Nữ Anh hùng Kan Đơm và chuyện kể về "Đồi thịt băm"

Nhắc đến người con gái Pa Cô anh hùng trong đánh Mỹ ở đất rừng Đông Trường Sơn hẳn nhiều người sẽ nghĩ đến Kan Lịch. Song, vẫn còn một phụ nữ khác từng sử dụng súng trường bắn rơi máy bay giặc, đánh thắng hàng trăm trận làm nên bao chiến công lừng lẫy, đó là Kan Đơm. Anh hùng Kan Đơm là một trong số nhân chứng sống biết về tội ác tày trời của giặc trên đồi A Bia, ngọn đồi được người Mỹ gọi là "Đồi thịt băm"...

Kan Đơm ra đời trong một gia đình người Pa Kô nghèo ở bản Cần Tôm, xã Hồng Hạ, huyện A Lưới (Thừa Thiên - Huế). "Mệ (mẹ) lớn lên trong kháng chiến chống Pháp. Bố của mệ là du kích đánh Pháp và đánh Mỹ nữa, ông được Nhà nước tặng Huy chương kháng chiến đó. Còn mệ thì đánh Mỹ mới tham gia. Lúc đó mệ còn nhỏ mà hăng lắm!".

Nói xong, bà Kan Đơm cười thật sảng khoái. Với cách nói chuyện thân mật, bà kể rằng: Tuổi thiếu niên, không chịu nổi trước cảnh giặc càn quét, đốt phá bản làng, sát hại đồng bào, bà nhiều lần xin bố cho vào du kích. Song khi bà bước vào tuổi 19, bố của bà mới chấp thuận và chỉ cho bà làm những công việc như nấu cơm, giặt giũ quần, áo giúp các chú bộ đội...

Bà ấm ức lắm. Một hôm lên rẫy, phát hiện giặc đi càn, bà liền chạy về làng báo tin, rồi lẻn vào lán bộ đội lấy một cây súng trường chạy ra nấp sau một mô đất. Thấy 3 lính Mỹ nghênh ngang tiến vào làng, vừa đi vừa xả súng, bà nhắm vào chúng nhả đạn. Bà chỉ kịp nhìn thấy 2 tên giặc trúng đạn ngã gục thì tên lính Mỹ còn lại đã nhằm súng vào chỗ bà nấp mà xả đạn như vãi trấu. May mà bộ đội lúc này kịp thời đến tiếp ứng, đẩy lùi được trận càn. 

Chiến đấu trong đội du kích Hồng Hạ cho đến đầu năm 1961, Kan Đơm được cấp trên tín nhiệm cử làm Xã đội phó. Những năm 1961-1968 là thời kỳ ác liệt nhất, giặc đổ quân xây dựng hàng loạt đồn bót, sân bay, điên cuồng đánh phá nống ra hòng cắt đứt giao thông huyết mạch của đường Hồ Chí Minh. Trong những năm tháng đầy cam go, gian khổ đó, Kan Đơm và đồng đội trụ bám giữ làng, cùng đồng bào tăng gia sản xuất cung cấp lương thực cho bộ đội, mưu trí đánh bại nhiều cuộc tấn công của giặc...

Bà Kan Đơm kể chuyện chiến đấu thời chống Mỹ, cứu nước.
Bà Kan Đơm kể chuyện chiến đấu thời chống Mỹ, cứu nước.

Trong căn nhà nhỏ ở thung lũng A Lưới, bà Kan Đơm hướng đôi mắt già nua nhìn ra phía rừng xanh thẳm. Nơi ấy từng hứng chịu những trận mưa chất độc dioxin của máy bay Mỹ, ngay cả cọng cỏ không còn, núi non trọc lóc, khô cằn, thì ngày nay cây lá đã phủ kín trở lại. Đã hơn một phần ba thế kỷ đất nước hòa bình, núi rừng được bàn tay người chăm chút cũng đã phục sinh...

