Vấn đề nổi lên là bổ sung hành lang pháp lý để quản lý chặt chẽ việc cấp phép hành trình chạy xe cùng những biện pháp mới sẽ đưa chủ trương này sớm thành hiện thực.
Lưu lượng phương tiện tăng, nhiều nút thắt được tháo gỡ
Mục tiêu đặt ra đối với giai đoạn 1 của đề án tổ chức khai thác hiệu quả đường Hồ Chí Minh là phân luồng phương tiện từ QL1A, nhằm giảm tải đồng thời kiềm chế tai nạn giao thông vốn rất phức tạp thời gian qua. Tuyến phân luồng giai đoạn 1 là tập trung khai thác đường Hồ Chí Minh đoạn từ Hà Nội đến Vinh.
Theo đó, tất cả các xe vận tải hành khách liên tỉnh theo tuyến cố định đi từ các tỉnh Tây Bắc, Đông Bắc và Hà Nội đến khu vực từ TP Vinh trở vào phía Nam và ngược lại. Chủ trương này đồng nghĩa với 33 sở giao thông vận tải các địa phương phải vào cuộc, điều chỉnh phân luồng khoảng 200 tuyến vận tải từ 300km trở lên, liên quan đến 180 doanh nghiệp và hợp tác xã vận tải cùng 600 đầu phương tiện. Bước đầu, khuyến khích các xe vận tải hàng hóa có tải trọng dưới 30 tấn, xe du lịch, xe hợp đồng sử dụng đường Hồ Chí Minh thay cho QL1A…
Sau một thời gian triển khai, Tổng cục Đường bộ Việt Nam đã kiểm tra đánh giá kết quả cho thấy: Lượng phương tiện vận tải trên đường Hồ Chí Minh đoạn từ Hà Nội đến QL48 (thuộc tỉnh Nghệ An) tăng mạnh đối với xe con và xe tải. Kiểm đếm thực tế các tháng 2, 3 và tháng 4/2012, đoạn từ Xuân Mai đến cầu Cúc Phương II lượng xe tăng đến 140%; đoạn từ cầu Cúc Phương II đến Thịnh Mỹ (Km 651) - nút giao với QL48 tăng đến 248% tùy theo từng loại phương tiện.
Tháng 4/2012, số liệu cho thấy, các đoạn tuyến lượng phương tiện đều tăng, trong đó đoạn Thịnh Mỹ đến nút giao với quốc lộ 48 kể trên lượng phương tiện tăng tới 250% tùy theo từng loại phương tiện. Riêng đối với xe khách, thời điểm thấp nhất tăng 5,3% và cao nhất là 120 %. Trao đổi với phóng viên, Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải kiêm Tổng Cục trưởng Tổng cục Đường bộ Nguyễn Ngọc Đông cho biết: Bình quân các tháng kể từ khi triển khai đề án trên, lượng phương tiện tăng từ 30% đến 40% tùy từng đoạn tuyến và loại phương tiện.
Kết quả khả quan nhưng còn nhiều vướng mắc trong triển khai nhằm khai thác hiệu quả đường Hồ Chí Minh. Trong đó, nổi lên là lâu nay việc kê khai, đăng ký hành trình chạy xe quy định trong Thông tư 14/2010/TT-BGTVT chúng ta tạo thuận lợi và chủ yếu do các nhà xe tự giác đăng ký thực hiện. Nhưng trong thực tế, nhiều trường hợp lách luật không chấp hành nghiêm quy định về hành trình đó hoặc nhiều nhà xe đăng ký chỉ mang tính hình thức còn thực tế lại khai thác kiểu “bến cóc”, vận tải hành khách ở tuyến khác… gây phương hại tới quyền lợi của hành khách và lợi ích của cộng đồng. Bên cạnh đó, các chế tài xử lý sai phạm cũng chưa đủ mạnh cần tăng cường kể cả phối hợp với lực lượng Công an trên các tuyến của đường Hồ Chí Minh để đưa vào nền nếp.
Thắt chặt cấp phép hành trình chạy xe, xử lý nghiêm các chủ xe vi phạm
Vướng mắc liên quan đến thực hiện chủ trương phân làn phương tiện trên đường Hồ Chí Minh, Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Đông cho biết là Bộ Giao thông vận tải đang nghiên cứu trình Chính phủ sửa đổi bổ sung Thông tư 14/2010/TT-BGTVT đã ban hành theo hướng thắt chặt công tác quản lý cấp phép và hành trình chạy xe. Bởi thực tế qua thời gian thực hiện thông tư trên, đã có tình trạng lách quy định đăng ký hành trình không phù hợp: Nơi thì quá dày xe, nơi lại thưa vắng, thậm chí lợi dụng đăng ký hành trình xong có thể khai thác tuyến khác vì mục tiêu lợi nhuận… Qua đó, thời gian tới sẽ tăng cường các tuyến xe chạy trên đường Hồ Chí Minh, đồng thời có cơ sở để xử lý nghiêm những nhà xe chạy sai luồng tuyến, hành trình đã đăng ký, khắc phục tình trạng thưa vắng phương tiện ở một số đoạn tuyến như hiện nay.
Một lý do khác khiến lượng phương tiện trên đường Hồ Chí Minh chưa đạt như mong muốn, chính là nhiều sở giao thông vận tải các địa phương triển khai chủ trương phân luồng chậm, thiếu biện pháp đôn đốc, giám sát các chủ phương tiện thực hiện. Không ít hợp tác xã, doanh nghiệp vận tải chưa nghiêm túc thực hiện việc phân luồng với nhiều lý do được đưa ra.
Trên thực tế, hệ thống dịch vụ xăng dầu, sửa chữa, cứu nạn, kể cả sóng điện thoại di động, biển báo hướng dẫn… đã được đầu tư hoàn thiện ở nhiều đoạn tuyến trong đó trước hết là các đoạn tuyến phân luồng phương tiện như Hà Nội - Vinh. Vì thế, không có lý do gì mà nhà xe khước từ đi trên đường Hồ Chí Minh ngoài tập quán vận tải theo lối cũ, đón trả khách tùy tiện... Hướng tháo gỡ vướng mắc tới đây, như Báo CAND đã nêu là tích cực hơn nữa việc phân luồng phương tiện theo cách vừa vận động thuyết phục kết hợp với biện pháp kinh tế là không thu cước phí giao thông. Đồng thời nâng cao mức xử lý vi phạm đối với các nhà xe cố tình không chấp hành, bởi chế tài trong Nghị định 34/2010/NĐ-CP quy định mức phạt do chạy sai hành trình còn quá thấp (300.000 đến 500.000 đồng).
Bên cạnh đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật lại chưa có quy định về chế tài xử lý của cơ quan quản lý tuyến nên Tổng cục Đường bộ Việt Nam và các sở giao thông vận tải chưa có căn cứ để xử lý vi phạm những đơn vị không thực hiện phân luồng.
Để khắc phục tình trạng trên, Tổng cục Đường bộ đề xuất cho phép cơ quan quản lý tuyến trước mắt áp dụng một số chế tài xử lý vi phạm đối với các doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện đúng quy định phân luồng; trước mắt, phối hợp với lực lượng chức năng của Bộ Công an để tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm xe chạy sai hành trình trên QL1A, mà lẽ ra các xe đó phải chạy trên đường Hồ Chí Minh
