Chủ động ứng phó nguy cơ mất an toàn dữ liệu
Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026 tại TP Hồ Chí Minh, chiều 27/10, phiên chuyên đề “An toàn dữ liệu và an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử” tập trung trao đổi về nguy cơ an ninh mạng từ điện toán lượng tử, kinh nghiệm quốc tế trong chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử và định hướng triển khai thí điểm tại Việt Nam.
Tại phiên chuyên đề, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Quốc Cường, Thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, Ban Nghiên cứu Phát triển TP Hồ Chí Minh, cho biết trong thời gian vừa qua TP Hồ Chí Minh đã tổ chức một loạt các hội thảo khoa học kết nối trực tiếp với cộng đồng học giả và các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới để thảo luận nhiều về tiềm năng tính toán, mô phỏng và phát triển hạ tầng của công nghệ lượng tử cũng như xây dựng hệ sinh thái lượng tử tại thành phố Hồ Chí Minh.
Ông nhấn mạnh vào yêu cầu cốt lõi mang tính sống còn đối với sự phát triển bền vững của các đô thị toàn cầu: bảo đảm chủ quyền số và an toàn hệ thống trước bước ngoặt lượng tử.
Theo PGS.TS Lê Quốc Cường, TP Hồ Chí Minh xác định công nghệ lượng tử là một trong những công nghệ lõi mang tính chiến lược cần ưu tiên đầu tư nhằm nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.
TP Hồ Chí Minh đang định hình mô hình Siêu đô thị (Megacity) với quy mô trên 14 triệu dân, giữ vai trò trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo của cả nước. Một đô thị siêu kết nối vận hành dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) hướng tới nền kinh tế số - kinh tế tuần hoàn đặt ra yêu cầu tuyệt đối về an toàn hệ thống.
Tuy nhiên, thành phố cũng đang đứng trước một nguy cơ hiện hữu: Kịch bản Q-Day. Khi máy tính lượng tử đủ mạnh ra đời, mọi thuật toán mã hóa cổ điển hiện đang bảo vệ hệ thống tài chính, ngân hàng, dịch vụ công và hạ tầng số trọng yếu sẽ đứng trước nguy cơ bị bẻ khóa hoàn toàn.
PGS.TS Lê Quốc Cường cho rằng thực trạng "thu thập dữ liệu ngay, giải mã sau” đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Điều này có nghĩa là các dữ liệu nhạy cảm về an ninh, quốc phòng, hành chính công, y tế, giao thông, năng lượng... và đặc biệt là hệ thống giao dịch của hệ thống ngân hàng, Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP Hồ Chí Minh đã và đang có nguy cơ bị lưu trữ để chờ giải mã. Do đó, việc chuyển đổi sang Mật mã Hậu lượng tử (PQC) không còn là một lựa chọn lý thuyết cho tương lai, mà đã trở thành nhiệm vụ sống còn để bảo vệ chủ quyền số quốc gia và an toàn đô thị.
Lượng tử là một trong những công nghệ chiến lược mà Việt Nam đang ưu tiên thúc đẩy. Luật Phát triển đô thị 2026 (chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10/2026) khi đặt cạnh các cơ chế đặc thù đã có của TP Hồ Chí Minh đã tạo ra các "không gian phát triển mới" về cả hạ tầng kỹ thuật lẫn khung pháp lý.
Xây dựng lộ trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử
TP Hồ Chí Minh cần xác định thời điểm, thứ tự ưu tiên và cách tiếp cận để chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử dựa trên mức độ quan trọng của dữ liệu, hệ thống và hạ tầng; xác định các ngành và hệ thống phù hợp nhất để các cực tăng trưởng mới thí điểm quá trình chuyển đổi; xác định các năng lực cần thiết cho một lộ trình chuyển đổi theo giai đoạn, chủ động và ít gián đoạn.
Tiến sĩ Tony Tran, Trưởng bộ phận Chính sách TOTM Labs, chuyên gia Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP Hồ Chí Minh (HCMC C4IR), điều phối phiên thảo luận “An toàn dữ liệu và an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử”.