Nhưng, trong tâm khảm của bà Kan Đơm vẫn còn đó một thời chiến tranh trận mạc với bao đau thương mất mát. Bà nói về động lực để làm nên thành tích của bản thân là xuất phát từ lòng căm thù giặc giày xéo quê hương, sát hại đồng bào. Từ động lực đó mà bà đã cùng đồng đội vào năm 1968, bám trụ trên đèo "Mẹ ơi" của xã Hồng Hạ, phục chặn trận càn và bắn hạ được chiếc trực thăng của giặc đang đổ quân. Để tiêu hao sinh lực địch ở các đồn A Xo, Cà Ê... bà cùng các nữ du kích tổ chức hái lá ngón làm thuốc độc tẩm vào chông, bẫy; vây hãm nguồn nước suối chảy qua đồn.

Kan Đơm chậm rãi: "Sáng kiến đó của mệ đã được cấp trên đánh giá rất cao, tạo điều kiện cho du kích bám được thắt lưng giặc, còn giặc cũng bớt hung hăng, càn quét". Một kỷ niệm trong đời chiến binh của bà Kan Đơm khiến bà nhớ mãi, đó là khi chuyển sang bộ phận trợ lý tác chiến bộ đội huyện, năm 1967, trên đường đi họp ở huyện về, bà gặp giặc đang vây 3 anh bộ đội.

Thế là bà nhanh chóng nhảy vào nổ súng ứng cứu. Trận đụng độ quyết liệt, giặc xả đạn như mưa, còn bà và các anh bộ đội chiến đấu dè sẻn từng viên đạn, từng quả lựu đạn... Sau gần một giờ đồng hồ, 2 anh bộ đội bị trúng đạn, thương tích rất nặng, bà và anh bộ đội còn lại vừa chống chọi giặc, vừa dìu thương binh tìm đường thoát khỏi vòng vây.

Trong giây phút sinh tử đó, bà đã dẫn các anh bộ đội di chuyển về phía bãi chông mà du kích và dân làng cài đặt. Giặc hăng máu đuổi theo bị sụp hầm chông hoảng loạn, cuối cùng bà và anh bộ đội cũng cõng thương binh thoát khỏi vòng vây về căn cứ an toàn...

Chúng tôi hỏi bà có biết bộ phim Hamburger Hill (Đồi thịt băm) của đạo diễn người Mỹ John Irvin nói về trận đánh giữa lính Mỹ và quân giải phóng diễn ra ở đồi A Bia không? Cô gái Pa Kô Anh hùng một thời kháng chiến nay đã là bà cụ tóc bạc trắng, tuổi ngoài 70, trầm ngâm nhìn chúng tôi rồi nói rằng, có một chuyện mà ông đạo diễn người Mỹ kia chưa biết, chính là tội ác mà lính Mỹ đã làm với anh Cu Lọi trên ngọn đồi A Bia.

Anh Cu Lọi tham gia đánh căn cứ A Bia, trong những ngày cuối cùng của trận đánh chẳng may bị thương nặng. Trước sự truy sát của giặc, anh nhận nhiệm vụ ở lại cản chân chúng để đồng đội rút lui.

Chiến đấu đến hơi thở cuối cùng, anh hy sinh, nhưng lính Mỹ đã lấy xác anh, chặt đầu cắm lên cọc, băm vằm thi thể anh ra từng mảnh vụn rải khắp ngọn đồi. "Lính Mỹ làm vậy là để cho người Pa Kô của mệ nhụt chí không còn dám theo Đảng và Bác Hồ đánh giặc nhưng chúng đã lầm. Từ đó, đồng bào Pa Kô đã gọi đồi A Bia là đồi Băm (băm xác) để khắc ghi trong tim mình sự hy sinh anh dũng của anh Cu Lọi mà quyết tâm đánh giặc đến cùng..." - Kan Đơm tâm sự.

Sau ngày đất nước giải phóng, Kan Đơm liên tục được bà con trong huyện tín nhiệm liên tục bầu vào 5 khóa HĐND huyện, tham gia công tác Ban Chấp hành Hội Phụ nữ huyện, Hội Cựu chiến binh...

Long Vân

Các tin khác

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Chỉ hơn một giờ lênh đênh, còn tàu rời biển Cửa Việt (Quảng Trị) đã cặp đảo Cồn Cỏ. Tháng Tư, hòn đảo nhỏ hiện trước mắt chúng tôi xanh thẫm bởi rừng, lấp lánh bởi nắng và mang một vẻ bình yên rất riêng của vùng biển tiền tiêu. Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên không chỉ là vẻ đẹp ấy, mà là cảm giác Cồn Cỏ đang chuyển mình.

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.