Trông gương mặt khắc khổ, đôi mắt thâm quầng hõm sâu, già hơn rất nhiều so với tuổi 54, tôi cảm nhận phần nào nỗi nhọc nhằn thấm đẫm nước mắt của người phụ nữ hơn 15 năm oằn mình gồng gánh nỗi lo toan cho người chồng cùng 4 đứa con mắc bệnh tâm thần. Ngoài mấy trăm ngàn trợ cấp xã hội, bà Mây trồng rau dưa để giải quyết cuộc sống tạm bợ, thỉnh thoảng mới có chút tiền những nhà hảo tâm gửi đến. Mỗi tháng một lần, người đàn bà này đến Trạm y tế An Mỹ lấy thuốc cho 5 người bệnh tâm thần (NBTT), nhưng gần đây số lượng thuốc nhận được ít hơn rất nhiều so với trước.
Cứ tưởng đó chỉ là chuyện cá biệt do phải thay đổi liệu pháp điều trị, nào ngờ khi tiếp xúc một số cơ sở y tế xã, phường khác ở Phú Yên, tôi mới biết đó là khó khăn chung mà Trạm chuyên khoa tâm thần Phú Yên chưa tìm được lối thoát. Lâu nay NBTT được cấp thuốc điều trị từ Dự án bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng (BVSKTT-CĐTE) - Bộ Y tế, thế nhưng từ cuối năm ngoái, Ban quản lý dự án BVSKTT-CĐTE đã chủ động gửi Văn bản 33/CTQG ngày 14/11/2013 cho các đơn vị tham gia dự án biết, nguồn kinh phí dành cho dự án này trong năm 2014 giảm 68% so với năm 2013. Sau khi viện dẫn một số văn bản pháp luật, Ban quản lý dự án BVSKTT-CĐTE đề nghị các đơn vị nên xin kinh phí địa phương để duy trì nguồn thuốc cho NBTT! Một cán bộ chức trách trong ngành y tế Phú Yên cho hay, từ nhiều năm qua, nguồn thuốc Trạm chuyên khoa tâm thần Phú Yên sử dụng hầu hết là thuốc thế hệ… cổ, rẻ tiền, hạn chế về chủng loại và chưa bao giờ có đủ nguồn thuốc để cấp phát điều trị bệnh nhân.
Bác sĩ Lê Văn Lý - Trưởng Trạm chuyên khoa tâm thần Phú Yên bày tỏ: “Nếu như năm ngoái, nguồn kinh phí mua thuốc cho NBTT ở Phú Yên gần 1,1 tỷ đồng thì năm nay tổng kinh phí huy động từ các nguồn đến thời điểm này chỉ mới được 350 triệu đồng, bằng 32% so với tổng chi năm trước, trong khi nhu cầu kinh phí mua thuốc tạm đủ cấp phát cho bệnh nhân trong 2014 hơn 1,2 tỷ đồng”.
Nguồn thuốc đang thiếu nhưng NBTT không giảm. Đến thời điểm này ở Phú Yên có tới 4.123 NBTT đang được quản lý và điều trị, trong đó có 1.959 người tâm thần thể phân liệt, 1.814 người thể động kinh và 350 người tâm thần thể trầm cảm, suy nhược, loạn thần do chấn thương… Nơi có số NBTT cao nhất là huyện Phú Hòa gồm 287 người, thị xã Sông Cầu 269 người, huyện Đông Hòa 249 người. Ba xã có số NBTT nhiều nhất đều ở huyện Phú Hòa, trong đó xã Hòa An có 112 người, xã Hòa Trị 103 người và xã Hòa Thắng 102 người.
Nhói lòng trước những con số đáng quan ngại, xót xa trước thực trạng đáng buồn khi Phú Yên là nơi duy nhất trong cả nước còn tồn tại Trạm chuyên khoa tâm thần nhưng không có giường bệnh điều trị nội trú đối với NBTT. Phú Yên cũng là địa phương không có khoa tâm thần trong Bệnh viện Đa khoa hoặc Trung tâm phòng chống bệnh xã hội như các nơi khác và đến nay cả tỉnh chỉ có 4 bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Cách đây hơn 3 năm, Phú Yên đã tính đến chuyện xây dựng bệnh viện chuyên khoa tâm thần.
Sau nhiều lần thẩm định hồ sơ dự án, UBND tỉnh Phú Yên có Quyết định 521/QĐ-UBND ngày 22/3/2011 phê duyệt phương án kiến trúc bệnh viện tại thôn Phú Vang, xã Bình Kiến, TP Tuy Hòa với tổng kinh phí xây lắp hơn 35,8 tỷ đồng. Dù chỉ đầu tư với quy mô 50 giường bệnh, nhưng hơn 3 năm qua, khu đất đã quy hoạch 34.500m2 vẫn bỏ hoang vì dự án còn nằm… trên giấy. Khi có NBTT tái phát nặng, người thân phải tự thuê xe, nhờ người dẫn giải ra Bệnh viện chuyên khoa tâm thần Bình Định hoặc vào Bệnh viện Tâm thần Trung ương II ở Đồng Nai. Khi các cơ quan tố tụng ở Phú Yên cần giám định pháp y tâm thần đối với nghi can, bị can, bị án đều phải cử Cảnh sát, điều ôtô đưa đến hai bệnh viện nêu trên mới có căn cứ pháp lý để ra các quyết định không khởi tố bị can, tạm hoãn thi hành án, áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh…
Ở Phú Yên đã có không ít thảm cảnh đau lòng do NBTT gây ra, trong đó có vụ NBTT chém chết cha mẹ ruột. Do đối tượng gây án mất năng lực hành vi, không thể xử lý hình sự mà phải áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh theo Nghị định 64/2011/NĐ-CP ngày 28/7/2011 của Chính phủ. Đã đến lúc tỉnh Phú Yên cần sớm có giải pháp cấp bách để giải quyết vấn đề bức xúc trong đời sống xã hội, chủ động phòng ngừa những nỗi đau và hiểm họa do NBTT gây ra
