Ngày 20/9, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã tổ chức Phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Phát biểu chỉ đạo tại phiên giải trình, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, phiên giải trình được tổ chức vào thời điểm có ý nghĩa quan trọng, khi nhiều luật, nghị quyết của Quốc hội với những chính sách mới, có tính đột phá về giáo dục và đào tạo vừa được ban hành và đang trong giai đoạn đầu tổ chức thực hiện. Đây là dịp để đánh giá việc triển khai các chính sách mới; nhận diện những khó khăn, vướng mắc, bất cập; làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và đề xuất giải pháp để các quy định của pháp luật được thực hiện đồng bộ, thống nhất, hiệu quả.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị, tập trung làm rõ thực trạng, nguyên nhân, trách nhiệm và hướng xử lý. Giáo dục và đào tạo là lĩnh vực có tính liên ngành, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo là người giải trình chính; đồng thời, đề nghị Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, các bộ, ngành và địa phương cùng làm rõ những nội dung thuộc phạm vi quản lý, trách nhiệm và phối hợp trong tổ chức thực hiện.
Làm rõ quan điểm về giáo dục AI trong nhà trường
Đặt câu hỏi tại phiên giải trình, Ủy viên là đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Nguyễn Trung Kiên dẫn chiếu nhiều ý kiến cho rằng việc đưa nội dung giảng dạy AI cho trẻ em quá sớm có thể khiến trẻ ỷ lại, thụ động, lười suy nghĩ, phụ thuộc quá nhiều vào AI, từ đó cản trở sự phát triển tư duy độc lập trong suy nghĩ và nghiên cứu. Do đó, đề nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu quan điểm về vấn đề này?
Trước băn khoăn về việc đưa AI vào học đường quá sớm, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khẳng định, AI là xu thế không thể né tránh. Việc giáo dục AI cho học sinh từ nhỏ không phải là đào tạo kỹ năng chuyên sâu, mà nhằm trang bị nhận thức, hiểu biết để các em sử dụng AI có kiểm soát, có sự phối hợp hướng dẫn giữa gia đình và nhà trường. Học sinh tiếp xúc hàng ngày với các sản phẩm từ AI (như phim hoạt hình hay chương trình truyền hình), do đó việc giáo dục sớm giúp giảm thiểu tác động tiêu cực và phát huy tối đa mặt tích cực. Ở các bậc học cao hơn, AI là con dao hai lưỡi; nếu không quản lý tốt sẽ dẫn đến tâm lý lệ thuộc của cả người học lẫn giáo viên.
Giải pháp bảo đảm khách quan, công bằng trong thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học
Quan tâm về kỳ thi tốt nghiệp THPT, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đinh Ngọc Quý nhận thấy, từ năm 2020 đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành 2 thông tư về quy chế thi với 4 lần sửa đổi (mới nhất là Thông tư 24/2024). Tuy nhiên, vừa qua vẫn xảy ra một số vụ việc tiêu cực, sai phạm nghiêm trọng tại một số địa phương làm ảnh hưởng đến niềm tin của học sinh, phụ huynh và xã hội. Đại biểu Đinh Ngọc Quý đề nghị, Bộ trưởng cho biết định hướng tổ chức kỳ thi trong thời gian tới và các giải pháp tăng cường tính khách quan, công bằng, minh bạch, phòng ngừa vi phạm?
Thừa nhận dù quy chế thi đã quy định quy trình chặt chẽ, nhưng vừa qua một số nơi vẫn phát sinh động cơ gian lận do tâm lý cục bộ, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp. Cụ thể như: tăng cường sự tham gia và giám sát chéo của các trường đại học; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phân tích dữ liệu để phát hiện sớm các bất thường; đồng thời tiếp tục cải tiến kỹ thuật ra đề thi. Đề thi sẽ được điều chỉnh theo hướng giảm nhẹ mức độ yêu cầu nhưng vẫn đánh giá chính xác năng lực, kiến thức THPT, làm cơ sở đánh giá chất lượng giáo dục giữa các vùng miền và phục vụ công tác xét tuyển đại học.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng nhấn mạnh kết quả kỳ thi tốt nghiệp vẫn là nguồn dữ liệu quan trọng, có độ tin cậy cao được đại đa số các trường đại học sử dụng. Để giảm áp lực thi cử và triệt tiêu động cơ sai phạm, Bộ Giáo dục và Đào tạo tập trung giải quyết bài toán tuyển sinh ở nhóm 30% chỉ tiêu có tính cạnh tranh cao tại các trường đại học top trên, trong khi 70% chỉ tiêu còn lại không có áp lực cạnh tranh lớn. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã làm việc với các đại học lớn để kết nối và công nhận lẫn nhau đối với các kỳ thi đánh giá năng lực, phục vụ xét tuyển vào các ngành mũi nhọn.
