Phản biện hay quy kết?

Có những vụ việc đã khép lại nhưng những cuộc tranh luận về nó vẫn chưa dừng.

Một quyết định khởi tố được ban hành. Dư luận quan tâm. Cơ quan điều tra vào cuộc. Báo chí phản ánh. Người dân theo dõi. Đó là trình tự bình thường của một xã hội pháp quyền, nơi mọi dấu hiệu vi phạm đều cần được phát hiện, xác minh và xử lý công khai, minh bạch.

Nhưng cũng từ thời điểm ấy, trên không gian mạng lại bắt đầu một hành trình khác. Mỗi ngày xuất hiện thêm những bài viết, những bình luận, những câu hỏi mới. Có những câu hỏi giúp sự thật tiến thêm một bước. Nhưng cũng có những câu hỏi dường như không còn nhằm tìm kiếm câu trả lời, mà chỉ để giữ cho cuộc tranh luận tiếp tục tồn tại.

Đó là hiện tượng ngày càng dễ bắt gặp trong đời sống số hôm nay.

Không ai phủ nhận vai trò của báo chí và dư luận trong việc phát hiện sai phạm. Không ít vụ việc tiêu cực đã được đưa ra ánh sáng từ những phản ánh của người dân, từ những cuộc “điều tra” của báo chí, từ sự lên tiếng kiên trì của xã hội. Nếu không có những tiếng nói ấy, nhiều sai phạm có thể đã bị bỏ qua hoặc bị xử lý chậm hơn. Đó là sức mạnh của phản biện.

Nhưng chính vì phản biện có giá trị nên nó càng cần được sử dụng đúng lúc, đúng cách. Một thông tin mới, một chứng cứ mới hay một tình tiết mới đều có thể giúp sự thật rõ ràng hơn.

z8017910877385-75ff98837724ca4f8d618394b5d0267f.jpg
Bị can Nguyễn Thành Nam thừa nhận nhiều nội dung trong sách "Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng" là sai sự thật.

Ngược lại, nếu nhiều ngày, nhiều tuần sau, sự việc được nhắc đi nhắc lại vẫn chỉ là những dữ kiện đã công bố, những nghi vấn cũ được diễn đạt bằng những cảm xúc mới, thì điều đang được duy trì chưa chắc còn là hành trình tìm kiếm sự thật. Có thể chỉ là hành trình kéo dài một cuộc tranh luận chưa biết khi nào kết thúc.

Những tranh luận sau vụ việc liên quan đến cuốn sách Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng là một ví dụ đáng suy ngẫm. Sau khi cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án và đang tiếp tục điều tra theo quy định của pháp luật, trên không gian mạng vẫn xuất hiện nhiều bài viết và bình luận không chỉ yêu cầu tiếp tục làm rõ vụ việc mà còn đề nghị, thậm chí khẳng định cần phải xử lý thêm cơ quan quản lý nhà nước về xuất bản, một số cơ quan báo chí và những người đứng đầu cơ quan báo chí.

chuyen-voi-thanh.jpg

Nếu những quan điểm ấy được đặt ra trên cơ sở những chứng cứ hoặc tình tiết mới thì đó là điều cần được lắng nghe và xem xét. Nhưng nếu không có thêm căn cứ mới mà chỉ tiếp tục suy diễn từ những dữ kiện đã được công bố, thì cuộc tranh luận rất dễ dịch chuyển từ phản biện sang quy kết. Khi đó, mục tiêu không còn là góp phần làm sáng tỏ sự thật, mà là tiếp tục mở rộng phạm vi của những người bị cho là phải chịu trách nhiệm.

Đó không còn chỉ là câu chuyện của riêng một cuốn sách. Nó đặt ra một câu hỏi rộng hơn về cách chúng ta ứng xử với thông tin trên không gian mạng.

