Chập điện, toàn bộ chợ cháy rụi
Chợ Nghệ nằm ở trung tâm thị xã Sơn Tây, Hà Nội, được đưa vào sử dụng từ năm 1985 với tổng diện tích 12.319m2. Cuối năm 2005, chợ đã có 835 hộ kinh doanh, trong đó có 642 hộ có tên trong sổ bộ thuế.
Theo quy định tại Nghị định số 02 ngày 14/1/2003 của Chính phủ, chợ Nghệ được xếp là chợ loại 2, Ban quản lý chợ là đơn vị hành chính sự nghiệp có thu, tự trang trải các chi phí, có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước do UBND thị xã Sơn Tây trực tiếp quản lý về đầu tư xây dựng chợ và thực hiện chức năng quản lý nhà nước về chợ.
Năm 1996, khu ngoài trời của chợ Nghệ được xây dựng lại và đưa vào sử dụng. Ông Hồ Tuấn Vũ là Trưởng ban quản lý chợ Nghệ đã phê duyệt đồng ý đơn xin mắc điện của các hộ và chỉ đạo thợ điện là Nguyễn Hoàng Giang và Hoàng Văn Châu mắc điện cho các hộ kinh doanh, nguồn điện lấy từ khu chợ chính là nhà tôn A, B, C và D.
Do không có sơ đồ thiết kế hệ thống điện khu ngoài trời chợ Nghệ được cấp có thẩm quyền phê duyệt nên Nguyễn Hoàng Giang và Hoàng Văn Châu dựa vào kinh nghiệm của bản thân về việc đấu nối điện, nhu cầu mắc điện của các hộ để đặt ra tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu các hộ tự mua dây dẫn điện và các thiết bị mắc điện.
Tính đến năm 2004, Giang và Châu đã trực tiếp mắc điện cho 150 hộ kinh doanh ở khu vực ngoài trời chợ Nghệ, trong đó có hộ kinh doanh của chị Lê Hồng Mai có 5 quầy hàng kinh doanh quần áo may sẵn được Giang và Châu mắc điện chung ở cùng một bảng điện.
Từ tháng 4/2005, ông Hồ Tuấn Vũ nghỉ hưu, mọi hoạt động quản lý điều hành giao cho Vũ Tản Hồng thực hiện. Ngày 23/6/2005, Vũ Tản Hồng được bổ nhiệm là Trưởng ban Quản lý chợ Nghệ. Dù biết rõ khu ngoài trời của chợ không có sơ đồ thiết kế hệ thống điện được cấp có thẩm quyền phê duyệt là không đảm bảo an toàn phòng chống cháy nổ, nhưng Hồng vẫn cho tiếp tục ký hợp đồng mua bán điện và cho các hộ tiếp tục sử dụng điện.
Hậu quả là khoảng 6h15' ngày 18/12/2005 đã xảy ra chập điện và dẫn đến cháy tại quầy hàng bán quần áo may sẵn của chị Lê Hồng Mai. Ngay sau đó, đám cháy lan rộng và cháy sang cả khu chợ chính của chợ Nghệ. Lực lượng PCCC của chợ Nghệ, Công an thị xã Sơn Tây và Công an tỉnh Hà Tây (cũ) đã tập trung chữa cháy, nhưng do đám cháy quá lớn nên đến 11h trưa cùng ngày mới dập tắt được.
Vụ cháy nghiêm trọng khiến toàn bộ khu chợ chính bị cháy hoàn toàn. Tại thời điểm cháy chợ có tổng số 835 quầy hàng đang kinh doanh. Cơ quan điều tra đã xác minh và ghi lời khai 631 người bị hại là chủ của 815 quầy hàng. Còn lại 20 quầy hàng không xác minh được tên, địa chỉ của chủ quầy hàng. Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự của thị xã Sơn Tây đã xác định thiệt hại về tài sản của Nhà nước là 521 triệu đồng, tài sản bị thiệt hại của 519 quầy hàng có thông tin từ thuế là 3,5 tỷ đồng…
Gian nan hành trình tố tụng
Sau hơn 3 năm điều tra, truy tố, ngày 5 và 6/1/2009, TAND TP Sơn Tây (nay là thị xã Sơn Tây) đã mở phiên tòa sơ thẩm xét xử 3 bị cáo Vũ Tản Hồng, Nguyễn Hoàng Giang và Hoàng Văn Châu về tội vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy (PCCC) theo Điều 240 Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, sau khi thẩm vấn, Hội đồng xét xử đã quyết định hoàn trả hồ sơ để điều tra bổ sung vì nhiều tình tiết có liên quan đến vụ án chưa được đề cập trong cáo trạng.
