2022/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký biện pháp bảo đảm. Việc nghiên cứu xây dựng luật riêng cần được đặt trong mối quan hệ với BLDS và hệ thống pháp luật hiện hành, trên cơ sở tham vấn ý kiến chuyên gia và những người làm thực tiễn.
Báo cáo đề dẫn tại tọa đàm, đại diện Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước cho biết, sự phát triển kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ phát sinh những vấn đề thực tiễn - pháp lý mới như tài sản số, tài sản hình thành từ hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo… cần mô hình luật điều chỉnh phù hợp theo hướng năng động, cởi mở hơn do tính ổn định trong điều chỉnh quan hệ dân sự truyền thống của BLDS không đáp ứng đầy đủ; thiết chế đăng ký biện pháp bảo đảm đang dần khẳng định vai trò là công cụ pháp lý bảo chứng cho sự an toàn, minh bạch về tài sản, giao dịch,tuy nhiên, hệ thống cơ quan đăng ký hiện đang xây dựng theo mô hình phân tán theo từng loại hình tài sản, chưa có sự kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống cơ quan đăng ký và giữa hệ thống cơ quan đăng ký với các thiết chế liên quan.
Do đó, việc nghiên cứu, xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm tập trung vào các định hướng lớn như bảo đảm để cụ thể hóa những quy định có tính chất nền tảng về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong BLDS và điều chỉnh những vấn đề pháp lý đặc thù mà với vai trò luật chung, BLDS không điều chỉnh, trọng tâm là những vấn đề pháp lý mới như tài sản bảo đảm phi truyền thống, những giao dịch bảo đảm phi truyền thống, việc xác lập, thực hiện giao dịch bảo đảm theo phương thức phi truyền thống dựa trên nền tảng số, xây dựng mô hình cơ quan đăng ký phù hợp gắn với phát triển kinh tế số, kinh tế dữ liệu…
Hoàn thiện cơ sở pháp lý để bao quát điều chỉnh việc dùng các dạng thức tài sản mới (quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, dữ liệu…) để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ; xác lập giao dịch bảo đảm, xác lập hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm với người thứ ba; xử lý tài sản bảo đảm và xác định quyền ưu tiên…
Các đại biểu thảo luận tại tọa đàm.
TS. Chu Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý khẳng định trong nền kinh tế thị trường, pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ có vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa tài sản thành nguồn lực cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng; củng cố niềm tin của các chủ thể khi xác lập giao dịch; đồng thời phân bổ rủi ro giữa bên có nghĩa vụ, bên nhận bảo đảm và người thứ ba có liên quan. Một khuôn khổ pháp luật về bảo đảm minh bạch, có khả năng dự đoán và thực thi hiệu quả không chỉ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên mà còn góp phần giảm chi phí giao dịch, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng và nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh.
Do đó, trong quá trình nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật, TS. Chu Thị Hoa cho rằng cần làm rõ phạm vi điều chỉnh, mối quan hệ với BLDS và pháp luật chuyên ngành; chuẩn hóa nguyên tắc về tài sản được dùng để bảo đảm theo hướng tiêu chí chung (hợp pháp, xác định được, định giá được, xử lý được) và cách tiếp cận mở có điều kiện thay cho danh mục khép kín; làm rõ tiêu chí xác định thứ tự giữa các bên cùng nhận bảo đảm và giữa bên nhận bảo đảm với các chủ thể có lợi ích khác trên cùng tài sản, như Nhà nước khi bên bảo đảm nợ thuế, người lao động khi doanh nghiệp giải thể, phá sản; cơ chế bảo vệ quyền của chủ thể tham gia xử lý nợ…
Các ý kiến tham luận tại tọa đàm cũng nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng luật riêng theo hướng đồng bộ, có tính kế thừa và phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời nghiên cứu tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, nhất là cách tiếp cận theo chức năng của giao dịch bảo đảm. Các đại biểu đề xuất thống nhất pháp luật và cách tiếp cận chức năng đối với giao dịch bảo đảm; xây dựng hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm điện tử, công khai thông tin và quy tắc xác định thứ tự ưu tiên; hoàn thiện thể chế về quyền ưu tiên, xử lý tài sản bảo đảm và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan…
