Như tin Báo CAND đã đưa, chiều 3/1, tại khu vực gần bãi lò bờ Nam sông Cầu, thuộc địa phận xã Việt Thống (Quế Võ, Bắc Ninh), 4 chủ tàu cùng gần 20 lao động đều ở thôn Quang Biểu, xã Quang Châu (Việt Yên, Bắc Giang) bị người dân thôn Thống Thượng, xã Việt Thống tấn công truy đuổi. Vụ hỗn chiến đã làm chìm 2 tàu trọng tải 70 tấn cùng 2 lao động trên tàu thiệt mạng.
Sau khi sự việc xảy ra, ngày 4/1, một số người dân thôn Quang Biểu, xã Quang Châu đã kéo sang xã Việt Thống, Quế Võ để gây rối khiến một đồng chí Công an xã Việt Thống bị thương.
Trước tình trạng trên, lực lượng Công an 2 tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang đã khẩn trương ổn định tình hình an ninh trật tự, đồng thời tiến hành làm rõ sự việc. Đến ngày 10/1, CQĐT đã tạm giữ 9 đối tượng có liên quan đến vụ tấn công thuyền cát, làm 2 người thiệt mạng…
Sa tặc vẫn hoành hành
Sau vụ "hỗn chiến" giữa người dân ở thôn Thống Thượng, xã Việt Thống với những chủ tàu hút cát là người thôn Quang Biểu, xã Quang Châu, nhóm PV Báo CAND đã về Bắc Ninh, Bắc Giang để tìm hiểu về nạn khai thác cát trái phép trên sông Cầu. Khi về đến đây, điều khiến chúng tôi rất bất ngờ là tình trạng khai thác cát vẫn diễn ra ngang nhiên, như thể việc xô xát nóng bỏng dẫn đến chết người chưa từng xảy ra trước đó.
9h sáng, sương mù vẫn giăng mờ mặt sông Cầu. Đứng trên bờ đê thôn Thống Thượng, xã Việt Thống, Quế Võ, Bắc Ninh, chúng tôi đếm được cả thảy 10 chiếc tàu hút cát lớn, nhỏ đang "làm việc" hết công suất. Những chiếc tàu này chủ yếu neo phía bờ sông thôn Quang Biểu, xã Quang Châu, Việt Yên, Bắc Giang. Nhìn từ xa, những chiếc tàu hút cát như những nhà máy thu nhỏ, tiếng máy nổ xình xịch, bên trên tàu là những phễu lọc cát, sỏi nhô lên, còn phía dưới là vô số vòi hút cắm sâu xuống sông.
Mất chưa đến 10 phút đi đò từ bên này Thống Thượng sang bên kia Quang Biểu, chúng tôi tìm đến nhà Trưởng thôn Đoàn Như Tính để trao đổi về tình trạng hút cát diễn ra trên địa bàn thôn Quang Biểu. Ông Tính cho biết, từ bao lâu nay, nạn khai thác cát trái phép là một vấn nạn ở nhiều địa phương, đặc biệt là ở đoạn sông Cầu, thuộc xã Quang Châu (Việt Yên, Bắc Giang) và Việt Thống (Quế Võ, Bắc Ninh). Gần đây, nạn khai thác cát, sỏi trái phép ở đoạn sông này diễn ra công khai và dày đặc hơn đã khiến chính quyền địa phương đau đầu, đông đảo người dân bức xúc.
Được biết, thôn Quang Biểu có tới hơn 1km sông Cầu chảy qua, với 800 hộ dân sống trong đê. Trước đây, người dân Quang Biểu sống chủ yếu bằng nghề trồng dâu, nuôi tằm, cày cấy nông nghiệp. Nhưng về sau, do người đông, đất đai lại thu hẹp, người dân chủ yếu đi làm thuê dịp nông nhàn, rồi làm gạch và khai thác cát sỏi.
Những chiếc tàu hút cát đang hoạt động ở sông Cầu.
Có điều rất dễ nhận thấy, ở thôn Quang Biểu có rất nhiều hộ gia đình giàu lên, khấm khá hơn bởi khai thác cát. Nhiều hộ gia đình đã đầu tư mua tàu công suất lớn, trang thiết bị hiện đại, trong 3-4 tiếng có thể hút được gần 200m3 cát, sỏi, thu lời 2-4 triệu đồng. Chính bởi lợi nhuận lớn từ việc khai thác nguồn tài nguyên này, nhiều đối tượng đã bất chấp tất cả, sẵn sàng chống trả cơ quan chức năng khi bị phát hiện.