Phản biện và kết luận không phải là một. Mỗi người đều có quyền bày tỏ quan điểm, phản biện và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền tiếp tục làm rõ một vụ việc. Chính những tiếng nói ấy, nhiều khi đã góp phần phát hiện sai phạm và thúc đẩy quá trình xử lý. Nhưng một bài viết chỉ có thể đặt ra nghi vấn; một bình luận có thể yêu cầu tiếp tục xác minh; một ý kiến có thể kiến nghị xem xét trách nhiệm khi xuất hiện những căn cứ mới. Còn việc xác định một cá nhân hay một tổ chức có vi phạm pháp luật hay không, phải chịu trách nhiệm đến đâu và chịu hình thức xử lý nào luôn phải được thực hiện bởi các cơ quan có thẩm quyền trên cơ sở chứng cứ và theo đúng trình tự pháp luật. Khi ranh giới ấy bị xóa nhòa, phản biện rất dễ chuyển thành quy kết, còn những suy đoán được lặp đi lặp lại lại dần bị xem như những kết luận đã được xác lập.

Trong đời sống hằng ngày, ai cũng hiểu rằng một lời nhắc nhở chỉ có ý nghĩa khi nó giúp người khác sửa sai. Không ai muốn một lỗi lầm đã được nhìn nhận vẫn bị nhắc đi nhắc lại mãi, để rồi sai lầm ấy trở thành cái bóng đi theo một con người hay một tập thể. Trong đời sống xã hội cũng vậy.

Pháp luật không chỉ nhằm xử lý người có hành vi vi phạm, mà trước hết còn bảo đảm rằng mọi kết luận về trách nhiệm pháp lý đều phải dựa trên chứng cứ khách quan và được xác lập theo đúng trình tự, thủ tục luật định. Suy đoán, nhận định chủ quan hay dư luận xã hội, dù phổ biến đến đâu, cũng không phải là căn cứ để xác định trách nhiệm của bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào. Nếu việc quy kết trách nhiệm được hình thành từ dư luận thay vì từ chứng cứ, thì điều bị tổn hại không chỉ là danh dự và quyền lợi của người bị quy kết, mà còn là niềm tin của xã hội vào sự công bằng của pháp luật.

Một xã hội luôn cần những tiếng nói phản biện. Nhưng một xã hội pháp quyền cũng cần tôn trọng ranh giới giữa quyền phản biện của công dân và thẩm quyền kết luận của pháp luật. Hai điều ấy không hề mâu thuẫn. Phản biện giúp phát hiện vấn đề, thúc đẩy sự thật được làm sáng tỏ. Còn kết luận về trách nhiệm của một cá nhân hay một tổ chức phải được xác lập bằng chứng cứ và bởi các cơ quan có thẩm quyền.

Tôn trọng ranh giới ấy không phải là ngừng phản biện. Đó là cách để mỗi tiếng nói không đi xa hơn những gì sự thật đã được kiểm chứng.

Gia Hưng

Các tin khác

Thực tiễn sinh động phản bác luận điệu xuyên tạc hoạt động của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại châu Âu

Thực tiễn sinh động phản bác luận điệu xuyên tạc hoạt động của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại châu Âu

Vừa qua, nhân chuyến thăm châu Âu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (từ ngày 19 đến 24/10/2026 tới Đan Mạch, Liên minh châu Âu - EU và Vương quốc Bỉ), một số tổ chức và cá nhân người Việt hải ngoại tái diễn điệp khúc cũ, lên mạng kêu gọi tụ tập biểu tình, vu cáo, chỉ trích lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam, gây chia rẽ quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam với các nước châu Âu.

Cảnh giác việc lợi dụng vụ án Ngô Văn Dũng để xuyên tạc, hướng lái dư luận

Cảnh giác việc lợi dụng vụ án Ngô Văn Dũng để xuyên tạc, hướng lái dư luận

Lợi dụng những tình tiết liên quan đến vụ việc Cơ quan điều tra Công an tỉnh Đắk Lắk bắt giữ, khởi tố đối với bị can Ngô Văn Dũng, một số đối tượng đã sử dụng thông tin về quá khứ chấp hành án của đối tượng này để diễn giải việc khởi tố theo hướng “trả thù”, “đàn áp”, xử lý vì lý do chính trị, tạo cớ chống phá Nhà nước.

