Theo kết quả nghiên cứu thực trạng tham nhũng trong khu vực doanh nghiệp (DN) nằm trong dự án Sáng kiến Xây dựng tính nhất quán và minh bạch trong kinh doanh tại Việt Nam (ITBI) do Thanh tra Chính phủ và Phòng Thương mại Công nghiệp Việt Nam thực hiện, được tiến hành khảo sát tại 270 doanh nghiệp, 7 cuộc thảo luận nhóm và 12 cuộc phỏng vấn sâu các hiệp hội, cán bộ Nhà nước tại 6 tỉnh, TP lớn là Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Đồng Nai và Cần Thơ, kết quả ban đầu cho thấy, tham nhũng đang xảy ra ở nhiều ngành, lĩnh vực có liên quan đến thủ tục đăng ký kinh doanh, xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giao đất đến thuế, hải quan, quản lý thị trường, xây dựng, bảo hiểm xã hội… Trong đó, hơn 10% DN cho biết chi phí không chính thức gửi các cơ quan thuế, hải quan, quản lý thị trường là nhiều hoặc rất nhiều. Hơn 40% DN khẳng định phải có mối quan hệ với ngân hàng và xuất tiền “bôi trơn” cho cán bộ tín dụng mới vay được vốn hỗ trợ Nhà nước.
Có vẻ như tham nhũng đang trở thành một hiện tượng “bình thường” trong xã hội khi mà có tới 69% DN được hỏi tự nhận mình là “nạn nhân” của nạn tham nhũng. Mặc dù hầu hết các DN đều tỏ ra bức xúc với nạn tham nhũng song có tới 50% DN được hỏi trả lời “không tố cáo hiện tượng này”. Đơn giản vì “tố cáo cũng chẳng được gì” bởi đó là thông lệ chung, gần như đã trở thành mặc định trong giao dịch, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai.
Do quan điểm này mà các chi phí không chính thức thường chiếm từ 1-5% chi phí của hầu hết các DN được hỏi. Hình thức phổ biến là hối lộ dưới dạng đưa phong bì để trả giá cho việc giải quyết các thủ tục. Bên cạnh đó, tặng quà bằng thẻ hội viên các câu lạc bộ, sử dụng dịch vụ đắt tiền hay mời đi du lịch, chiêu đãi, nhận người thân quen của cán bộ Nhà nước vào làm việc, “lại quả” theo giá trị hợp đồng cũng là một hình thức cảm ơn trá hình được nhiều DN thừa nhận.
Tuy nhiên, một vấn đề được các chuyên gia của nhóm nghiên cứu đặt ra là, một mặt DN vừa là “nạn nhân” của tham nhũng nhưng mặt khác, DN cũng chính là đối tượng tiếp tay cho tham nhũng?! Điều này hoàn toàn có cơ sở thực tế khi mà hiện nay tâm lý chuẩn bị sẵn phong bì để sẵn sàng chi cho các cơ quan công quyền khi gặp khó khăn đang phổ biến ở hầu hết đại bộ phận DN. Thậm chí, việc hối lộ ở khu vực tư nhân với nhau cũng sôi động không kém so với khu vực tư nhân với khu vực công.
Các chuyên gia của nhóm nghiên cứu đề xuất, một trong những vấn đề đi đầu để giảm nguồn cung, phòng chống tham nhũng trong DN là tạo lập môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng, công bằng và nâng cao nhận thức và năng lực cũng như xây dựng và phổ biến những bộ công cụ, tài liệu cho DN. Khi đã hiểu thì họ sẽ thay đổi bằng cách giảm bớt dần việc đưa hối lộ trong những trường hợp “không chính đáng” hoặc “không cần thiết”.
Bởi hơn ai hết, bản thân các DN cũng hiểu rằng, việc chấp nhận đưa hối lộ chỉ vì cái lợi trước mắt, còn về lâu dài sẽ làm hỏng tư duy kinh doanh và khiến DN không có khả năng cạnh tranh, bởi họ mãi mãi phụ thuộc việc đưa hối lộ
