Phát triển thị trường trái phiếu theo chiều sâu, minh bạch và lành mạnh

Hướng phát triển vốn tất yếu

Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, năm 2025, thị trường TPDN ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ so với năm trước. Theo đó, có 106 doanh nghiệp phát hành riêng lẻ, huy động thành công 576.000 tỷ đồng, tăng 31,6% so với năm 2024. Phát hành trái phiếu ra công chúng cũng tăng mạnh với tổng giá trị đăng ký chào bán đạt 51.980 tỷ đồng, tăng trưởng 36%.

Đặc biệt, tỷ lệ chậm trả gốc, lãi có xu hướng giảm. Khung pháp lý hoàn thiện cùng mức độ minh bạch của doanh nghiệp được cải thiện đã giúp niềm tin của nhà đầu tư dần phục hồi. Mặc dù vậy, ông Nguyễn Hoàng Dương cũng chỉ ra thực tế, vẫn còn tồn tại một số đơn vị chậm trả gốc, lãi trái phiếu, gây tâm lý lo ngại cho nhà đầu tư. Chính vì vậy, việc siết chặt kỷ luật thị trường, giám sát chặt chẽ và thực thi các chế tài là rất cần thiết để doanh nghiệp thực hiện nghiêm nghĩa vụ của đơn vị phát hành.

Đánh giá về vai trò của thị trường TPDN, ông Nguyễn Quang Thuân – Chủ tịch FiinGroup & FiinRatings phân tích trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, nhu cầu huy động các nguồn vốn trung và dài hạn ổn định ngày càng trở nên cấp thiết. Thị trường TPDN vì vậy được xác định là một trong những kênh dẫn vốn quan trọng, góp phần hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Mặc dù trải qua nhiều biến động, thị trường TPDN Việt Nam đã bước đầu hình thành những nền tảng cơ bản. Tuy nhiên, để thị trường thực sự phát huy vai trò, cần chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhu cầu vốn của khu vực doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước, vẫn ở mức rất lớn.

Cùng quan điểm, ông Lê Hồng Khang – Giám đốc Nghiên cứu & Phân tích, FiinRatings cho rằng trong bối cảnh lãi suất toàn cầu có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn, áp lực tỷ giá vẫn còn, và ngân hàng ngày càng chọn lọc hơn trong phân bổ tín dụng, nhu cầu phát triển một thị trường TPDN có chiều sâu và đa dạng hóa đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Thị trường TPDN cần phải được xây dựng thành trụ cột dẫn vốn chính của nền kinh tế mà không phải là kênh huy động vốn thay thế cho tín dụng ngân hàng. Đây là hạ tầng tài chính trọng yếu, giúp ổn định nguồn vốn dài hạn cho tăng trưởng, củng cố cấu trúc nguồn vốn của doanh nghiệp trước các cú sốc bên ngoài, và giảm mức độ phụ thuộc của nền kinh tế vào dòng vốn ngoại ngắn hạn có tính biến động cao.”Giai đoạn sắp tới, các ngân hàng thương mại sẽ có xu hướng chuyển qua phòng thủ để bảo vệ danh mục cho vay trong bối cảnh rủi ro tín dụng bị tác động bởi xu hướng lãi suất gia tăng. Khi tín dụng trở nên chọn lọc hơn và bị thu hẹp lại, bắt buộc doanh nghiệp sẽ phải phát hành huy động vốn mới trên thị trường trái phiếu nhiều hơn”, ông Khang nhận định.

Phân tích thêm, ông Nguyễn Anh Quân – Giám đốc, Xếp hạng Khối Định chế Tài chính, FiinRatings nói: "Hãy tưởng tượng Việt Nam như một chiếc siêu xe thể thao. Chúng ta vừa băng qua năm 2025 với tốc độ mạnh mẽ, và nay chúng ta muốn đi nhanh hơn nữa. Vấn đề duy nhất là chúng ta không đủ "nhiên liệu". Hệ thống tài chính ngân hàng hiện tại chính là mức nhiên liệu – vốn vẫn tốt, nhưng không còn đủ nữa".

