Với điều khoản này, Bộ Nông nghiệp Mỹ sẽ áp dụng tiêu chuẩn quy định cá tra của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ sẽ phải đáp ứng tiêu chuẩn ngang đồng với mặt hàng cá da trơn sản xuất tại Mỹ, từ quy trình nuôi, sản xuất đến việc đóng gói và xuất khẩu. Liệu Luật Nông trại 2014 có phải là “bóng ma” đối với ngành Xuất khẩu thủy sản Việt Nam?
Theo yêu cầu của Quốc hội Mỹ, trong vòng 60 ngày sau khi Tổng thống Mỹ ký ban hành Luật Nông trại 2014, Bộ Nông nghiệp Mỹ sẽ phải công bố các quy định của Luật để thực thi. Như vậy, dự kiến đến ngày 9/4, Bộ Nông nghiệp Mỹ sẽ phải hoàn tất việc công bố các quy định của Luật Nông trại mới. Cũng để tránh trùng lặp trong thực thi Luật Nông trại mới với việc điều chuyển Chương trình Giám sát cá da trơn từ FDA về cho USDA, hai cơ quan này sẽ phải làm việc cụ thể với nhau và phải ký một biên bản thỏa thuận (MOU) phân chia công việc cụ thể giữa hai cơ quan.
Mặt khác, để thực thi các điều khoản của Luật Nông nghiệp mới, Bộ Nông nghiệp Mỹ phải họp với Văn phòng Quản trị và Ngân sách của Nhà Trắng có sự tham gia của các cơ quan liên quan như Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), Bộ Thương mại (DOC), Chánh Văn phòng Nhà trắng v.v... để xin thông qua ngân sách cho việc thực thi các chương trình của Luật Nông nghiệp mới trong đó có Chương trình Giám sát cá da trơn.
Do vậy, một số chuyên gia nhận định rằng, dự kiến việc thực thi Luật Nông trại 2014 nhanh nhất sẽ bắt đầu thực hiện từ năm 2015, tuy nhiên, việc thực thi Luật này sẽ phụ thuộc rất nhiều vào Dự toán Ngân sách 2015 do Tổng thống Mỹ ban hành.
Ngay cả những chuyên gia và doanh nghiệp Mỹ cũng cho rằng, việc ra đời Luật Nông trại 2014 với quy định giám sát cá da trơn nhập khẩu rõ ràng là hành động bảo hộ ngành cá da trơn Mỹ. Điều khoản này do nghị sỹ các bang miền Nam của Mỹ đưa vào nhằm bảo vệ những doanh nghiệp sản xuất cá da trơn tại miền Nam nước Mỹ mặc dù gặp nhiều phản đối.
Thượng nghị sỹ Đảng Cộng hòa John McCain cho rằng, điều khoản này là không cần thiết và chỉ nhằm hạn chế nhập khẩu cá da trơn từ các nước như Việt Nam. Các doanh nghiệp Mỹ có lý do để lo ngại khi thông tin thống kê cho thấy, tiêu thụ bình quân cá da trơn nuôi của Mỹ giảm từ 0,559 pound/người xuống 0,5 pound/người, khiến loài cá này tụt hạng từ vị trị thứ 7 năm 2011 xuống thứ 9 năm 2012. Liên tiếp trong 5 năm gần đây, tiêu thụ cá da trơn sụt giảm và đây là mức tiêu thụ thấp nhất.
Cụ thể, theo ông Phạm Anh Tuấn, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản (Bộ NN&PTNT), đạo luật cho phép thay vì chỉ kiểm soát chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, Mỹ sẽ kiểm soát luôn cả vùng nuôi cá tra của Việt Nam. Việc kiểm soát các vùng nuôi cá của Việt Nam đang được các doanh nghiệp dự đoán theo hướng Bộ Nông nghiệp Mỹ sẽ yêu cầu các vùng nuôi của Việt Nam phải nâng cấp để đáp ứng những tiêu chuẩn giống như tiêu chuẩn mà những người nuôi cá da trơn Mỹ hiện nay đang áp dụng.
Theo ông Phạm Anh Tuấn, việc có khởi kiện những “áp đặt” của Mỹ đối với xuất khẩu cá tra Việt Nam còn phải chờ đến khi Bộ Nông nghiệp Mỹ đưa ra những quy định cụ thể. Nếu những quy định đó trái với khoa học và luật pháp quốc tế thì Việt Nam hoàn toàn có thể khởi kiện.
Còn ông Trương Đình Hòe, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng, vấn đề hiện nay là yêu cầu phía Mỹ xem xét lại chương trình giám sát cá da trơn sao cho hợp lý và công bằng. Đặc biệt, nội dung trong chương trình thanh tra, giám sát cá da trơn mà Bộ Nông nghiệp Mỹ sắp đưa ra tới đây phải tuân thủ các chuẩn mực hoặc là các vấn đề phổ biến nằm trong hoạt động sản xuất, chứ không phải mang tính áp đặt hoặc không tương thích, không phù hợp.
Dù nhận định, phải đầu năm 2015 các văn bản hướng dẫn Luật Nông trại 2014 mới có thể áp dụng trên thực tế, ông Hòe nhắc nhở, ngành Cá tra nói riêng cũng như nhiều ngành hàng nông sản khác trong nước cần nghiêm túc xem xét phản ứng với những hàng rào kỹ thuật của các nước nhập khẩu