Lại đánh tráo bản chất, quy kết sai trái về tự do tôn giáo

Lại đánh tráo bản chất, quy kết sai trái về tự do tôn giáo

Bổn cũ soạn lại, một số tổ chức khoác danh nhân quyền cùng sự hỗ trợ của cơ quan truyền thông nước ngoài đã đưa ra những nhận định phiến diện, sai lệch về tình hình tự do tôn giáo tại Việt Nam, đánh tráo bản chất, sử dụng một số vụ việc riêng lẻ để phủ nhận những nỗ lực bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng, Nhà nước ta.

Cần tỉnh táo trước những “quan điểm khác” chủ trương của Đảng về trọng dụng nhân tài

Cần tỉnh táo trước những “quan điểm khác” chủ trương của Đảng về trọng dụng nhân tài

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, việc xây dựng cơ chế phát hiện, thu hút, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài là yêu cầu khách quan. Tuy nhiên, trước những chủ trương mới của Đảng về thu hút, trọng dụng nhân tài, trong dư luận và trên không gian mạng có những hoài nghi, quan ngại, cả những suy diễn lệch lạc, những luận điệu bôi nhọ, chống phá chế độ đòi hỏi cần cách nhìn tỉnh táo, đảm bảo tính toàn diện, khách quan.

VNeID và những luận điệu xuyên tạc về định danh, liên kết thông tin

VNeID và những luận điệu xuyên tạc về định danh, liên kết thông tin

Sự phát triển của VNeID và quá trình kết nối, chia sẻ dữ liệu đang tạo ra những thay đổi quan trọng trong quản trị số và cung cấp dịch vụ công. Tuy nhiên, một số bài viết, thông tin trên không gian mạng hiện nay lại đang cố tình đồng nhất định danh điện tử với “kiểm soát toàn diện”, kết nối dữ liệu với “Nhà nước nắm mọi thông tin cá nhân”, từ đó tạo ra tâm lý hoài nghi, lo ngại trong xã hội.

Không thể nhân danh nhân quyền để đánh tráo bản chất, bao che khủng bố

Không thể nhân danh nhân quyền để đánh tráo bản chất, bao che khủng bố

Ngày 28/9/2026, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, lệnh tạm giam đối với Nguyễn Đức Thuận, Hồ Phạm Hiệp Huy, Thái Công Trường Sơn để điều tra về tội “Khủng bố” theo quy định tại Khoản 2, Điều 299 và tội “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức” theo quy định tại Khoản 2, Điều 341 Bộ luật Hình sự.

Sức mạnh của thế trận an ninh chủ động và bài học cảnh tỉnh

Sức mạnh của thế trận an ninh chủ động và bài học cảnh tỉnh

Kế hoạch tội ác tại cửa khẩu Mỹ Quý Tây đã bị ngăn chặn, khẳng định thế và lực của một đất nước Việt Nam tự tin hội nhập, mở rộng vòng tay hòa hợp với kiều bào và bạn bè quốc tế, nhưng đồng thời luôn kiên quyết, đủ bản lĩnh để bảo vệ bình yên cho Tổ quốc. 

Không thể suy diễn sai trái đường lối của Đảng ta về kiều bào

Không thể suy diễn sai trái đường lối của Đảng ta về kiều bào

Trong chuyến công tác tham dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 và thực hiện các hoạt động song phương tại Hoa Kỳ, tối 21/9 (theo giờ địa phương), tại thành phố New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tham dự sự kiện văn hóa nghệ thuật “Việt Nam: Hành trình Tổ quốc qua điện ảnh và âm nhạc” và gặp gỡ cộng đồng người Việt Nam ở Hoa Kỳ.