Theo ông Quân, đến cuối 2025, tỷ lệ tín dụng trên GDP tại Việt Nam đã vượt mốc 140% – một mức bắt đầu có rủi ro đối với một nền kinh tế mới nổi. Ngoài ra, còn có rủi ro chênh lệch kỳ hạn: 90% tiền gửi là ngắn hạn (dưới 12 tháng), nhưng chúng ta lại dùng nó để tài trợ cho các dự án hạ tầng 20 năm. Vì vậy, tín dụng ngân hàng dường như đã "đụng trần".

Đẩy mạnh xếp hạng tín nhiệm, phát hành trái phiếu an toàn

Theo ông Thuân, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển chiều sâu, bên cạnh vai trò kiến tạo của cơ quan quản lý thông qua các chính sách và khung pháp lý, cần có sự chung tay của toàn bộ các thành viên trên thị trường. Trọng tâm là phát triển và đa dạng hóa nguồn cung, mở rộng cơ sở nhà đầu tư, nâng cao vai trò của các định chế tài chính trung gian, cũng như chuẩn hóa và minh bạch thông tin trong toàn bộ vòng đời của trái phiếu – từ trước phát hành đến sau phát hành.

Những nỗ lực đồng bộ này sẽ góp phần cải thiện thanh khoản, nâng cao tính minh bạch và gia tăng sức hấp dẫn của thị trường trái phiếu doanh nghiệp, hướng tới một thị trường phát triển lành mạnh, hiệu quả và bền vững trong dài hạn.

Để thị trường TPDN phát triển cả về lượng và chất, đủ sức gánh vác vai trò cung ứng vốn dài hạn, các chuyên gia cho rằng cần đẩy mạnh áp dụng hệ thống định giá và xếp hạng tín nhiệm chuyên nghiệp. Điều này giúp tách biệt rõ ràng rủi ro giữa các nhóm doanh nghiệp, làm cơ sở để giảm chi phí vốn cho những đơn vị có sức khỏe tài chính tốt.

Bên cạnh đó, cần xây dựng thị trường giao dịch thứ cấp (như thị trường Repo) hoặc trung tâm bù trừ để nhà đầu tư dễ dàng mua bán lại trái phiếu khi cần thiết, thay vì phải nắm giữ đến lúc đáo hạn.

Thay vì chờ đợi cơ chế, các doanh nghiệp cần chủ động xây dựng hồ sơ tín dụng minh bạch, bài bản. Chuẩn bị tốt hồ sơ chính là chiếc chìa khóa để tiếp cận dòng vốn dồi dào, chi phí rẻ và ổn định hơn so với nguồn vốn vay ngân hàng truyền thống.

Từ góc độ quản lý, ông Nguyễn Hoàng Dương cho rằng mặc dù thị trường TPDN vẫn còn gặp nhiều thách thức, song UBCKNN khẳng định, cơ quan quản lý đang hướng thị trường phát triển theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững thông qua các giải pháp đồng bộ. Dù TPDN đang chiếm tỷ lệ nhỏ trong cơ cấu vốn của nền kinh tế, song trong bối cảnh hệ thống ngân hàng đang phải đối mặt với tình trạng mất cân đối kỳ hạn, TPDN sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cung ứng vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.

Định hướng của UBCKNN là sẽ thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao năng lực tài chính của tổ chức phát hành, tăng trách nhiệm của các đơn vị trung gian. Đồng thời, hướng nhà đầu tư cá nhân vào các sản phẩm an toàn hơn (trái phiếu phát hành ra công chúng, trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm, có tài sản đảm bảo hoặc bảo lãnh thanh toán). Cơ quan quản lý cũng sẽ đẩy mạnh thực hiện xếp hạng tín nhiệm và công bố thông tin về sử dụng vốn nhằm hạn chế tình trạng phát hành thiếu kiểm soát, lấy lại niềm tin của nhà đầu tư.