Dự án được triển khai từ cuối thập niên 90 của thế kỷ trước kéo dài đến nay đã gần 13 năm qua 2 lần lập dự án thiết kế, 3 lần gia hạn giấy phép xây dựng nhưng chỉ mới thực hiện được gần 1/4 giá trị dự toán (khoảng 11/45,8 tỷ -giá thời điểm). Nhưng đó hoàn toàn là tiền của các nhà thầu thi công bỏ ra, còn nhà đầu tư, dù đăng ký vốn pháp định lên đến 5 triệu USD chỉ là vốn ảo.
"Bắc nước chờ gạo"
Với chủ trương đẩy mạnh đầu tư phát triển hạ tầng để Móng Cái nhanh chóng trở thành đô thị lớn và mạnh ở vùng biên giới phía Bắc, từ tháng 5/1998, UBND tỉnh Quảng Ninh ra Quyết định số 1470/QĐ-UB cho Công ty Xuất nhập khẩu tổng hợp Sài Gòn (nay là Công ty cổ phần Tập đoàn đầu tư xuất nhập khẩu Sài Gòn (INCOMEX SG)-Chi nhánh Móng Cái thuê 4.301m2 đất thời hạn 30 năm tại vị trí đẹp nhất trung tâm thành phố - tại Đại lộ Hoà Bình, phường Trần Phú, Móng Cái. Luận chứng của việc thuê đất là để Công ty này xây dựng trung tâm dịch vụ thương mại , trong đó có 1 khách sạn 3 sao, giá trị đầu tư trên 5 triệu USD...
Tuy nhiên, ít ai biết được rằng, toàn bộ số tiền đầu tư cho dự án "triệu đô" từ lúc chuẩn bị đến khi khởi công chỉ có 269 triệu VND, là tiền riêng của một cán bộ Chi nhánh INCOMEX SG tại Móng Cái bỏ ra. Từ đó đến giữa năm 2001, vốn đầu tư cho dự án lớn cũng chỉ tăng thêm 541 triệu đồng để chi phí, san lấp, xây tường rào. Nhưng đây cũng là tiền do các nhà thầu phụ, Công ty CP Phương Đông tự bỏ ra.
Trên thực tế, chủ đầu tư, INCOMEX SG chưa hề đầu tư một xu nào kể từ khi lập dự án. Hiển nhiên dự án không thể triển khai khi tiền chỉ là sự hứa hẹn trên giấy. Mặt khác, từ năm 2001 đến 2005, khoản tiền thuê đất phải nộp cho Nhà nước dù rất rẻ mạt nhưng nhà đầu tư cũng "quên" luôn.
Xét thấy có thể đây chỉ là dự án treo và nhà đầu tư ảo, đối tác trực tiếp của dự án là Công ty cổ phần Xây dựng Thái Phát đã khởi kiện INCOMEX SG ra tòa dân sự. Theo đó, TAND TP Móng Cái đã xét xử sơ thẩm cáo buộc chủ đầu tư phải hoàn trả số tiền 541 triệu đồng cho Công ty CP Phương Đông.
Lẽ ra, tại thời điểm đó (năm 2005), cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Ninh đã đủ điều kiện để rút giấy phép, thu hồi lại mặt bằng. Nhưng việc đó đã không xảy ra, vô hình trung tạo điều kiện cho INCOMEX SG thêm lần nữa có lý do để... "treo", chờ cơ hội để chuyển nhượng.
Dự án 5 triệu USD sau 13 năm đầu tư chỉ là thế này.
"Bình" mới nhưng "rượu" vẫn cũ
Nhằm tháo gỡ khó khăn, tìm đối tác đầu tư thực chất là để "tránh" dự án bị thu hồi, ngày 24/8/2005 INCOMEX SG và Công ty Semtech Limitted (Hoa Kỳ), lập hồ sơ dự án thành lập công ty liên doanh: Incomex - Semtech được UBND tỉnh Quảng Ninh cấp Giấy phép đầu tư số 70/GP-QN ngày 1/9/2005; UBND tỉnh Quảng Ninh cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 25/1/2006.
Diện tích đất thuê 4.301m2, thời hạn thuê là 30 năm. Vốn pháp định đăng ký của liên doanh là: 5 triệu USD. Trong đó, bên Việt Nam góp 30% vốn pháp định bằng giá trị đất, công trình đã đầu tư trên đất và tiền thuê đất trong suốt thời gian thực hiện dự án; bên nước ngoài góp 70% vốn pháp định bằng tiền mặt.
Tuy nhiên, từ đó đến nay, phía đối tác Hoa Kỳ chỉ mới thực đưa vào dự án khoảng 20.000 USD. Còn đối tác trong nước lại lần nữa "quên" luôn nghĩa vụ nộp tiền thuê đất cho Nhà nước.
Điều đáng nói là từ giai đoạn 2, tức sau khi có đối tác Mỹ tham gia đầu tư dự án, nhiều nhà thầu thi công xây lắp hy vọng sẽ thực hiện được những gói thầu lớn trong một dự án lớn. Thế là một lần nữa các nhà thầu phải tự móc tiền từ túi mình bỏ ra để "mua việc" cho chính mình. Chính nhờ vậy mà dự án trải qua 13 năm đầu tư mới có được hình hài nham nhở, chắp vá và dở dang như ngày nay.
Chính vì vậy mà một loạt các nhà thầu phụ tham gia dự án này lâm vào tình trạng khó khăn, thậm chí đã phải phá sản vì tiền bỏ ra không lấy lại được, làm tiếp thì chủ đầu tư không có năng lực thanh toán. Xung quanh dự án "triệu đô" giờ đây lúc nào cũng bao phủ những nỗi bức xúc, tranh chấp, khiếu kiện.
Cần có biện pháp xử lý
Ngày 23/8/2010, UBND tỉnh Quảng Ninh đã có Quyết định số 2555/QĐ-UBND về việc thu hồi và chấm dứt hiệu lực pháp lý giấy phép đầu tư dự án khách sạn và văn phòng cho thuê của Công ty Liên doanh Incomex - Semtech. Tuy nhiên, ngày 1-9-2010, Sở KH&ĐT Quảng Ninh lại có văn bản gửi UBND tỉnh đề nghị cho Công ty INCOMEX SG tiếp tục triển khai dự án (?!).
Dư luận trong tỉnh mong UBND tỉnh Quảng Ninh cần có biện pháp kiên quyết hơn nữa trong việc triển khai Quyết định 2555/QĐ-UBND do tỉnh ban hành để giữ đúng kỷ cương, phép nước