Để đạt các mục tiêu đó, từ góc độ tham mưu chiến lược của Ban Nghiên cứu Phát triển thành phố, PGS.TS Lê Quốc Cường đề xuất bốn nhóm vấn đề trọng tâm gồm cơ chế thử nghiệm chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, thương mại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.
Trước hết, TP Hồ Chí Minh cần nghiên cứu cơ chế thử nghiệm (Sandbox) có kiểm soát đối với công nghệ mã hóa kháng lượng tử, truyền thông lượng tử, tạo điều kiện ứng dụng giải pháp mới nhưng vẫn bảo đảm an toàn thông tin. Đồng thời, thành phố cần xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật cho hạ tầng số, chú trọng khả năng nâng cấp, thay thế thuật toán mật mã mà không phải đầu tư lại toàn bộ hệ thống.
Ông Priyesh Panchmatia, Giám đốc Tư vấn Giải pháp Công ty i-Sprint Innovations, phát biểu tại phiên thảo luận.
“Chúng ta nên tận dụng không gian phát triển mới từ Trung ương và Luật Phát triển đô thị 2026 để xây dựng cơ chế Sandbox cho công nghệ mã hóa kháng lượng tử và truyền thông lượng tử như thế nào? Liệu có thể thí điểm các giải pháp bảo mật PQC tại khu vực Đô thị sáng tạo hay không?”, PGS.TS Lê Quốc Cường đặt vấn đề.
Một nhiệm vụ quan trọng tiếp theo là kiểm toán, đánh giá hiện trạng an toàn dữ liệu tại những lĩnh vực trọng yếu, trước hết là tài chính, ngân hàng và hành chính công, xác định thứ tự ưu tiên và xây dựng phương án chuyển đổi phù hợp theo từng giai đoạn.
Đại biểu, chuyên gia tham quan các gian hàng tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026.
Bên cạnh đó, PGS.TS Lê Quốc Cường đề xuất hoàn thiện cơ chế sở hữu trí tuệ, thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu. Thành phố cũng cần có chính sách thu hút chuyên gia trình độ cao trong lĩnh vực mật mã, an toàn thông tin, gắn đào tạo nhân lực với hợp tác nghiên cứu quốc tế.
Tiến sĩ Stephen Oh, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Công nghệ Công ty Korea Quantum Computing, Hàn Quốc, cùng đại diện doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước cũng đưa ra các nội dung trao đổi tập trung vào mức độ sẵn sàng của công nghệ, lựa chọn hệ thống ưu tiên thí điểm và định hướng chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử tại Việt Nam.
PGS.TS Lê Quốc Cường nhấn mạnh, hệ sinh thái lượng tử của TP Hồ Chí Minh cần được thiết kế theo mô hình "Ba nhà mở rộng" bao gồm Chính quyền, Viện nghiên cứu - Trường đại học, Doanh nghiệp và các đối tác quốc tế. Trong đó, chính quyền giữ vai trò kiến tạo chính sách, cơ sở nghiên cứu phát triển công nghệ, doanh nghiệp thúc đẩy ứng dụng, còn hợp tác quốc tế hỗ trợ chuyển giao tri thức.
Về lộ trình hành động trước mắt, chúng ta cần tuân thủ nguyên tắc linh hoạt mật mã, thiết kế hệ thống có cấu trúc mở để sẵn sàng nâng cấp thuật toán PQC ngay khi các tiêu chuẩn quốc tế được ban hành chính thức. Đồng thời, cần tiến hành kiểm toán ngay hiện trạng an toàn dữ liệu tại các lĩnh vực trọng yếu như tài chính - ngân hàng và hệ thống hành chính công.
Việc chủ động chuẩn bị năng lực bảo vệ dữ liệu, lựa chọn lĩnh vực ưu tiên và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp sẽ giúp TP Hồ Chí Minh nâng cao khả năng thích ứng trước những thách thức công nghệ mới, tạo nền tảng phát triển kinh tế số an toàn, bền vững.