Người dân Tây Nguyên cần cảnh giác trước luận điệu xuyên tạc của Ksor Non

Người dân Tây Nguyên cần cảnh giác trước luận điệu xuyên tạc của Ksor Non

Thời gian gần đây, lợi dụng mạng xã hội, Ksor Non - một đối tượng chống phá Đảng, Nhà nước ta đang sống lưu vong tại Thái Lan - đã liên tiếp đăng tải những video clip, những phát ngôn chống phá với mục đích vu khống chính quyền và lực lượng Công an “đàn áp dân tộc, tôn giáo, cướp đất, cướp tài sản” của người dân trên địa bàn Tây Nguyên…

Dự án cảnh quan sông Hồng: Cảnh giác chiêu trò tung hoả mù, kích động đối kháng (Bài 1)

Dự án cảnh quan sông Hồng: Cảnh giác chiêu trò tung hoả mù, kích động đối kháng (Bài 1)

Lợi dụng sự quan tâm đặc biệt của người dân đối với Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, các thế lực xấu tìm cách xuyên tạc, vu cáo mục đích, ý nghĩa, việc triển khai dự án, đưa ra những thông tin sai trái, gây hoang mang, lo lắng nhằm kích động người dân đối kháng chính quyền.

Xử lý thông tin và hành vi sử dụng công nghệ, mạng máy tính, viễn thông xâm phạm an ninh, trật tự trên không gian mạng.

Lại giở trò vu cáo “bịt miệng dân” trên không gian mạng

Luật An ninh mạng 2025 (có hiệu lực thi hành từ 1/7/2026) quy định về hoạt động bảo vệ an ninh mạng, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Để hướng dẫn thi hành luật, ngày 19/8/2026, Chính phủ đã ban hành các nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành. Lợi dụng việc luật có hiệu lực với nhiều quy định mới, các thế lực thù địch, phản động tập trung công kích, đả phá.

Năm học mới, cảnh giác âm mưu xuyên tạc, làm chệch định hướng giáo dục

Năm học mới, cảnh giác âm mưu xuyên tạc, làm chệch định hướng giáo dục

Lĩnh vực giáo dục, đào tạo có vai trò quyết định đến tiến trình phát triển lâu dài của đất nước, tác động đến mọi ngành nghề, đời sống và các tầng lớp xã hội. Các thế lực thù địch coi đây là một trong những mũi nhọn để thúc đẩy “tự diễn biến”, đưa nền giáo dục Việt Nam chệch hướng XHCN và đi theo quỹ đạo của phương Tây.

“Cách mạng màu” - nhận diện rõ bản chất để phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả

“Cách mạng màu” - nhận diện rõ bản chất để phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả


Để thực hiện âm mưu tiến hành “Cách mạng màu” tại Việt Nam, thời gian qua, các thế lực thù địch đẩy mạnh chỉ đạo, móc nối, liên kết với một số tổ chức, hội nhóm, cá nhân có tư tưởng chống đối trong và ngoài nước tiến hành các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, quốc phòng, ngoại giao... Vụ kêu gọi tụ tập dưới danh nghĩa đặt hoa tưởng niệm tại "gốc cây 55" chính là biểu hiện của hoạt động nhằm thực hiện "cách mạng màu".  

Cảnh giác những “biến thể” mượn danh Gen Z phá hoại tư tưởng

Cảnh giác những “biến thể” mượn danh Gen Z phá hoại tư tưởng

Thế hệ trẻ hiện nay được biết đến với sự năng động, khả năng tiếp cận với khoa học, công nghệ hiện đại nhanh nhưng cũng là nhóm người đang chịu sự tác động không nhỏ bởi các tiêu cực xã hội. Các đối tượng chống đối chính trị đã và đang tìm mọi cách tác động, chuyển hóa nhận thức, từng bước làm suy giảm “sức đề kháng” trước các thông tin xấu, độc, gieo rắc mầm mống biểu tình, bạo loạn, “cách mạng màu” trong giới trẻ ở Việt Nam.