Tại phiên tòa, rất nhiều hộ kinh doanh trong chợ Nghệ bày tỏ quan điểm không đồng tình với việc kê khai thiệt hại của Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự của thị xã Sơn Tây. Theo họ, số tiền thiệt hại từ vụ cháy này không thể là 500 triệu đồng (với tài sản Nhà nước) và 3,5 tỷ đồng (với các hộ kinh doanh) mà phải là con số hàng trăm tỷ đồng bởi nhiều hộ kinh doanh không có tên trong danh sách kê khai tài sản. Bên cạnh đó, nhiều tủ sắt, két sắt cũng chưa xác định được mức thiệt hại thực tế.
Điều khó khăn nhất trong quá trình điều tra vụ án này chính là việc xác định số người bị hại và giá trị tài sản bị thiệt hại. Với những tài sản chưa bị cháy, việc xác định tổng giá trị đã mất rất nhiều thời gian, huống hồ là khi đã bị cháy. Mặt khác, sự khai báo của các bị hại không phải lúc nào cũng chính xác, trung thực nên căn cứ duy nhất để đánh giá mức độ thiệt hại chính là những quầy hàng có thông tin từ thuế. Tuy nhiên, để đảm bảo cho vụ án được khách quan, Tòa án đã quyết định trả hồ sơ để điều tra bổ sung.
Mới đây, VKSND TP Hà Nội đã hoàn thành bản cáo trạng truy tố 3 bị can Hồng, Giang và Châu vẫn về tội vi phạm quy định về PCCC. Theo dự kiến, TAND TP Hà Nội sẽ mở phiên tòa vào cuối tháng 11/2011. Hơn hai năm điều tra bổ sung, một số tài liệu mới được điều tra, thu thập, song về cơ bản, những con số về thiệt hại vẫn không có gì mới so với bản cáo trạng trước đó. Và người ta có quyền đặt câu hỏi, vậy đến bao giờ vụ án này mới đi vào hồi kết?
Đến hôm nay, 6 năm đã trôi qua kể từ ngày chợ Nghệ bị cháy, trên nền khu chợ Nghệ cũ, chợ Nghệ mới được xây dựng với quy mô 4 tầng gồm 3 tầng nổi, 1 tầng hầm, diện tích mặt bằng 11.800m2, tổng mức đầu tư là 169,887 tỷ đồng. Ở thời điểm có quyết định xây dựng, dự tính khi đi vào hoạt động, chợ sẽ thu hút khoảng 1.200 hộ kinh doanh (gồm 800 hộ cũ và 400 hộ có nhu cầu kinh doanh sẽ tham gia đấu thầu) và là chợ xếp loại 1 của TP Hà Nội. Tuy nhiên sau hơn 2 năm đi vào hoạt động, chợ Nghệ vẫn chưa đạt được mục tiêu này.
Để việc kinh doanh nơi đây thật sự hiệu quả và xứng đáng là chợ loại 1, đó là bài toán của chính quyền các cấp cũng như nhu cầu kinh doanh tại địa phương. Vấn đề này không phải giải quyết trong một sớm một chiều. Song, bài học về công tác PCCC thì luôn mới. Nó đòi hỏi không chỉ có sự đầu tư phương tiện thỏa đáng mà còn phải xây dựng một lực lượng chuyên trách PCCC tại đây.
Và trên hết, đó là ý thức của mọi người trong việc PCCC, không để những vụ hỏa hoạn đáng tiếc xảy ra bởi đằng sau những vụ cháy là sự thiệt hại rất lớn về tài sản và để khắc phục những thiệt hại đó, buộc những người liên đới tới vụ cháy phải chịu trách nhiệm trước pháp luật là một hành trình tố tụng rất phức tạp và kéo dài
