Cái nóng của thời tiết cùng với cái "nóng" của nạn khai thác vàng cộng hưởng đã làm cho vùng núi miền Tây Quảng Ngãi này không còn một chút bình yên nữa.
Cả thôn mắc bệnh ngứa
Vượt qua hơn 20km đường rừng núi hóc hiểm, chúng tôi tìm về thôn Tre, xã Trà Thọ, huyện Tây Trà để tận mắt chứng kiến cuộc sống của người dân tại đây bị đảo lộn như thế nào sau khi các công ty khai thác vàng khắp nơi đổ về cày nát dòng sông Tang.
Tại con suối y đầu thôn, chàng trai thôn bản Hồ Văn Dé đang lúi húi giặt giũ, hỏi ra được biết, Dé đã vượt quãng đường hơn 2 cây số từ thôn ra đây để có nước tắm giặt: "Dòng sông hết nước sạch rồi, nước bẩn lắm, đục ngầu à, không tắm giặt được nữa, phải ra suối xa này thôi. Hồi trước chưa có đãi vàng thì sông nước xanh lắm, tắm giặt thoải mái. Con cá con tôm cũng nhiều, trong thôn không ai bị bệnh gì hết. Từ ngày có đào đãi vàng thì thôn bản này khổ lắm, phải đi xa mới có nước tắm giặt, người già, người trẻ lại mắc bệnh ngứa do ảnh hưởng nguồn nước bẩn từ việc khai thác vàng dưới sông".
Theo chỉ dẫn của Dé, chúng tôi đến thôn Tre khi mặt trời đã gần đứng bóng. Trong cái nắng gay gắt như đổ lửa đầu hạ, thôn Tre nằm ẩn mình dưới núi, mấy chục ngôi nhà nằm lay lắt bên sông. Đập vào mắt chúng tôi đầu tiên là những người già, người trẻ đều nhăn nhó, bứt rứt thịt da vì ngứa ngáy khắp người.
Làn da đen nhánh vằn lên những con nhọt tấy mủ trên lưng của người lớn, lưng trẻ nhỏ. 117 hộ dân trong thôn, nhà nào cũng có người bị ngứa ghẻ hành hạ suốt ngày đêm. Anh Hồ Văn Thắng đang ngồi làm thịt heo để cúng mùa bên vòi nước, thỉnh thoảng lại oằn tay lên lưng để gãi ngứa. Cả tấm lưng lực lưỡng của anh cộm lên dày đặc những mụn nhọt đỏ tấy, có mụn đã mưng mủ.
"Từ ngày xuất hiện đào đãi vàng trên sông Tang thì cả làng, cả thôn cũng không được sống yên bình nữa. Tiếng máy đào, xúc, sàng hoạt động ngày đêm liên tục, làm sấm dậy cả núi rừng, con nai con hươu trên núi cũng trốn biệt tăm hết. Con cá con tôm dưới sông cũng không còn nữa. Người già, người trẻ trong thôn thì ai cũng mắc bệnh ngứa ghẻ, tiêu chảy. Cũng chỉ vì nước sông đục quá, mùi dầu nồng nặc bốc lên, không làm ăn gì được nữa. Khổ lắm rồi" - anh Thắng kể.
Trưởng thôn Hồ Minh Trí cho chúng tôi biết, trước đây khi chưa có tình trạng khai thác đào đãi vàng thì thôn này bình yên lắm. Cuộc sống tuy không có giàu sang nhưng cũng đủ no ấm quanh năm. "Hạt gạo, hạt bắp không thiếu mùa giáp hạt, tôm cá cũng nhiều, bà con có cái ăn, hết thú rừng thì xuống sông bắt cá. Nhưng từ ngày có đào đãi vàng trên sông thì cả núi rừng này bị đảo lộn hết. Khắp thôn bản ai ai cũng bị ngứa ghẻ, cái ăn cái mặc thiếu trước hụt sau vì đất đai bị máy đào vàng múc hết. Một mai không biết cả thôn sẽ sống ra sao?".
Việc bệnh dịch ngứa xuất hiện trong hai năm qua tại thôn Tre, xã Trà Thọ, huyện Tây Trà, theo ông Châu Nguyễn Thương, Giám đốc Trung tâm Y tế Tây Trà cho hay, có thể là do nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng vì khai thác đào đãi vàng, đặc biệt là nghi ngờ có sự sử dụng các hóa chất độc hại để bóc, tách, tẩy rửa vàng sa khoáng như Thủy Ngân. Người dân sống tại các khu vực đó do sử dụng hoặc tiếp xúc với nguồn nước rất dễ bị ảnh hưởng.
Một sà lan khai thác vàng trên sông Tang (đoạn ngã ba xã Trà Thọ - Trà Phong - Trà Sinh).
Chính quyền bất lực
Việc khai thác đào đãi vàng bừa bãi trên sông Tang đang làm đau đầu các cơ quan chính quyền trong huyện Tây Trà. Đã nhiều lần Công an huyện Tây Trà vào cuộc dẹp loạn "vàng tặc" nhưng xem ra cũng như "bắt cóc bỏ đĩa". Phía chính quyền huyện cũng đang bất lực trước thực trạng này.
Tại khu vực thôn Hà Riềng gần trung tâm huyện Tây Trà còn có Công ty Ba Miền hoạt động hết công suất. Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên là công ty này không nằm trong danh sách các công ty được cấp phép tận thu khoáng sản vàng sa khoáng.
Dư luận đang đặt dấu hỏi về "sự bất lực" của các cơ quan chức năng huyện: Tại sao gần trước mặt trung tâm huyện, một công ty lớn với trang thiết bị máy móc hiện đại, không có giấy phép khai thác lại hoạt động ngang nhiên trắng trợn như thế?