Trước các câu hỏi đại biểu quan tâm về việc điều chỉnh quy chế tuyển sinh đại học, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo quán triệt nguyên tắc giữ ổn định các chính sách lớn, đảm bảo tính tin cậy và sự công bằng giữa các thí sinh. Dù Luật Giáo dục đại học năm 2018 giao quyền tự chủ cho các trường trong việc quyết định phương thức tuyển sinh, Bộ vẫn duy trì các quy định khung nhằm yêu cầu các trường đảm bảo điểm chuẩn đầu vào giữa các phương thức xét tuyển có sự tương đương. Thực tế từ năm 2015 cho thấy, việc yêu cầu quy đổi điểm tương đương đã giúp giảm đáng kể sự chênh lệch bất hợp lý giữa các phương thức xét tuyển.
Tuy nhiên, do mỗi trường và mỗi địa phương có cách quy đổi cũng như mặt bằng điểm học bạ khác nhau, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định cần có lộ trình thu gọn các phương thức xét tuyển. Cụ thể, đến năm 2027, mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển, và đến năm 2028 sẽ rút gọn còn 1 phương thức xét tuyển phù hợp nhất.
Thống nhất các nhóm vấn đề trọng tâm và giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo
Phát biểu kết luận, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tập trung rà soát 9 nhóm vấn đề trọng tâm gồm:
Nhóm vấn đề thứ nhất liên quan đến công tác xây dựng văn bản quy định chi tiết và thực hiện luật: Mặc dù Bộ đã có nhiều nỗ lực và cơ bản ban hành đầy đủ các văn bản, song vẫn còn một số ít văn bản chậm tiến độ hoặc ban hành muộn. Theo yêu cầu của Quốc hội, các nghị định và thông tư hướng dẫn phải được ban hành đồng bộ cùng với luật, do đó Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tập trung khắc phục triệt để độ trễ này. Bên cạnh đó, Bộ cần tiếp tục quan tâm tăng cường, bồi dưỡng nâng cao trình độ cho lực lượng làm công tác xây dựng pháp luật nhằm bảo đảm chất lượng của các văn bản được ban hành.
Nhóm vấn đề thứ hai tập trung vào chính sách dành cho đội ngũ nhà giáo và học sinh: Bộ Giáo dục và Đào tạo cần nghiên cứu giải quyết triệt để tình trạng thừa, thiếu giáo viên. Ủy ban Văn hóa và Xã hội hoan nghênh Chính phủ đã ban hành quy định về phụ cấp cho giáo viên, đồng thời mong muốn chính sách tiền lương nhà giáo sớm được hiện thực hóa. Đối với các chính sách hỗ trợ học sinh và giáo viên, đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo tiến hành rà soát, tích hợp các quy định về chính sách đối với học sinh vào chung một nghị định để thuận tiện cho việc cân đối giữa các vùng miền, nhóm đối tượng và dễ dàng điều chỉnh khi cần thiết.
Nhóm vấn đề thứ ba liên quan đến công tác phân luồng học sinh: Đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Tài chính triển khai chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc đầu tư xây dựng thêm trường THPT, phấn đấu mỗi xã có ít nhất một trường để tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh đến trường. Đồng thời, cần đẩy nhanh việc triển khai mô hình "trường trung học nghề" đã được quy định trong Luật Giáo dục. Đây là giải pháp quan trọng nhằm thực hiện phân luồng học sinh một cách thực chất, giúp học sinh sớm định hướng nghề nghiệp nhưng vẫn hoàn thiện kiến thức phổ thông.
Nhóm vấn đề thứ tư liên quan đến công tác thi, kiểm tra, đánh giá và tuyển sinh đại học: Trong công tác thi, cần giữ vững hai nguyên tắc cốt lõi là "trung thực" và "công bằng", đồng thời tiếp tục cải tiến nội dung cùng phương pháp ra đề thi. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần chủ trì rà soát các quy định pháp luật để bịt kín các lỗ hổng, hoàn thiện quy chế nhằm tổ chức kỳ thi công bằng, khách quan và đúng pháp luật.
Nhóm vấn đề thứ năm liên quan đến phòng, chống bạo lực học đường, tư vấn tâm lý và xây dựng văn hóa học đường: Cần nghiên cứu ban hành cơ chế quản lý, hạn chế các tác động tiêu cực của không gian mạng đối với trẻ em và học sinh. Về công tác tư vấn tâm lý học đường, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần có chính sách quan tâm đặc biệt, chú trọng đào tạo, tập huấn cho đội ngũ giáo viên trực tiếp làm nhiệm vụ này để kịp thời hỗ trợ học sinh.
Ngoài ra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cũng nhấn mạnh những trọng tâm Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tập trung rà soát liên quan đến các nhóm vấn đề: công tác dạy thêm, học thêm; chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa mới; bữa ăn học đường; mức học phí đại học.
Kết thúc phiên giải trình, 100% đại biểu Quốc hội có mặt biểu quyết thống nhất thông qua nguyên tắc dự thảo kết luận Phiên giải trình. Văn bản kết luận chính thức sẽ được gửi lấy ý kiến các thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội trước khi hoàn thiện và ban hành.