Trưởng thôn Đoàn Như Tính cho biết, trước tình trạng khai thác cát bừa bãi như vậy, lãnh đạo thôn đã phối hợp với chính quyền xã đến từng hộ gia đình để tuyên truyền, vận động không tiếp tục khai thác cát. Đồng thời, lãnh đạo thôn cũng phối hợp với lực lượng chức năng thường xuyên tuần tra kiểm soát, phát hiện những tàu khai thác cát trái phép để báo với cơ quan Công an đến giải quyết. Tuy nhiên, việc làm này của chính quyền địa phương chỉ như "bắt cóc bỏ đĩa".
Sáng 9/1, trao đổi với Trưởng thôn Thống Thượng, xã Việt Thống, huyện Quế Võ, Bắc Ninh - Nguyễn Văn Tuyên, chúng tôi được biết: Dù Thống Thượng cũng có 1km sông Cầu chảy qua, người dân trên địa bàn ngoài việc đồng áng thì cũng ra ngoài làm thuê, làm mướn chứ không có hộ nào hoạt động hút cát trái phép. Chính vì vậy, khi thấy các tàu hút cát phía bên xã Quang Châu của tỉnh Bắc Giang sang hút cát trộm, nhiều người dân đã rất bức xúc và không giữ được bình tĩnh để rồi gây ra sự việc đáng tiếc như nêu trên.
Gian nan việc đấu tranh với sa tặc
Thực tế, không riêng ở thôn Thống Thượng của Bắc Ninh và thôn Quang Biểu của Bắc Giang, nhiều nơi khác cũng đã từng xảy ra đụng độ giữa đối tượng khai thác cát trái phép với người dân địa phương. Tại Bắc Giang, đã nhiều lần người dân ở xã Song Mai, TP Bắc Giang mang gạch, đá ra ném tàu hút cát trộm ở sông Thương.
Tại đoạn sông Thương chạy qua xã Dương Đức (Lạng Giang) cũng đã từng xảy ra những trận chiến giữa người dân thôn Đức Thọ với các đối tượng khai thác cát trái phép trên sông. Mỗi khi có tàu hút cát, rất đông người dân trong thôn ùa ra cầm gạch đá ném, thậm chí dùng cả súng cao su bắn vào những người trên tàu...
Theo các trinh sát Đội CSGT đường thủy, Phòng CSGT và Phòng Cảnh sát môi trường (PC36), Công an tỉnh Bắc Ninh, đấu tranh với những đối tượng khai thác cát trái phép là một việc không đơn giản. Thường các chủ tàu vẫn cho neo tàu ở giữa dòng sông Cầu, là nơi giao nhau giữa hai địa phận Bắc Ninh và Bắc Giang để các lực lượng chức năng khó bắt phạt. Nếu thấy đoàn người bên này đi kiểm tra thì họ dạt sang bên kia. Hoặc, họ đỗ thuyền ở nơi được phép khai thác, rồi cho vòi hút vươn ra các khu vực lân cận.
Để dễ bề hoạt động, các chủ thuyền thuê một đội quân chuyên làm nhiệm vụ theo dõi nhất cử nhất động của các lực lượng chức năng, hễ thấy bị động là họ báo cho chủ tàu tắt máy, "rút vòi". Do vậy, để bắt thành công một vụ khai thác cát trái phép, chính quyền 2 địa phương và các cơ quan chức năng vô cùng vất vả. Nhiều chủ tàu đã rất manh động và côn đồ chống trả lại lực lượng chức năng để chạy thoát. Thậm chí, có trường hợp khi bị bắt đã làm đắm tàu để phi tang.
Ông Nguyễn Văn Tuyên, Trưởng thôn Thống Thượng, xã Việt Thống (Quế Võ, Bắc Ninh) đau đáu: Về phía địa phương cũng rất nhiệt tình tuyên truyền, giáo dục mọi người dân không tham gia hút cát trái phép và không được manh động khi tham gia ngăn chặn các tàu hút cát trái phép. Để hạn chế tối đa nạn sa tặc, các cơ quan chức năng hai địa phương cần phối hợp chặt chẽ với người dân sở tại để làm tốt công tác quản lý, phát hiện và xử lý những đối tượng vi phạm
