Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Vinh Hiển đã khẳng định, những thay đổi về cách kiểm tra, đánh giá môn ngữ văn sẽ được bắt đầu thực hiện từ kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay.
Để học sinh không rập khuôn theo bài văn mẫu
Hội thảo này không nằm ngoài lộ trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, và việc Bộ GD&ĐT chọn môn ngữ văn là môn học đầu tiên để đổi mới cách kiểm tra, đánh giá cho thấy tầm quan trọng của môn văn, vốn được xem là môn học có vị thế đặc biệt trong nhà trường phổ thông. Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển nhìn nhận, nhìn một cách tổng quát và qua phản ánh của những người trực tiếp giảng dạy, hiện nhiều học sinh vẫn phải học theo bài văn mẫu, dùng văn mẫu viết văn thật để trả bài cho thầy cô; nhiều ý kiến nói rằng, môn văn vẫn dạy theo cách cũ, đánh giá cũ và đề thi môn văn thời gian qua đã có một số đề mở, nhưng chưa thực sự mở, đề mở nhưng đáp án vẫn “đóng”.
Theo PGS.TS Bùi Mạnh Hùng, ĐH Sư phạm TP Hồ Chí Minh thì đáng buồn là lâu nay, việc đánh giá chỉ nhằm vào mục tiêu cho điểm để xếp loại, khen thưởng, tuyển chọn, không quan tâm đến việc hiểu học sinh. Nhiều thầy cô chỉ chú trọng đánh giá kỹ năng viết của học sinh; ngữ liệu được dùng trong các bài kiểm tra và bài thi để đánh giá kết quả dạy học rất nghèo nàn, chủ yếu là những văn bản đã có trong sách giáo khoa... Gần đây thì đề thi văn có chuyển biến, đó là việc tăng thêm tỉ lệ đề thi nghị luận xã hội, làm cho nội dung đánh giá đa dạng hơn. Tuy vậy, về căn bản thì tình trạng học sinh tập trung học luyện thi những tác phẩm quen thuộc vẫn chưa thay đổi. Người học hoàn toàn không có cơ hội để tự đánh giá mình và đánh giá lẫn nhau.
Còn theo PGS.TS Đỗ Ngọc Thống, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Trung học, Bộ GD&ĐT thì nhiều giáo viên khi chấm bài môn văn, thường tìm ý theo đáp án để cho điểm; chưa chú ý logic, mạch kiến thức trong quá trình lập luận của học sinh. Giáo viên chưa tôn trọng hoặc lúng túng đánh giá chưa đúng mức những sáng tạo riêng, thiên hướng và năng khiếu ngữ văn của học sinh.
Đề mở cần một đáp án mở và kỹ năng chấm bài linh hoạt
Có rất nhiều giải pháp được đề xuất để môn văn không còn là nỗi ám ảnh của không ít học sinh, để việc học văn thực sự là nhu cầu tự thân tình cảm, cảm xúc, trong đó Bộ GD&ĐT sẽ nghiên cứu cơ sở lý luận và triển khai việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn học này theo hướng phát triển năng lực người học. Và một trong những giải pháp cơ bản là sẽ thay đổi mạnh mẽ cách ra đề thi văn, đề văn sẽ thực sự mở, đề thay đổi thì cách dạy, cách học cũng thay đổi.
Theo TS Nguyễn Thị Hồng Vân, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam thì một đề văn mở chắc chắn không chấp nhận lối học thuộc lòng, phụ thuộc vào các bài văn tủ, bài văn mẫu mà nguyên nhân là do tâm lý thi gì học nấy. Để học sinh có thể viết được bài văn theo hướng đề mở, giáo viên cần gắn tác phẩm văn học với đời sống xã hội cũng như không gian sống của văn bản, để giúp học sinh có thể thể hiện được những trải nghiệm cá nhân trong tiếp cận văn bản.
Nhà giáo Trần Kim Chung, Sở GD&ĐT Phú Thọ cho rằng, đề văn mở là phải mở tính liên môn và tích hợp kiến thức để hạn chế thấp nhất tình trạng học lệch, học tủ của nhiều học sinh, nhưng tích hợp phải tự nhiên, tránh khiên cưỡng, cứng nhắc; thêm nữa phải mở về tư tưởng và phẩm chất người học, nghĩa là người học sẽ được thể hiện tư tưởng của mình một cách trung thực, rõ nét nhất. Đồng thời không được gò bó, bắt buộc học sinh trình bày, biểu đạt một cách cứng nhắc.
PGS.TS Nguyễn Trí chia sẻ, để có thể tiếp cận cách làm bài văn mở của học trò, người thầy cần phải có tấm lòng và tình cảm với học trò để cùng chia sẻ, thấu hiểu với suy nghĩ của các em. Việc chấm đề văn mở, theo PGS.TS Nguyễn Trí đòi hỏi phải có hướng dẫn chấm chuẩn, trong đó tiếp nhận nhiều cách cảm thụ khác nhau, nhất là những bài viết độc đáo, khác với đáp án.
Chung quan điểm, TS Trần Văn Toàn, ĐH Sư phạm Hà Nội cho rằng, nếu đã đổi mới khâu ra đề, cần có những đổi mới trong cả cách chấm. Có thể năm đầu tiên kết quả không cao, nhưng khẳng định đây là hướng đi đúng, cần kiên định làm để học sinh có thể phát huy được năng lực, sở trường của mình, nâng cao chất lượng học tập môn văn trong trường phổ thông…